Anrhydeddau 2003

 

Mae nifer o Gymry yn cael eu hanrhydeddu i Orsedd Y Beirdd yn Eisteddfod Genedlaethol Cymru Maldwyn a’r Gororau 2003.

Fe fydd y diweddar Athro Phil Williams, y newyddiadurwr Sulwyn Thomas, yr actor Ioan Gruffudd a gwr a gwraig o Landegfan, Ynys Môn, Gwyneth ac Edward Morus Jones, yn cael eu hurddo.

Dyma restr lawn o’r bobol eraill fydd yn cael eu hanrhydeddu eleni:
Urdd Ofydd er Anrhydedd:

Eirlys Cawdrey, Casnewydd Yn enedigol o Lanon, Ceredigion, fe ddilynodd cwrs i fod yn ddietegydd. Bu’n gweithio fel dietegydd, gan arbenigo mewn anhwylderau plant. Bu’n weithgar gydag Eisteddfod Casnewydd yn 1988 ac mae’n edrych ymlaen yn frwd at yr Eisteddfod yn yr ardal yn 2004.

Mair Lloyd Davies, Tregaron Yn enedigol o Fwlch-y-llan, bu’n weithgar iawn gyda’r Pethe. Mae’n feirniad llefaru cenedlaethol ac mae wedi bod yn weithgar yn y capel, yr eisteddfodau a Merched y Wawr yng Ngheredigion, gan gyfoethogi bywyd diwylliannol yr ardal.

Janet Maureen Hughes, Llanrwst Yn enedigol o Aberangell, bu’n athrawes gerdd yn Nyffryn Conwy ac yn bennaeth ysgolion cynradd Maenan a Rowen. Mae’n hyfforddwraig ar gôr llwyddiannus Côr Merched Carmel ac yn feirniad cerdd.

Ben Jones, Caerffili Un o Gwm-gors, Cwm Tawe, a dreuliodd oes yn y byd addysg. Dechreuodd ei yrfa yng Nghaerdydd a Chaerffili cyn bod yn brifathro ysgolion Ynys Wen, Treorci, a Chaerffili. Bu’n weithgar ym myd y Pethe yng Nghwm Rhymni ac yn weithiwr diflino dros yr iaith.

Lona Jones, Penrhyncoch Cafodd ei magu ym Machynlleth yn ferch i’r diweddar William a Myfi Williams. Ers 1993 bu’n aelod o staff y Llyfrgell Genedlaethol. Mae’n ddarllenydd lleyg yn yr Eglwys yng Nghymru ac yn frwd dros y Gymraeg yn cael lle amlwg yng ngwasanaethau’r Eglwys yng Nghymru.

Edith Macdonald, Chubut, Patagonia Mae cerddoriaeth wedi bod yn rhan bwysig o’i bywyd ers ei phlentyndod a bu’n rhan allweddol o’i bywyd ym Mhatagonia. Roedd ei dylanwad yn allweddol i sefydlu ysgol hyfforddi yn athrawon i ddysgu cerdd yn ysgolion y dalaith. Mae’n gefnogol i bob achos Cymraeg a Chymreig yn Y Wladfa. Yng ngorsedd Y Wladfa mae’n cael ei hadnabod fel Edith Brynalaw.

Gareth Owen, Pencaenewydd Er mai o Lanllyfni, Dyffryn Nantlle, yn enedigol, mae’n byw ym Mhen Llyn. Eleni mae’n dathlu 40 mlynedd ers iddo ddechrau ar ei yrfa fel gwr camera i gwmnïau teledu. Mae wedi bod yn gweithio ar amryw o gyfresi ac yn ystyried hi’n fraint o geisio cadw agweddau ar ddiwylliant Cymru rhag mynd i ddifancoll.

Owain Aneurin Owain, Llansannan Yn Gyfarwyddwr Cais, yr asiantaeth Alcohol a Chyffuriau yng Nghymru, cafodd ei eni yn Mizoram lle’r oedd ei dad yn genhadwr a’i fam yn athrawes. Mae’n aelod o Bwyllgor Ymgynghorol y Cynulliad Cenedlaethol ar Alcohol a Chyffuriau.

Laura Richards, Y Foel Un o Langadfan, Powys, a roddodd oes o waith i’r Pethe yn ei hardal. Hi sy’n gyfrifol am y tlysau yn yr Eisteddfod Genedlaethol ers 1981. Lowri Cadfan ydy ei henw yng Ngorsedd Powys ac mae’n gefn i Eisteddfod Powys.

Nansi Selwood, Penderyn Yn enedigol o blwy Penderyn, bu’n gweithio yn y byd addysg fel athrawes Hanes a Chymraeg mewn ysgolion uwchradd ac yn dysgu mewn ysgolion cynradd. Mae hi wedi chwarae rhan allweddol mewn cymdeithasau yn ei hardal. Derbyniodd wobr yn 1988 am ei nofel Brychan Dir.

Gareth Williams, Llanbrynmair Gwr a roes wasanaeth maith ac anhunanol i’r Eisteddfod Genedlaethol am dros 30 mlynedd. O 1973 hyd 1982 bu’n stiwardio yn yr Eisteddfod.

Urdd Derwydd er Anrhydedd:

Jayne Davies, Y Drenewydd Yn enedigol o’r hen Sir Fynwy mae hi bellach wedi ymsefydlu yn Y Drenewydd ac wedi rhoi cyfraniad drwy ei hoes i gerddoriaeth yn ei bro. Bu’n gyfeilydd eisteddfodol ac yn Llangollen hefyd ac mae ei chôr, Côr Merched Hafren wedi cael cryn lwyddiant. Mae hi wedi gwneud nifer o drefniadau chwaethus o’n caneuon gwerin.

R Karl Davies, Caerdydd Gwr sydd wedi bod yn weithgar o fewn y mudiad iaith a’r mudiad cenedlaethol ers dyddiau cynnar. Yn Olygydd Tafod y Ddraig a chyn Gadeirydd Cymdeithas yr Iaith Gymraeg, fe fu’n gweithio gyda Phlaid Cymru, i ddechrau fel ymchwilydd seneddol i ddau AS cyn dringo’r ysgol a dod yn brif weithredwr. Bellach mae’n Brif Weithredwr Cymdeithas y Prifathrawon

Heini Gruffudd, Abertawe Gwr sydd wedi rhoi oes i weithio dros yr iaith Gymraeg yn genedlaethol ac yn lleol. Yn athro, ymgyrchydd, llenor ac academydd. Fe ydy Cadeirydd Rhieni dros Addysg Gymraeg ac yn awdurdod cydnabyddedig rhyngwladol ar gymdeithaseg iaith.

John Hefin, Y Borth, Aberystwyth Cynhyrchydd a chyfarwyddwr enwog. Mae ei ddoniau creadigol yn ddylanwad trwm ar y sgrîn deledu ac mae ei gynhyrchiadau yn amrywio o Bobol y Cwm i Un Nos Ola Leuad, Penyberth a Stafell Ddirgel. Mae wedi gwneud cynhyrchiadau Cymreig, gan gynnwys Off to Philadelphia in the Morning.

Huw Jones, Betws, Rhydaman Un a gafodd ei eni yn Y Betws ac wedi cyfnod byr yng Nghaerdydd dychwelodd i’w filltir sgwar i weithio yng ngwaith y cwmni. Bellach mae’n Reolwr Gyfarwyddwr cwmni peirianwaith sifil mwya de ddwyrain Cymru. Un sydd wedi gweithio yn wirfoddol dros nifer o achosion ym mor ei febyd ac un sydd wedi bod yn gefnogol i’r Eisteddfod Genedlaethol ac yn gefn i’w wraig, Meistres y Gwisgoedd yn yr Orsedd, Siân Aman.

Pat Jones, Chwilog Un yn enedigol o Sir Benfro ond ers 1984 wedi ymgartrefu yn Chwilog. Mae’n gerddor, arweinydd a chyfeilydd adnabyddus drwy Gymru a thu hwnt. Mae’n arweinydd nifer o gorau, Côr Meibion Hendygwyn, Côr Meibion yr Eifl, Côr Merched Lleisiau’r Gest a Chôr Eifionydd. Mae ei medr, ei hymroddiad a’r gwasanaeth a gafwyd ganddi yn lleol, yn genedlaethol a rhyngwladol yn glodwiw.

Y Parchedig Gareth Maelor Jones, Dinas, Caernarfon Yn bregethwr grymus a gyfrannodd yn helaeth dros y blynyddoedd i bulpud Cymru ac yn arbennig i feysydd yn ymwneud phlant a phobol ifanc. Roedd yn gyfrifol am y cylchgrawn Antur 1977-1992. Mae’n awdur degau o lyfrau amrywiol. Yn gyn-athro o Ysgol Dyffryn Nantlle, Penygroes, ac yn wr a gynhaliodd y Pethe ym mhob cylch y bu’n troi ynddo.

Eddie Jones, Bow Street, Ceredigion Yn enedigol o Fethel, Arfon, bu’n athro ysgol gan orffen ei ddyddiau cyn ymddeol fel Prifathro Ysgol Rhydypennau. Rhoddodd oes o wasanaeth i ddawnsio gwerin fel hyfforddwr, beirniad cenedlaethol ac enillydd cyson mewn cystadleuthau cyfansoddi dawns. Mae’n awdur nifer o lyfrau dawnsio gwerin a dwy gyfrol swmpus o emynau modern ar gyfer plant ysgolion cynradd.

Dafydd Morgan Lewis, Aberystwyth Un o feibion Maldwyn sydd yn gweithio’n ddiflino dros yr iaith Gymraeg fel un o swyddogion cyflogedig Cymdeithas yr Iaith Gymraeg. Bu’n athro ac yn gweithio gyda’r Academi Gymreig a’r Llyfrgell Genedlaethol. Eleni ef oedd un o feirniaid Llyfr y Flwyddyn.

Y Barnwr Wyn Rees, Pentyrch Cymro a wnaeth gyfraniad gwirfoddol mawr i ddatblygu addysg Gymraeg ym Morgannwg ac yn genedlaethol. Roedd yn ysgrifennydd cyntaf mudiad Rhieni dors Addysg Gymraeg. Bu’n gyfrifol am le’r Gymraeg o fewn defnyddiau i athrawon a’r Cwricwlwm Cenedlaethol.

Huw Roberts, Pwllheli Gwr gyfrannodd yn sylweddol i fyd y theatr amatur a phroffesiynol yng Nghymru am dros 50 mlynedd. Ers 1985 mae’n aelod o banel drama’r Eisteddfod Genedlaethol. Mae’n awdur tair drama lwyfan ei hun, dwy a gomisiynwyd gan yr Eisteddfod Genedlaethol. Mae wedi ysgrifennu nifer o ddramâu teledu ac ers cychwyn Pobol y Cwm bu ganddo gysylltiad â Chwmderi.. Bu’n athro Gwyddoniaeth yn Ysgol Botwnog am dros 30 mlynedd.

Haydn Thomas, Y Fenni Brodor o’r Hendy, Pontarddulais, a symudodd i’r gogledd fel athro. Cafodd ei benodi yn brifathro cyntaf Ysgol Glan Clwyd, Llanelwy. Bu ei ymroddiad diflino a’i arweinydd cadarn, a gynhwysai gyfieithu a golygu gwerslyfrau mewn cyfnod prin ei adnoddau, yn elfen allweddol ac arloesol. Bellach wedi dychwelyd i’r de, mae’n dal yn frwd dros y Pethe.

Dr Peter Wyn Thomas, Caerdydd Yn enedigol o ardal Y Rhyl bu’n ddarlithydd y Gymraeg ym Mhrifysgol Dulyn cyn symud i Gaerdydd. Derbyniodd gadair bersonol yno yn 2000. Mae’n awdur nifer o lyfrau ac erthyglau ac fe gyhoeddodd gyfrol 800-tudalen Gramadeg y Gymraeg sydd yn cael ei hystyried fel gramadeg safonol yr iaith.

Derec Williams, Llanuwchlyn Gwr sy’n cael ei gysylltu gyda Chwmni Theatr Maldwyn. Fe sefydlodd y cwmni ar gyfer Eisteddfod Maldwyn yn 1981 gyda Penri Roberts a Linda Gittins. Bu’n gyfrifol am roi cyfle i bobol ifanc Canolbarth Cymru ym myd y theatr am dros 20 mlynedd. Mae’r Eisteddfod Genedlaethol a’r sioeau wnaeth y cwmni eu cynhyrchu wedi elwa’n fawr o’i gyfraniad.

John Eric Williams, Pwllheli Brodor o Bwllheli a fu’n athro yn Lerpwl cyn dychwelyd i Gymru i fod yn Drefnydd Gwersylloedd a Chwaraeon Urdd Gobaith Cymru. Bu’n bennaeth Glan Llyn am 15 mlynedd ac yn Gyfarwyddwr Urdd Gobaith Cymru am 14 mlynedd. Mae miloedd o blant Cymru wedi elwa o’r profiadau a gawsant o dan ei ofal. Bu’n weithgar iawn yn y cylchoedd diwylliannol ym Mhenllyn, Aberystwyth a Phen Llyn. Bu’n lladmerydd cryf a chyson dros yr iaith a’i diwylliant.

Fe fydd William John Davies o Lanbrynmair a Dr Prydwen Elfed-Owens, Trefnant, yn cael eu hurddo o’r wisg werdd i’r wisg wen.

Anrhydeddau 2004

 

Mae nifer o Gymry yn cael eu hanrhydeddu i Orsedd Y Beirdd yn Eisteddfod Genedlaethol Cymru Casnewydd a’r Cylch 2004.

 

Dyma fanylion y rhai fydd yn cael eu hurddo er anrhydedd eleni i Orsedd y Beirdd.

I’w hurddo fore Llun Awst 2 yn Eisteddfod Genedlaethol Casnewydd a’r Cylch:
Enillwyr Llwyfan Eisteddfod Genedlaethol Maldwyn a’r Gororau 2003
Urdd Ofydd Er Anrhydedd

Siwan Llynor, Y Felinheli – Enillydd Gwobr Goffa Lady Herbert Lewis;
Meryl Mererid, Ciliau Aeron, Llanbedr Pont Steffan – Enillydd Gwobr Goffa Llwyd o’r Bryn

Urdd Derwydd Er Anrhydedd
Morfydd Vaughan Evans, Rhuthun – Enillydd Gwobr Goffa Syr T H Parry Williams; Eisteddfod Genedlaethol Maldwyn a’r Gororau 2003
Y Prifardd Twm Morys, Llanystumdwy – Bardd Cadair Eisteddfod Genedlaethol Maldwyn a’r Gororau 2003;
Owain Llwyd, Glyndyfrdwy, Corwen – Enillydd Tlws y Cerddor Eisteddfod Genedlaethol Maldwyn a’r Gororau 2003:
D Glyn Williams, Y Trallwng – Is-gadeirydd Eisteddfod Genedlaethol Maldwyn a’r Gororau 2003

I’w hurddo i Urdd Derwydd
Enillwyr Medal Aur Celfyddyd Gain a Chrefft a Dylunio yr Eisteddfod Genedlaethol
Ifor Davies, Penarth (Sir Benfro, Tyddewi 2002);
Catrin Howell, Penboyr, Drefach Felindre (Bro Ogwr 1998);
Iwan Bala, Caerdydd (Meirion a’r Cyffiniau 1997);
Ann Catrin Evans, Caernarfon (De Powys, Llanelwedd 1993);
Cefyn Burgess, Penmaenmawr (Ceredigion, Aberystwyth 1992);
Gareth Hugh Davies, Llandybie (Cwm Rhymni 1990);
Eleri Mills, Y Trallwng (Bro Madog 1987);
Dennis Short, Trefdraeth, Sir Benfro (Glyn Ebwy 1958)

I’w derbyn i Urdd Derwydd ar sail gwasanaeth maith i’r Orsedd a’r Eisteddfod
Jennifer Evans Clarke, Gorseinon (Awel Dulais);
Owen Huw Roberts, Llandyfaelog, Ynys Môn (Owen Huw)

I’w hurddo fore Gwener 6 Awst 2004 yn Eisteddfod Genedlaethol Casnewydd a’r Cylch
Urdd Ofydd Er Anrhydedd
Janet Davies a Glenda Jones, Y Bontfaen
Ganed y ddwy chwaer, Janet a Glenda James yng Nghapel Iwan yn Sir Gaerfyrddin ar aelwyd a oedd yn gyfarwydd iawn â’r byd eisteddfodol. Dechreuodd y ddwy gystadlu mewn eisteddfodau lleol, a buont am dros 15 mlynedd yn enwau eisteddfodol adnabyddus, a’u henwau’n ymddangos ar restrau enillwyr a llwyfannau yn yr Eisteddfod Genedlaethol, yr Ŵyl Gerdd Dant a Phrifwyl yr Urdd. Cynigir enwau’r ddwy chwaer gyda’i gilydd gan y byddai’n anodd gwahaniaethu rhyngddyn nhw o ran teilyngdod a dawn ac oherwydd iddyn nhw gyd berfformio ar hyd y blynyddoedd.

David John Elfyn Davies, Farmers, Sir Gaerfyrddin Cafodd ei fagu ar fferm Troed y Bryn ger pentref Farmers. Mynychodd ysgol gynradd y pentref, Coleg Llanymddyfri a Choleg Harper Adams yn Sir Amwythig lle gwnaeth astudio amaethyddiaeth. Mi wnaeth ddal amryw swyddi’n ymwneud ag amaethyddiaeth gan gynnwys gweithio i Undeb Cenedlaethol yr Amaethwyr yn Aberystwyth. Mi fuodd o hefyd yn ffermio rhan amser tan ddiwedd y 1990 pan aeth ati i ffermio llawn amser. Mae wedi cymryd rhan egnïol ym mywyd cymdeithasol ei ardal. Mae’n aelod ac organydd yng nghapel y Bedyddwyr Bethel, Cwm Pedol, ers 40 mlynedd. Mae ganddo ddiddordeb byw mewn cerddoriaeth ac mae’n aelod o Gôr Meibion Cwmann. Gellid gwneud rhestr hir o’i gyfraniad mewn amryw gyfeiriadau – gohebydd i’r papur bro Y Lloffwr, ysgrifennydd y neuadd leol, a sylfaenydd a chadeirydd Menter Gymunedol y Porthmyn a ffurfiwyd wyth mlynedd yn ôl. Gŵr â’i ardal yn agos at ei galon.

Ifan Davies, Capel Dewi, Caerfyrddin
Brodor o Nantgaredig – Ifan JCB fel yr adnabyddir ef ar lawr gwlad. Addysgwyd ef yn Nantgaredig a Chaerfyrddin cyn troi at ffermio ac yna trodd yn gontractwr amaethyddol. Mae wedi bod yn flaengar iawn ym mywyd ei fro, yn aelod ffyddlon o Glwb Ffermwyr Ifanc Dyffryn Tywi. Mae’n ddiddanwr o fri a’i wyneb yn adnabyddus ar lwyfannau nosweithiau llawen ledled Cymru. Casglodd filoedd o bunnau ar gyfer elusennau ac yn arbennig ar gyfer sefydlu canolfannau trin cansyr yn ne-orllewin Cymru. Mae ei egni a’i frwdfrydedd wedi bod yn ysbrydiaeth i eraill.

Delyth Mai D’aubrey Jones, Garnswllt
Ganwyd a magwyd yn Llanfor ger Y Bala, lle’r oedd ei thad yn rheithor y plwy. Mi wnaeth ddilyn cwrs coleg a graddio mewn addysg, a chafodd ddiploma uwch mewn Addysg Plant ag Anghenion Arbennig. Yna symudodd i’r de a phenodwyd hi’n brifathrawes Ysgol Gynradd Garnswllt. Mae wedi bod yn weithgar iawn yn y gymuned leol, a gwnaeth lawer i gefnogi elusennau. Bu’n gefnogol hefyd i Eisteddfod Genedlaethol yr Urdd.

Ethni Jones, Llanbedr y Fro, Caerdydd
Gwraig â’i brwdfrydedd ar dân dros yr iaith. Chwaraeodd ran amlwg ym mywyd gwersylloedd yr Urdd a bu ran ganddi mewn sefydlu Uwch Adran yr Urdd yng Nghaerdydd. Mae hi wedi chwarae rhan amlwg hefyd mewn sefydlu Wlpan yng Nghaerdydd. Roedd yn gryf ei chefnogaeth i Undeb Cenedlaethol Athrawon Cymru yn lleol a chenedlaethol. Ar hyd y blynyddoedd chwaraeodd y capel le amlwg yn ei bywyd, ac mae’n parhau i ymdrechu’n ddiflino dros Gymdeithas y Cymod ac achosion eraill fel Cristnogion yn Erbyn Poenydio. Mae’n wraig flaengar o flaen ei hamser.

Heulwen Jones, Caerffili
Arbenigwraig ar ddawnsio gwerin, stepio a chlocsio. Yn gyn aelod o ddawnswyr Nantgarw, mae wedi bod yn hyfforddi unigolion, deuawdau a phartïon dawns yn gyson ar gyfer eisteddfodau’r Urdd. Ers dechrau cystadlu yn 1981 cafodd plant Ysgol Gymraeg Caerffili ac Adran Parcyfelin lwyfan bron ym mhob Eisteddfod Genedlaethol yr Urdd. Yn 1988 fel rhan o ddathliadau Gŵyl Gyhoeddi Eisteddfod Genedlaethol Cwm Rhymni sefydlodd Ŵyl Ddawnsio Gwerin yn y cwm (Diwrnod Dawnsio drwy’r Cwm). Roedd yr Ŵyl yn gymaint llwyddiant fel y cafodd ei chynnal yn flynyddol ers hynny. Y llynedd oedd y 15fed i’w chynnal ac roedd oddeutu 35 o ysgolion yn cymryd rhan, gyda oddeutu 700 – 800 0 blant yn dawnsio ar y cyd yng Nghastell Caerffili. Gadawodd ei hôl yn drwm ar y cwm.

Y Barchedig Mair Jones, Hen Golwyn
Ganed yn Nhreuddyn, Sir y Fflint ac addysgwyd hi yn ysgolion Treuddyn, Coed Talon, Ysgol Ramadeg Alun, Yr Wyddgrug a Choleg Cartrefle Wrecsam. Roedd hi’n athrawes am 30 mlynedd cyn ymddeol yn 1991, ac yna aeth i Goleg Mihangel Sant, Llandaf, i baratoi ar gyfer Urddau Sanctaidd yn yr Eglwys yng Nghymru. Ordeiniwyd hi’n ddiacon yn 1993 ac yn offeiriad yn 1997. Mae wedi bod yn gwasanaethu yn Llangollen, Llandrillo a Llandderfel cyn symud i fod yn rheithor yn Llaneilian. Mae’n Swyddog Iaith Esgobaeth Llanelwy ac yn aelod o Gorff Llywodraethol yr Eglwys yng Nghymru. Gwnaeth gyfraniad sylweddol i’r diwylliant Cymraeg yn ei hardal.

Eunice O’Hara, Abergwaun
Ganwyd a magwyd yn Abergwaun a rhoddodd oes o wasanaeth i’w hardal enedigol. Mae’n aelod yng nghapel Pentowr, Abergwaun, lle mae wedi bod yn organydd ers dros hanner canrif, ac yn flaenor yno ers 15 mlynedd. Eleni hi yw Llywydd Eglwysi Rhyddion Abergwaun. Chwaraeodd ran amlwg yn y gymdeithas drwy godi arian i elusennau. Y mae ei hymroddiad i Ambiwlans Sant Ioan ers bron hanner canrif yn enghraifft deg o’i hymroddiad i wasanaethu cyd-ddyn. Gwraig rinweddol a roddodd o’i gorau i gymdeithas.

Gwyn Williams, Dinbych
Mab aelwyd enwog Hafod Elwy ar fryniau Hiraethog. Ef bellach yw gofalwr Ysgol Twm o’r Nant, Dinbych, lle mae ei wên feunyddiol a’i gyfarchiad hwyliog yn hynod boblogaidd gan athrawon a phlant. Dyma ŵr diwylliedig yng ngwir ystyr y gair – crefftwr cain mewn coed a llechen a gŵr â chariad at lên a cherdd ei wlad. Canwr gwerin, cerdd dant ac iodlwr heb ei ail, gyda channoedd o englynion a phenillion ar ei gof, maen dal i ddiddanu amrywiol gymdeithasau ei ardal a thu hwnt yn rheolaidd. Cymeriad unigryw a chymwynaswr arbennig.

Matthew Stevens, Caerfyrddin
Un o bencampwyr snwcer y byd. Addysgwyd ef yn Ysgol y Dderwen, Caerfyrddin, ac Ysgol Gyfun Bro Myrddin, a bydd bob amser yn arddel y Gymraeg a Chymreictod. Daeth i fri ac amlygrwydd arbennig pan enillodd fuddugoliaeth yn erbyn Stephen Hendry yn ddiweddar ym mhencampwriaeth Prydain. Y mae dyfodol disglair o’i flaen.

Tara Bethan Williams, Llanfairtalhaearn
Dyma enw cyfarwydd ar lwyfannau Cymru a Lloegr. Er pan oedd yn ifanc iawn bu hi’n gefnogol i eisteddfodau bach cefn gwlad Cymru. Mae wedi bod yn gystadleuydd llwyddiannus mewn eisteddfodau lleol a chenedlaethol. Gwerthfawrogodd y cyfle a gafodd i feithrin ei thalent ym myd llefaru. Y mae rhestr ei llwyddiant yn eisteddfodau’r Urdd yn ymestyn yn gyson dros y 1990au ac yn 1999 roedd yn fuddugol yn Eisteddfod Genedlaethol Ynys Môn ar yr unawd o Sioe Gerdd dan 25 ac enillydd Ysgoloriaeth Wibert Lloyd Roberts.

Helen Wyn (Tammy Jones), Seland Newydd
Yn enedigol o Dal- y- bont, Bangor. Merch gerddgar a chanddi lais arbennig. Dechreuodd ganu yn ifanc iawn mewn eisteddfodau ledled y wlad, gan ennill llawer gwobr. Yn ddiweddarach aeth i ganu ar y radio a’r teledu gan ymddangos droeon ar raglenni poblogaidd y BBC, rhaglenni fel Hob y Deri Dando, Tipyn o Fynd a Ffwrdd a Hi. Daeth yn boblogaidd mewn cyngherddau, nosweithiau llawen a dawnsfeydd drwy Gymru. Symudodd i fyw i Seland Newydd a chanodd ledled y byd gan wneud enw iddi ei hun fel cantores broffesiynol. Ar hyd ei chyfnod yn alltud o Gymru ni chollodd gysylltiad â’i mamwlad.

Urdd Derwydd Er Anrhydedd

Robin Huw Bowen, Capel Seion, Aberystwyth
Yn enedigol o Lerpwl graddiodd yn y Gymraeg ym Mhrifysgol Cymru, Aberystwyth. Gweithiodd am saith mlynedd fel archifydd yn Llyfrgell Genedlaethol Cymru. Ymddiswyddodd i fod yn gerddor proffesiynol gan arbenigo yng ngherddoriaeth draddodiadol Cymru. Dewisodd ddatblygu ei ddawn fel telynor y Delyn Deires a thros y blynyddoedd mae wedi rhoi cyngherddau niferus yn America, Ewrop ac Awstralia, hynny fel unawdydd. Mae wedi bod yn rhan o grwpiau cerdd traddodiadol hefyd fel Mabsant, Cusan Tân a Crasdant. Cyhoeddodd nifer o gasgliadau o alawon offerynnol traddodiadol, ffrwyth ymchwil drylwyr i lawysgrifau cerdd yn y Llyfrgell Genedlaethol a thrwy hynny dylanwadodd yn fawr ar gerddorion traddodiadol cyfoes. Yng Ngŵyl Machynlleth 2000 derbyniodd Wobr Glyndŵr am gyfraniad arbennig i’r celfyddydau yng Nghymru. Mae’n chwip o delynor ac yn un o brif gynheiliaid cerddoriaeth offerynnol draddodiadol ein gwlad.

Glynog Davies, Brynaman
Brodor o Frynaman, ac mae’n dal i fyw yn ei filltir sgwâr. Graddiodd yn y gwyddorau o Brifysgol Cymru, Caerdydd. Treuliodd ei holl yrfa broffesiynol yn y cyfryngau ac eleni y mae’n dathlu 30 mlynedd o weithio ar radio a theledu. Dechreuodd ei yrfa fel aelod o dîm bychan a sefydlodd Sain Abertawe yn 1974 – y radio annibynnol gyntaf yng Nghymru. Yn 1977 symudodd i fyd teledu pan benododd HTV ef yn gynhyrchydd y gorllewin. Yn 1988 yr oedd yn un o’r bobol a sefydlodd Gwmni Teledu Agenda, cwmni wedi ei leoli yn Llanelli ac yn darparu’n helaeth ar gyfer S4C. Mae’n weithgar diflino yn ei gymuned hefyd. Mae’n organydd ym Moriah, Brynaman, yn ogystal â bod yn flaenor ac yn ysgrifennydd gohebol yno. Ef hefyd oedd un fu’n gyfrifol am sefydlu Menter Iaith Aman Tawe. Gŵr triw i’w gymuned gan gyfrannu’n helaeth i fywyd cymdeithasol Cymreig a Chymraeg ei ardal.

Eirian Elizabeth Edwards, Caerdydd
Cafodd ei geni yn ardal Penybryn ger Y Pîl a derbyniodd ei haddysg yn ysgolion Mynydd Cynffig a Choleg Prifysgol Cymru, Aberystwyth, lle graddiodd gydag anrhydedd yn y Gymraeg. Yn 1970 dyfarnwyd iddi radd MA am ei thraethawd ymchwil ar Noddwyr y Beirdd yn Siroedd Morgannwg a Mynwy. Maen cael ei chydnabod fel yr awdurdod pennaf ar feirdd y cyfnod hwn yn ne-ddwyrain Cymru. Cyfrannodd yn helaeth i gyfnodolion Cymraeg ac i bapurau bro gan gynnwys Yr Hogwr, papur bro cylch Pen-y-bont ar Ogwr. Hi oedd yn gyfrifol am lunio’r ysgrif “Golwg ar draddodiad llenyddol Bro Ogwr” ar gyfer Rhaglen Cyhoeddi Eisteddfod Genedlaethol Cymru, Bro Ogwr yn 1997 yn ogystal â Hanes Bro’r Eisteddfod a ymddangosodd yn y Rhestr Testunau ac yn y Rhaglen Swyddogol. Mae’n aelod gweithgar o Eglwys y Crwys, Caerdydd, a chafod ei hethol yn flaenor yno yn 1997. Ysgolhaig a ddangosodd mor gyfoethog yw’r traddodiad llenyddol eithriadol sy’n perthyn i’r rhan hon o Gymru.

Islwyn Evans, Adpar, Castellnewydd Emlyn
Brodor o Henllan Amgoed, Sir Gaerfyrddin. Ar ôl dilyn cwrs gradd yng Ngholeg Cerdd a Drama, Caerdydd, datblygodd ei ddiddordeb mewn technegau lleisiol ynghyd ag arwain corau a grwpiau lleisiol. Derbyniodd Gymrodoriaeth Winston Churchill i hyfforddi corau ieuenctid yn Sweden a Hwngari, ynghyd â Gwobr Arwain Corau Ffederasiwn Corau Ieuenctid Prydain. Er ei holl lwyddiannau rhyngwladol y mae ei gyfraniad mwyaf o fewn ei wlad ei hun. Mae’r rhestr o gorau y bu’n gyfrifol am eu sefydlu yn cynnwys Côr Canolfan Caerdydd, Côr Ieuenctid Dyffryn Teifi, Ysgol Gerdd Ceredigion a Cywair. Yn 2005 bydd yn ymgymryd ag arweinyddiaeth Côr Cenedlaethol Ieuenctid Cymru. Comisiynodd hefyd weithiau gan gyfansoddwyr megis Brian Hughes, John Metcalfe, Hector MacDonald a Karl Jenkins. Arweinydd a gyfoethogodd fyd cerddorol a chelfyddydol Cymru yn ddirfawr.

Alun Griffiths, Casnewydd
Cafodd ei eni yn Nhrefdraeth, Sir Benfro, ond symudodd y teulu i Gasnewydd pan oedd yn flwydd oed. Addysgwyd ef yn ysgolion cynradd Casnewydd ac Abercarn, a hyfforddwyd ef yn athro yng Ngholeg Sant Luc, Caerwysg. Yna arbenigodd ar gyfer dysgu plant byddar ym Manceinion. Yng Ngwent bu’n dysgu’r byddar a bu’n bennaeth y gwasanaeth i’r byddar rhwng 1988 – 1995. Y mae’n gapelwr selog ac yn organydd a thrysorydd capel Cymraeg yr Eglwys Bresbyteraidd Abercarn. Cyfrannodd yn helaeth i fyd y ddawns yng Ngwent – yn hyfforddwr Clocswyr Tŷ Du a lwyfannwyd sawl gwaith yn Eisteddfodau’r Urdd ac mae parti dawns Gwerinwyr Gwent wedi bod yng Ngŵyl Geltaidd Iwerddon. Cafodd lawer i wneud (ynghyd â’i wraig) i hyfforddi’r Ddawns Flodau yn Eisteddfodau Cenedlaethol 1988 a 2004. Cymro da ac eisteddfodwyr brwd a lafuriodd mewn talcen caled.

John Hardy, Tongwynlais, Caerdydd
Yn frodor o Sir Henffordd, cafodd ei addysgu yn Ysgol Gadeiriol Henffordd lle’r oedd yn aelod o Gôr y Gadeirlan nes ei fod yn 19 oed, a Choleg y Breninesau, Rhydychen. Mae wedi ymsefydlu ers blynyddoedd bellach yng Nghaerdydd, a daeth yn rhugl ei Gymraeg. Mae’n gyfansoddwr adnabyddus a lluniodd gerddoriaeth wreiddiol ar gyfer 140 o ddramâu teledu a radio, rhaglenni dogfen a rhaglenni nodwedd, a welwyd ac a glywyd ledled y byd. Mae hefyd wedi bod yn gyfansoddwr preswyl mewn ysgolion, theatrau a neuaddau dawns, a chyflawnodd gomisiynau gan gerddorfeydd, corau ac operâu cymunedol, a chan Gynghorau Celfyddydau Cymru a Lloegr, Opera Cenedlaethol Cymru a’r Proms Cymreig. Efallai mai ei waith mwyaf adnabyddus yw’r gerddoriaeth ar gyfer y ffilm Hedd Wyn (1992). Enillodd wobr BAFTA Cymru am ei gyfraniad ef iddi. Yn 1998 perfformiwyd ei waith De Profundis gan Gantorion y BBC a Symffoni Bres Llundain, gyda phiano, telyn ac organ yn Abaty Westminster, mewn cyngerdd arbennig i ddathlu dadorchuddio yno gofebion i ddeg o ferthyron Cristnogol yr 20fed ganrif.

John Brynmor Jones, Creigiau, Caerdydd
Ganed yn Llwyndafydd ger Cei Newydd yn fab i John Lloyd Jones, amaethwr a bardd ac awdur Grawn y Gronynnau (Gwasg Gomer 1984). Roedd ei fam o linach beirdd cylch de Ceredigion. Cafodd ei addysg yn Ysgol Gymraeg Caerwedros, Ysgol Sul Aberaeron, Coleg Prifysgol Cymru Bangor a Choleg Llyfrgellwyr Loughborough. Dechreuodd ei yrfa fel llyfrgellydd yn Llyfrgell Ceredigion o dan arweiniad R Alun Edwards, ac ymunodd â staff Llyfrgell Ganolog Caerdydd yn 1961. Mewn llyfrgell ag iddi gasgliadau Cymraeg a Cheltaidd penigamp roedd ei wybodaeth ddeallusol o lenyddiaeth Gymraeg a’r ffynonellau yn fodd i fyfyrwyr, ymchwilwyr ac ysgolheigion fanteisio ar ei gyfarwyddyd. Mae ei gyfraniad yn cael ei gydnabod mewn llu o gyflwyniadau a rhagymadroddion i gyfrolau a gyhoeddwyd yn ystod y 40 mlynedd diwethaf. Chwaraeodd ran amlwg ym mywyd Cymraeg Caerdydd a Dwyrain Morgannwg. Mae’n aelod yn Eglwys Dewi Sant ac mewn llu o gymdeithasau Cymraeg y Brifddinas a’r Cylch.

John Walter Jones, Caerdydd
Yn frodor o Fangor, treuliodd flynyddoedd ei yrfa broffesiynol yng Nghaerdydd. Mae wedi bod yn was sifil yn yr hen Swyddfa Gymreig lle cafodd gyfrifoldeb am bolisïau’n ymwneud â’r iaith Gymraeg. Tra yn y Swyddfa Gymreig roedd yn ddylanwadol er sicrhau sefydlu Bwrdd yr Iaith. Yn dilyn ei benodiad yn brif weithredwr y Bwrdd Iaith roedd ei arweiniad doeth a diflino yn allweddol bwysig i’r twf a welwyd yn y defnydd cyffredinol a wneir o’r Gymraeg o fewn cymdeithas ac yn enwedig yn y byd masnachol. Nid oedd y dasg o hyrwyddo’r Gymraeg mewn cymdeithas ag iddi elfennau di-hitio a gelyniaethus ar brydiau tuag at yr iaith yn hawdd. Teg cydnabod iddo lwyddo’n rhyfeddol yn y dasg o greu ewyllys dda.

Yr Athro Dr R Merfyn Jones, Caernarfon
Athro Hanes Cymru, cafodd ei benodi yn ddiweddar yn Is-ganghellor Prifysgol Cymru, Bangor. Darlledwr adnabyddus ar y radio a’r teledu. Ysgrifennodd a chyflwynodd 14 cyfres o raglenni teledu, y mwyafrif yn y Gymraeg. Awdur nifer o lyfrau ar chwarelwyr y gogledd, Cymry Lerpwl a’u crefydd, a Hanes Cymru yn yr 20fed ganrif. Gelwir arno i ddarlithio mewn amryw gynadleddau yn Ynys Prydain a thros y byd. Mae’n un o Lywodraethwyr Cenedlaethol Cymru y BBC ac yn Gadeirydd Cyngor Darlledu Cymru. Yn ei waith parhaodd draddodiad Brifysgol Cymru o fynd ag addysg i’r werin bobol yn eu cymunedau.

Y Parchedicaf Barry Morgan, Llandaf
Ar ôl graddio mewn Hanes ym Mhrifysgol Llundain aeth i Goleg Selwyn Caergrawnt lle graddiodd mewn Diwinyddiaeth. Mae wedi bod yn gweinidogaethu mewn amryw fannau yn yr Eglwys yng Nghymru a darlithio yng Ngholeg Mihangel Sant, Colegau Prifysgol Cymru Caerdydd a Bangor. Treuliodd gyfnod yn Warden Hostel yr Eglwys yng Nghymru Bangor. Mae wedi bod yn Archddiacon Meirionnydd cyn ei ethol yn Esgob Bangor yn 1993, Esgob Llandaf yn 1999 ac Archesgob Cymru yn 2003. Fel Esgob amlygodd gadernid moesol. Dangosodd fel Archesgob ei fod yn effro i broblemau cymdeithasol dyrys Cymru, ac y mae’n ymwybodol iawn o’r angen am berthynas iach rhwng y dystiolaeth Gristnogol a materion gwleidyddol. Mawr hefyd yw ei ofal am fuddiannau’r iaith Gymraeg yn yr Eglwys.

Dr William Owen, Llanbedrog
Meddyg wrth ei alwedigaeth. Mae wedi ymsefydlu ers blynyddoedd bellach yn Llanbedrog ac y mae gwlad Llŷn a’i phobol yn agos iawn at ei galon. Rhoddodd oes o wasanaeth clodwiw i bobol yr ardal fel meddyg teulu gan gerdded yr ail filltir bob amser â’i gonsyrn yn amlwg, hyd yn oed ar ôl ei ymddeoliad. Ni ellir cyfrif y cymwynasau dirgel a wnaeth. Roedd yn arweinydd clwb ieuenctid Llanbedrog yn ei ddyddiau cynnar. Bu’n ffyddlon iawn i’r capel hefyd, yn flaenor ers dros 40 mlynedd ac athro dosbarth yr oedolion yn yr Ysgol Sul. Rhoddodd ei amser prin yn wirfoddol i helpu a chefnogi plant ag anghenion arbennig yn y gymuned. Mae ef a’i briod yn gefnogwyr brwd i’r Brifwyl bob blwyddyn. Dyma feddyg teulu yng ngwir ystyr y gair.

Morien Phillips, Bangor
Brodor o Rosllannerchrugog, cafodd ei addysg yn Ysgol Ramadeg Rhiwabon a Choleg Normal Bangor. Ar ôl cyfnod fel athro a phrifathro mewn ysgolion cynradd penodwyd ef yn ddarlithydd yn yr Adran Ddrama yn y Coleg Normal a bu yno am bron chwarter canrif cyn ymddeol. Y mae’n adnabyddus iawn yng nghylchoedd diwylliannol Cymru. Rhoddodd oes o wasanaeth i’r iaith Gymraeg, i’r sefydliadau addysgol, i’r ddrama fel actor, cynhyrchydd a beirniad, i eisteddfodau bach a mawr gan gynnwys y Genedlaethol, i’r cyfryngau fel perfformiwr, i gyfresi lu o Dalyrnau’r Beirdd. Mae’n aelod ffyddlon o Eglwys Pendref Bangor lle mae’n ddiacon ac yn ysgrifennydd yr Eglwys. Gŵr diwylliedig a roes oes o wasanaeth i ddiwylliant y Genedl.

Ruth Price, Caerdydd
Cafodd ei geni ym Mabws Fawr, Mathri, Sir Benfro, a chael ei haddysg yn Ysgol Ramadeg Tyddewi a Choleg Hyfforddi Abertawe. Wedi hynny roedd yn athrawes yn ysgolion cynradd Maldwyn a Sir Benfro. Mae wedi bod yn dysgu Cymraeg fel ail iaith yng Nghaerdydd cyn ei phenodi’n brifathrawes gyntaf Ysgol Gymraeg Pontarddulais. Yn 1961 pan ymunodd â’r BBC ym Mangor lle bu’n cynhyrchu cyfres o raglenni radio i blant. Symudodd wedyn yn 1963 i Gaerdydd i weithio ar raglenni teledu yn Adran Adloniant Ysgafn, yn gyntaf fel cyfarwyddwraig ac yna fel cynhyrchydd. O 1981 hyd nes iddi ymddeol yn 1985 hi oedd pennaeth rhaglenni ysgafn y BBC. Ei chyfraniad nodedig yn y cyfnod hwn oedd defnyddio cyfrwng teledu i greu a chynnal diddordeb pobol o bob oedran, a’r ifanc yn arbennig, yn yr iaith a’r diwylliant Cymraeg.

Manon Rhys, Caerdydd
Cafodd ei geni yn Nhrealaw, Cwm Rhondda, a derbyniodd ei haddysg gynnar yn Ysgol Gymraeg Ynys-wen, Treorci ac Ysgol Ramadeg y Merched, Y Porth. Symudodd gyda’r teulu i Brestatyn, Clwyd, a mynychu Ysgol Uwchradd Glan Clwyd, Y Rhyl. Graddiodd yn y Gymraeg yng Ngholeg Prifysgol Cymru, Aberystwyth. Ar ôl cyfnod mewn swyddi dysgu yn ysgolion uwchradd Gwynedd, dechreuodd ar yrfa o ysgrifennu ar ei liwt ei hun. Y mae’n awdur amryddawn mewn mwy nag un cyfrwng – nofelau, storïau byrion, ynghyd â thair nofel seiliedig ar ei chyfres deledu Y Palmant Aur. Lluniodd lawer o sgriptiau ar gyfer teledu. Y mae ei gwaith ar gyfer y llwyfan yn cynnwys addasiad a chyfieithiad o Cwm Glo, Kitchener Davies. Yn yr Eisteddfod Genedlaethol mae wedi bod yn feirniad cystadleuaeth y Fedal Ryddiaith a Gwobr Goffa Daniel Owen. Yn un o olygyddion y cylchgrawn Taliesin, y mae ei bys ar dueddiadau llenyddol Cymru heddiw.

Wendy Richards, Llundain, gynt o Rydaman
Cafodd ei geni yn Rachub ger Bethesda ond symudodd y teulu i Benmaenmawr a hithau’n bum mlwydd oed. Cafodd ei haddysg yn ysgol y pentref ac Ysgol Ramadeg y Merched Bangor, ac wedi cyfnod o hyfforddiant proffesiynol mewn Astudiaethau Masnachol, penodwyd hi i swydd weinyddol yn Adran Cerdd y BBC ym Mangor. Yn y saithdegau dechreuodd weithio yn y swyddfa i Gyngor Eglwysi Cymru, a phan dyfodd Cytun allan o’r Cyngor, mi wnaeth weithio yn y swyddfa. Roedd y profiad a gafodd yn y swydd yn golygu bod ganddi wybodaeth drwyadl o sefyllfa’r eglwysi a’r gweithgarwch cyd-eglwysig a fu. Gofalodd am swyddfa’r Cyngor a Cytun am gyfnod o dros chwarter canrif a mawr yw dyled yr eglwysi iddi. Gweithredodd fel Ysgrifennydd Cenedlaethol Cymdeithas Chwiorydd y Bedyddwyr am ddegawd a bu’n Llywydd y Mudiad yn ei thro. Bu’n Drysorydd Cenedlaethol Cristnogion yn Erbyn Poenydio am dros ddegawd hefyd. Bu’n gyfrifol am stondin Cytun ar faes yr Eisteddfod a gwireddwyd breuddwyd: uchafbwynt ei hamser gyda’r mudiad eciwmenaidd pan ddaeth yr holl enwadau a’r asiantau o fewn un babell ym Meifod 2003. Gwraig ymroddgar i ddelfrydau Eciwmeniaeth yng Nghymru.

Winston Roddick, Caerdydd
Mae wedi bod yn aelod o Fwrdd yr Iaith o 1988 hyd 1993 ac yn anad neb arall ef fel bargyfreithiwr oedd pensaer y Ddeddf Iaith. Brwydrodd yn galed a diflino i sicrhau’r mesur gorau posib a thrwy ei eiriad crefftus ef y llwyddwyd i ddileu y Ddeddf Uno 1536 o Lyfr y Statud – heb i fawr neb sylweddoli hynny. Roedd ei wasanaeth fel Cwnsler Cyffredinol y Cynulliad Cenedlaethol ers 1998 o bwys mawr i’r genedl. Mae’n aelod o Bwyllgor Parhaol yr Arglwydd Ganghellor ar y defnydd o’r Gymraeg ac yn Gadeirydd Pwyllgor Cyfraith Cymru. Y mae ei ymroddiad i addysg yng Nghymru yn ddiflino ac ef yw Is-lywydd Coleg Prifysgol Cymru, Aberystwyth.

Robert Emyr Williams, Porthmadog
Yn enedigol o Forfa Bychan, mae wedi byw yno ar hyd ei oes. Newyddiadurwr gyda’r Daily Post a phapurau’r Herald, a chyn hynny gyda’r Cambrian News. Mae wedi bod yn gefnogol iawn i eisteddfodau bach Cymru, Eisteddfodau’r Urdd a’r Eisteddfod Genedlaethol. Gellir dweud mai ei ddiddordeb pennaf yw hybu diwylliant eisteddfodol drwy ei adroddiadau cynhwysfawr i’r Wasg. Gellir dweud bod tegwch a thrylwyredd yn nodweddu ei waith newyddiadurol gan chwilio’r gwir a hynny heb gynhyrfu’r dyfroedd yn fwriadol.

Roger J Williams, Rhydlewis
Brodor o bentre’r Bryn ar gyrion Llanelli. Cafodd ei addysg yn yr ysgol gynradd leol, Ysgol Ramadeg y Bechgyn, Llanelli, a Choleg Prifysgol Cymru Caerdydd, lle cafodd radd MA am ei waith ymchwil ar y Gwyddoniadur Cymraeg. Yn dilyn rhai blynyddoedd fel athro a phennaeth adran symudodd i weithio ym maes addysg gymunedol a phenodwyd ef yn Bennaeth Asgell Addysg Bellach yn Ysgol y Preseli. Menter newydd oedd hon yn y 1960au a thrwy ei ofal a’i weledigaeth llwyddodd i ieuo’r addysg a gynigwyd yno a theithi diwylliannol yr ardal. Roedd hwn yn gyfnod arloesol yn ei hanes. Daliodd swyddi hefyd gyda Chyngor y Celfyddydau a’r Cyd-Bwyllgor Addysg, ac yn dilyn ad-drefnu Llywodraeth Leol yn 1996 penodwyd ef yn Gyfarwyddwr Addysg a Gwasanaethau Cymunedol Sir Ceredigion. Trwy gydol ei yrfa ni fu pall ar ei ymrwymiad a’i gyfraniad i’r Gymraeg a’i diwylliant.

Yr Athro Emeritws Herbert Rees Wilson, Stirling
Brodor o Nefyn. Graddiodd gydag anrhydedd dosbarth cyntaf mewn Ffiseg yng Ngholeg Prifysgol Cymru Bangor. Mae wedi bod yn ymchwilydd mewn amryw brifysgolion a rhwng 1983 a 1991 ac yn Athro Ffiseg ym Mhrifysgol Stirling. Ym maes Bioffiseg Molecwlar y gwnaeth ei waith ymchwil yn bennaf. Yn Llundain gweithiodd gyda Maurice Wilkins ar strwythur DNA a’u papur hwy ar y cyd ag un Watson a Crick a agorodd y ffordd i’r holl ddatblygiadau cysylltiedig â DNA ac at adeiladu y model helics dwbl enwog o DNA. Fel aelod o grŵp Wilkins mireiniodd y model hwn a bu ei waith yn gwbwl allweddol yn y maes pwysig a phellgyrhaeddol hwn. Gwyddonydd disglair a diymhongar a chanddo ddiddordeb mawr yn niwylliant Cymru ac yn arbennig yn yr Eisteddfod Genedlaethol.

Anrhydeddau 2007

I’w derbyn i’r Orsedd 2007

Caiff nifer o Gymry eu hanrhydeddu i Orsedd y Beirdd eleni yn Eisteddfod Genedlaethol yn Sir Fflint a’r Cyffiniau.

Dyma’r manylion llawn.

I’w hurddo fore Llun 6 Awst 2007 yn yr Eisteddfod ar gyfrif eu graddau yn cynnwys astudiaethau Cymraeg neu Gerddoriaeth:

Urdd Cerddor

John Innes Edwards, Mus. Bac., Rhosmeirch.

Urdd Llenor

lestyn Rhys Davies, BA, Llanfairpwll
Gwen Saunders Jones, BA, Marian Glas
Adrian Morgan, BA, Pontarddulais
Leila Mair Salisbury, BA, Llangynog
Heather Ann Shilvock, B. Add., Pwllheli
Angharad Williams, BA, Penderyn
Ffion Gwenllïan Williams, BA, Yr Wyddgrug

Arholiadau Gorsedd y Beirdd 2007

Urdd leithydd (Gwisg Las)
Beth Davies, Gorrig, Llandysul, Ceredigion (Beth o’r Llan)

Urdd Cerdd Ofydd (Gwisg Werdd)
Elwyn Evans, Caeredin (Siôr ap Oswyn)

Urdd laith Ofydd (Gwisg Werdd)
Richard Garner Williams, Caerdydd (Richard y Llan)
Gillian Taylor Walker, Pwllheli (Gill Caeron)

Enillwyr Llwyfan Eisteddfod Genedlaethol Urdd Gobaith Cymru Sir Ddinbych 2006.
Manon Wyn, Caernarfon – y Fedal Lenyddiaeth
Gwenno Mair Davies, Llansannan – y Goron
Eurig Salisbury, Llanfarian, Aberystwyth – y Gadair

Enillwyr Llwyfan Eisteddfod Genedlaethol Abertawe a’r Cylch, 2006

Urdd Ofydd er Anrhydedd:

Esyllt Tudur Davies, Llanrwst -Enillydd Gwobr Goffa Lady Herbert Lewis
Stuart Imm, Cwmbrân – Dysgwr y Flwyddyn
Dafydd Wyn Jones, Ystrad Meurig – Unawd Cerdd Dant dros 21 oed
Enfys Gwawr Loader, Abertawe – Gwobr Richard Burton
Rhian Lois, Ystrad Meurig – Gwobr Goffa Osborne Roberts
Medwen Parry, Aberdaron – Gwobr Goffa Llwyd o’r Bryn

Urdd Derwydd er Anrhydedd

Gwynfor ab Ifor, Tregarth – Y Gadair
Fflur Dafydd, Caerfyrddin – Y Fedal Ryddiaith
Aled Rhys Hughes, Rhydaman – Medal Aur Celfyddyd Gain
Gwen Pritchard Jones, Pant Glas – Gwobr Goffa Daniel Owen

I’w derbyn i Urdd Derwydd er anrhydedd ar gyfrif gwasanaeth maith ac arbennig i’r Orsedd air Eisteddfod

Hilma Lloyd Edwards (Alawes Bodellog), Bontnewydd
Alun Morgan Lloyd (Alun), Llandybie
Alun Thomas (Alun o Galedfwlch), Basaleg
David Eifion Thomas (Eifion Elli), Llanelli

I’w hurddo fore Gwener 10 Awst yn Eisteddfod Genedlaethol Sir Fflint a’r Cyffiniau 2007:

Urdd Ofydd er Anrhydedd

Elinor Talfan Delaney
Fe’i ganed yn y Barri ond treuliodd y rhan fwyaf o’i bywyd yn Llundain gan roi cyfraniad amlwg i fywyd Cymry Cymraeg y ddinas. Ymhlith ei llu o weithgareddau bu ei gweithgarwch gydag Ysgol Gymraeg Llundain yn allweddol a heb ei hymroddiad llwyr a didwyll hi ni fyddai’r ysgol wedi parhau.

Trefor Lloyd Hughes, Caergybi
Bu’n flaenllaw mewn llywodraeth leol, ac yn arbennig yn ei waith gyda’r gwasanaeth Ambiwlans ym Môn. Dros ddeugain mlynedd bu’n gweinyddu gwahanol gynghreiriau pêl-droed ac yn ei dro bu’n gadeirydd ac yn drysorydd Pwyllgor Cyllid Cymdeithas Pêl-droed Cymru, gan frwydro i sicrhau statws cyfartal i’r Gymraeg o fewn y corff hwnnw.

Alun Ifans, Maenclochog
Prifathro eang iawn ei ddiwylliant. Yn ei ysgol yng Nghas-mael bu ei frwdfrydedd yn fodd i sicrhau dyfodol Cymreictod mewn bro dan fygythiad. Adlewyrchir ei serch at gelfyddyd ar furiau’r ysgol. Bu’n egniol fel Cadeirydd Pwyllgor Celf a Chrefft y Genedlaethol yn 2002, a chyda threfnu canmlwyddiant geni Waldo.

Gwenda John, Blaenffos
Ers blynyddoedd bu’n hyfforddi unigolion a phartïon chorau ar gyfer eisteddfodau a chyngherddau. Cafodd lwyddiant nodedig yn cyflwyno i blant a phobl ifanc gelfyddyd Cerdd Dant, crefft gymharol ddieithr gynt yn Sir Benfro. Oherwydd arbenigrwydd ei gweithgarwch fe’i gwnaed yn Llywydd Anrhydeddus Gŵyl Gerdd Dant 2005.

Aeryn Owen Jones, Dinmael
Ffermwr a chrefftwr nodedig sy’n rhagori fel waliwr cerrig a phlygwr gwrych. Ond mae Cymru gyfan yn gwybod amdano fel difyrrwr ac adroddwr ac eisteddfodwr heb ei ail. Bu’n un o’r cystadleuwyr mwyaf cyson drwy Gymru gyfan, gan ennill llu o wobrau mewn eisteddfodau taleithiol a chenedlaethol.

Helga Martin, Ysbyty Ifan
Yn hanu o’r Swistir cafodd ei magu yn Yr Almaen. Yn dilyn gwahanol swyddi yn Lloegr ymddeolodd yn gynnar i Ysbyty Ifan gan ymdaflu’n llwyr i fywyd Cymru a’r Gymraeg. Mae’n aelod llu o gymdeithasau a sefydliadau lleol a chenedlaethol gan danysgrifio i gylchgronau Cymraeg di-rif. Y mae ei hymroddiad i fywyd Cymru yn anhygoel.

Harri Parri-Roberts, Efailwen
Fel ei dad, y Parchedig R Parri-Roberts, fe saif yn gadarn dros draddodiadau gorau ardal y Preselau. Ymhlith llawer o weithgareddau mae’n ysgrifennydd ei eglwys, yn weithiwr cyson dros y papur bro, Clebran. Mae’n wirfoddolwr dros achos “Croesffordd Penfro” a bellach yn un o’u trefnyddion. Un o gymwynaswyr mawr ei fro.

Eifion Price, Rhydaman
Cerddor medrus y mae’r Urdd a’r Genedlaethol wedi elwa’n fawr ar ei gymorth yn hyfforddi a chyfeilio i genedlaethau o blant ac ieuenctid. Bu’n cyfeilio i bartïon dawns yr ardal. Mae’n rhan annatod o gwmni Jac-Y-Do sy’n diddanu a chynnal dawnsiau gwerin. Mae ei ddoniau gyda’r ffidil wedi ysbrydoli a difyrru llu drwy Forgannwg a Myrddin.

Urdd Derwydd er Anrhydedd

Dyfrig John, Llundain
Pennaeth Banc HSBC ym Mhrydain ac Ewrop yn ogystal â bod yn Gyfarwyddwr Gweithredol ar Fwrdd Rheoli’r banc ledled y byd. Bu’r banc hwn ers blynyddoedd yn gwasanaethu’r Eisteddfod ac yn un o’i phrif noddwyr. Ar hyd ei yrfa lewyrchus ac eithriadol ddylanwadol, gartref a thramor, bu Dyfrig John yn arddel ei wreiddiau Cymraeg gyda balchder.

Alun Jones, Bow Street
Rhoddodd gyfraniad allweddol i Gymru ac i’r Gymraeg ym myd Addysg a’r Eisteddfod. Bu’n athro a darlithydd prifysgol ac ef er 1996 yw Prif Arholwr Safon Uwch Cymraeg. Mae’n awdur gwerslyfrau, yn diwtor a threfnydd cyrsiau, yn feirniad yn yr Eisteddfod Genedlaethol yn gyson ac yn Gadeirydd Pwyllgor Llefaru Canolog yr Urdd.

Dr Hefin Jones, Caerdydd
Un o wyddonwyr disgleiriaf Cymru. Wedi profiad academaidd helaeth ym Mhrydain a thramor y mae bellach yn Uwch Ddarlithydd mewn Ecoleg ym Mhrifysgol Caerdydd. Mae’n olygydd ac awdur a darlledwr toreithiog mewn maes hollol greiddiol. Bu’n Llywydd Undeb yr Annibynwyr Cymraeg ac yn Ysgrifennydd Ieuenctid Annibynwyr y Byd.

Yr Athro Bleddyn Jones, Barnt Green, Sir Gaerwrangon
Anodd fyddai mesur ei gyfraniad i fyd meddygaeth ym Mhrydain. Y mae’r Cymro diymhongar hwn bellach yn ymgynghorydd Oncoleg a Radio-bioleg yn Ysbyty Prifysgol Y Frenhines Elizabeth, gyda Chadair bersonol yn yr Ysgol Feddygol. Drwy ei lu o gyhoeddiadau dylanwadol cynyddwyd yn sylweddol wybodaeth am gancr a phelydrau.

Rhiannon Lloyd, Llandudoch
Rhoddodd oes o wasanaeth i Addysg Gymraeg, ac fe’i hanrhydeddir oherwydd arbenigrwydd ei chyfraniadau. Wedi cyfnod yn Bennaeth Adran bu’n Arolygwr ei Mawrhydi ac un sy’n cael ei pharchu gan bawb am ei harweiniad deallus. Y mae bellach yn Brifathrawes Ysgol Glantaf Caerdydd a hefyd yn aelod ar weithgareddau allweddol ynglŷn ag addysg uwch drwy’r Gymraeg.

Byron Rogers, Blakesley
Awdur dawnus eithriadol a fu’n golofnydd i’r Daily Telegraph, gan gyhoeddi hefyd mewn papurau Saesneg trymion eraill. Ers ymddeol cyhoeddodd lyfr bob blwyddyn am chwe blynedd gan gynnwys cofiant R S Thomas a The Lost Children, yn olrhain hanes Gwenllïan, gan arwain at sefydlu Cymdeithas Gwenllïan a gosod plac yn Sempringham.

Carys Tudor Williams, Caerdydd
Wedi cyfnod yn Llundain fe’i penodwyd yn aelod o dîm athrawon “drama mewn addysg” Sir Fflint. Fel athrawes ddrama bu ei chyfraniad i ysgolion uwchradd a chynradd y sir yn enfawr wrth iddi hi hybu a chynhyrchu mewn ysgol a theatr. Rhoes flynyddoedd o weledigaeth ac arweiniad doeth yn gadeirydd Panel Drama’r Eisteddfod Genedlaethol.

Llŷr Williams, Pentrebychan, Wrecsam
Un o’r perfformwyr offerynnol gorau a welodd Cymru erioed. Wedi gyrfa golegol ddisglair cafodd lwyddiannau cyson gydag ymateb anhygoel i’w berfformiad cyntaf yng Ngŵyl Caeredin, 2003. Cafodd gymeradwyaeth syfrdanol gan adolygwyr cerddorol penna’r byd gydag un beirniad o Wlad Belg yn dweud: “Nid curo dwylo wnaethom ni ond codi mewn rhyfeddod. Dyma Schubert fel nas clywyd ef erioed o’r blaen.”

 

Anrhydeddau 2005

Derbyn i’r Orsedd yn Eisteddfod Eryri, Bangor, 2005


I’w hurddo fore Llun Awst 1 ar gyfrif eu graddau mewn Cymraeg neu Gerddoriaeth:
Urdd Llenor
Winni Jones BA, Dinas Cross, Trefdraeth, Sir Benfro
Manon Elen Roberts, BA, Porthaethwy, Ynys Môn
Delian Haf Williams, BA, Porthaethwy, Ynys Môn

Urdd cerddor
Claire Louise Burgess BA, Bethesda, Gwynedd
Gareth Wyn Davies BMus, Bethesda, Gwynedd.

Urddau er Anrhydedd. Bore Llun Awst 1 Enillwyr Llwyfan Eisteddfod Genedlaethol Casnewydd a’r Cylch 2004:
Urdd Ofydd er Anrhydedd
Lois Arnold, Y Fenni – Dysgwraig y Flwyddyn
Carwyn John, Bethel, Caernarfon – Enillydd Gwobr Goffa Llwyd o’r Bryn
Martin Lloyd, Casllwchwr, Abertawe – Enillydd Gwobr Goffa David Ellis

Urdd Derwydd Er Anrhydedd
Y Prifardd Jason Walford Davies, Bangor – Bardd y Goron

Y Prif Lenor Annes Glyn, Rhiwlas, Bangor – Enillydd y Fedal Ryddiaith

Y Prifardd Huw Meirion Edwards – Enillydd y Gadair

I’w derbyn i Urdd Derwydd er anrhydedd ar gyfrif gwasanaeth maith ac arbennig i’r Orsedd a’r Eisteddfod:
Eirlys Dwyryd, Rhuthun (Eirlys Dwyryd)
Gwawr Owen, Caerdydd (Gwawr Arthen)
Beti Puw Richards, Y Bala (Bethan Rhys)

I’w hurddo fore Gwener Awst 5:
Urdd Ofydd er Anrhydedd Gwisg werdd
J. Mansel Charles, Llanegwad, Caerfyrddin: Cyn athro Cymraeg Ysgol Uwchradd Dyffryn Aman. Y mae newydd ymddeol ar ôl gwasanaethu Undeb Amaethwyr Cymru yn Sir Gâr am dros 20 mlynedd, a bu’n ymwneud â Mudiad Ffermwyr Ifanc y sir am 40 mlynedd. Cyfrannodd yn sylweddol i fywyd diwylliannol Dyffryn Tywi.

Ann Margaret Davies, Llangybi: Prifathrawes egnïol ac ymroddedig Ysgol Gymunedol Llangybi. Hybodd y Gymraeg a’r diwylliant yn yr ardal gan adael ei hôl yn ddwfn yno. Chwaraeodd ran amlwg yng ngweithgaredd yr Urdd yn y fro am dros 30 mlynedd a bu’n warden Eglwys Sant Cybi 2000-2002.

Eulanwy Davies, Llangollen: Cyn bennaeth Adran Cerdd y Merched Y Drenewydd a phennaeth Adran Gerdd Ysgol Gyfun Dinas Brân Llangollen. Chwaraeodd ran amlwg yng ngweinyddiaeth Eisteddfod Rhyngwladol Llangollen lle bu’n Drefnydd Cerdd, yn aelod o’r Bwrdd Sefydlog ac yna’n Gyfarwyddwr Cerdd.

Mildred Emily Hughes, Llangefni, Ynys Môn: Bu’n aelod o staff y Llys Sirol yn Llangefni am 30 mlynedd a hi yw pennaeth uned yr iaith Gymraeg yno. Gwelodd lawer o newidiadau o ran tynged y Gymraeg yn y llys a bu iddi le anrhydeddus yn y newidiadau a gafodd eu gwneud yn dilyn y statws deilwng a roddwyd i’r iaith yn y llysoedd.

Janet James, Talyllychau, Sir Gaerfyrddin: Treuliodd ei hoes ym mro ei mebyd. Bu’n bennaeth yr Adran Gymraeg ac yn ddirprwy Brifathrawes yn Ysgol Uwchradd Hendy-Gwyn ar Daf. Bu’n weithgar gyda’r Urdd a chafodd ei disgyblion lwyddiant cyson yn Eisteddfodau’r Urdd. Bu’n aelod o Gapel Esgairnant drwy ei hoes ac yn organyddes yno. Hi oedd y ferch gyntaf i’w hethol yn flaenor yno. Mae’n gyn-lywydd Henaduriaeth Gogledd Myrddin.

Aled Jones, Barnes, Llundain: Daw o Landegfan, Ynys Môn. Daeth i enwogrwydd pan yn blentyn a’i lais anghyffredin yn gwefreiddio cynulleidfaoedd ledled Cymru. Mae’n adnabyddus hefyd fel cyflwynydd teledu. Roedd ei gefnogwyr yn hapus iawn i’w weld yn dychwelyd i’r llwyfan cerdd.

Dewi Jones, Penygroes, Arfon: Naturiaethwr a gyflwynodd gannoedd o blant ac oedolion i fyd natur yn Nyffryn Nantlle. Cyfoethogodd gylchgronau natur gyda’i erthyglau am blanhigion, naturiaethwyr a byd botaneg. Mae’n un o’r Cymry prin sydd wedi ysgrifennu llyfrau am y pwnc. Gwasanaethodd y Gymdeithas Hanes Lleol ers blynyddoedd a bu’n cynnal dosbarthiadau am fyd natur.

Y Parchedig J. Eric Jones, Aberdâr: Yn enedigol o bentref Cribyn ger Llanbed, ymgartrefodd yn Aberdâr ar ôl iddo gael ei sefydlu yn weinidog ar gapel Undodaidd Highland Place a’r Hen Dŷ Cwrdd yn 1962. Mae’n Gadeirydd Menter Iaith Rhondda Cynon Taf ac ymgyrchodd ar hyd ei oes dros sefydlu ysgolion Cymraeg yn yr ardal. Am dros 20 mlynedd bu’n Gadeirydd Pwyllgor Sir Morgannwg Ganol o fudiad Rhieni Dros Addysg Gymraeg a bu’n Gadeirydd Cenedlaethol y mudiad hwnnw hefyd. Bu’n Llywydd ei enwad ym Mhrydain yn 1989.

Hefin Jones, Llanrug: Brodor o Ddeiniolen, Arfon. Wrth ei alwedigaeth mae’n nyrs mewn ysbyty. Ef yw prif weinyddwr ward Beuno (ward ddamweiniau) yn Ysbyty Gwynedd. Mae’n aelod o Fand Deiniolen, bu’n hyfforddwr Seindorf Ieuenctid Deiniolen lle bu’n hyfforddi degau o ieuenctid, ac erbyn hyn ef yw Arweinydd y Seindorf. Mae’n Eisteddfodwr brwd ac ef yw Llywydd ac Ysgrifennydd Eisteddfod Gwaungynfi ers 1991.

Y Parchedig Eirian Wyn Lewis, Mynachlog-ddu: Gweinidog gyda’r Bedyddwyr am chwarter canrif yn ardal y Preselau. Bu’n gefnogol i achosion yn ymwneud â’r Gymraeg – Urdd Gobaith Cymru. Fforddolion Dyfed, Cymanfa Ganu cylch godre’r Preselau ac ysgrifennydd gweithgar Cwrdd adran Gogledd Penfro. Beirniad adrodd yn Eisteddfodau’r Urdd ac arweinydd eisteddfodau yn y sir. Mae hefyd yn aelod o Bwyllgor Gwaith Cymdeithas Cymry Ariannin a bu’n Gadeirydd y Gymdeithas ddwy waith.

Eluned Mair Porter, Llangadfan: Athrawes wrth ei galwedigaeth. Bu’n arolygwr Pabell Celf a Chrefft yr Eisteddfod Genedlaethol am dros 10 mlynedd. Rhoddodd wasanaeth nodedig i Gymdeithas Edward Llwyd ac fel cynrychiolydd Cangen Plaid Cymru Gogledd Maldwyn ar y Cyngor Cenedlaethol.

Alwena Morfudd Power, Casnewydd: Athrawes a fu’n gefn i ddisgyblion a fynnai addysg yn y Gymraeg. Bu’n dysgu yn Ysgolion Cymraeg Casnewydd a Chwmbran ac Ysgol Uwchradd Gwynlliw. Bu’n gweithio’n galed i sicrhau llwyddiant Eisteddfodau Cenedlaethol Casnewydd 1988 a 2004.

Gladys Pritchard, Caergybi: Yn enedigol o Gaergybi, Ynys Môn fe wasanaethodd ei hardal yn helaeth. Bu’n Swyddog Gweinyddol Ysgol Uwchradd Caergybi am chwarter canrif. Y mae rhestr ei gwaith gwirfoddol yn helaeth – gan gynnwys Eisteddfodau Cenedlaethol Môn, Gorsedd Beirdd Môn, Cymdeithas Brodwaith Cymru (Cadeirydd Cangen Môn ac Arfon) a Merched y Wawr. Gwasanaethodd ardal Caergybi ac Ynys Môn yn ddiarbed.

Arwyn Roberts, Rhosgadfan: Ffotograffydd Yr Herald, Caernarfon. Bu’n gweithio gyda’r Herald am 30 o flynyddoedd. Dechreuodd weithio fel ffotograffydd yn Eisteddfod Caernarfon 1979 ac oddi ar hynny bu’n gweithio yn Eisteddfodau’r De a’r Gogledd – yr unig ffotograffydd sydd yng nghlwm â phapurau lleol i wneud hyn. Y mae’n wyneb cyfarwydd mewn Eisteddfodau bach a mawr ynghyd â Gwyliau Cenedlaethol eraill. Ymroes ei allu i gofnodi amryweddau ar ddiwylliant y genedl.

Richard Tudor, Pwllheli: Yn frodor o Bwllheli y mae traddodiad morwrol Pen Llŷn yn llifo’n gryf yn ei waed. Pencampwr llywio cychod hwylio. Bu gan ei deulu gyfres o wahanol gychod, a bu ers yn blentyn yn eu hwylio ym Mae Ceredigion a throsodd i Iwerddon. Ac yntau ond yn 17 oed cychwynnodd fusnes gwneud hwyliau ym Mhwllheli ac wedi 20 mlynedd o brofiad cafodd ei ddewis yn 1992 i fod yn gapten “British Steel II” mewn ras o amgylch y byd – mordaith arwrol a welodd wynebu gwyntoedd dychrynllyd Cefnfor y De gan lanio yn ôl yn Southampton yn drydydd yn y ras. Fe’i dewiswyd eilwaith i hwylio’r “Nuclear Electric” yn ei ail ras 1996-7 o gwmpas y byd gan ddychwelyd yn llwyddiannus.

Jeannie Wyn Williams, Seland Newydd: Yn enedigol o Minsterley, Swydd Salop, addysgwyd hi yn Ysgol Ramadeg Llangollen a Choleg Prifysgol Bangor lle bu’n astudio Mathemateg. Ymfudodd i Seland Newydd yn 1966 ac mae’n byw yn Rotorua. Mae’n un o’r aelodau a sefydlodd Gymanfa Ganu Gymraeg Seland Newydd a hi yw Ysgrifennydd y Gymanfa ers 10 mlynedd. Hi yw Swyddog Cyswllt holl Gymdeithasau Cymraeg Seland Newydd. Mae’n ymwelydd cyson â’r Eisteddfod Genedlaethol.

Penri Williams, Caerdydd: Yn enedigol o Borthmadog, ac yntau’n naw oed symudodd y teulu i Lantrisant ac yna i Gaerdydd. Wrth ei alwedigaeth bu’n beiriannydd trydan i’r Bwrdd Cynhyrchu Trydan. Ar ôl ymddeol y mae bellach yn Swyddog Technoleg Gwybodaeth i Fenter Iaith Morgannwg a Gwent. Bu’n Gadeirydd a Thrysorydd Menter Iaith Rhondda Cynon Taf. Bu’n aelod o Gôr Godre’r Garth ac yn ysgrifennydd gweithgar am flynyddoedd. Bu’n aelod o Fwrdd Golygyddol y papur bro “Tafod Elai” ac ers 18 mlynedd ef yw’r Golygydd. Cyfrannodd yn helaeth i fywyd Cymraeg Taf ac Elai.

Y diweddar Ronald Wyn Williams, Llanllechid (Ron Hogia Llandegai): Fe’i ganed yn Nyffryn Ogwen ac yno y bu’n trigo bron gydol ei oes. Addysgwyd ef yn ysgolion Bethesda cyn dilyn cyfnod o brentisiaeth a dod yn saer coed medrus. Un o’i brif ddiddordebau oedd canu, ac yn ei arddegau cafodd gyfle i feithrin ei ddawn yng Nghapel Mawr Bethesda mewn cyfarfodydd a drefnwyd gan y Parchedig Ieuan S. Jones. Bu’n aelod o gorau lleol gan gynnwys blynyddoedd o wasanaeth i Gôr Meibion Y Penrhyn. Ei gyfraniad mawr, fodd bynnag oedd i ganu ysgafn Cymraeg, gan iddo arloesi yn y byd hwnnw drwy ffurfio Criw Sgiffl Llandegai gyda nifer o’i gyfeillion yn 1957. Fel prif leisydd Hogia Llandegai daeth ei lais unigryw a’i wyneb yn adnabyddus drwy Gymru ben baladr – a hynny dros ran helaeth o bum degawd.

Urdd Derwydd er Anrhydedd (Gwisg wen)
M Paul Bryant-Quinn, Aberystwyth: Ganed yn Ruislip, Middlesex. Astudiodd athroniaeth am ddwy flynedd cyn symud i’r Eidal a chwblhau gradd ym Mhrifysgol Rhufain yn 1982. Tra oedd yno, dechreuodd ymddiddori yn y Gymraeg a’i llenyddiaeth. Dyfarnwyd iddo radd Dosbarth Cyntaf ym Mangor yn 1989. Penodwyd ef yn 1996 yn gymrawd ymchwil yn y Ganolfan Uwchefrydiau Cymreig a Cheltaidd yn Aberystwyth. Ymhlith ei waith ysgolheigaidd gwnaeth astudiaeth destunol a beirniadol o waith Ieuan Brydydd Hir ac ar hyn o bryd y mae’n paratoi astudiaeth debyg o waith Sion Cent.

Eleri Carrog, Caernarfon: Drwy ei galwedigaeth a’i hymroddiad hi y sefydlwyd Cefn ym mis Gorffennaf 1985. Rhoed yn helaeth o’i hamser a’i harian i ddatblygu gwaith y mudiad yng Nghymru gan ei gysylltu â Mudiad Hawliau Dinesig Cydwladol yn effeithiol ac y mae dyled llu o siaradwyr Cymraeg iddi mewn cyflogaeth, gwasanaeth cymdeithasol, achosion cyfreithiol, ieithyddol, addysg ac ymlaen yn fawr. Ymhle bynnag y bygythir y Gymraeg bydd hi yno. Iddi hi, er enghraifft y mae’r diolch pennaf am argyhoeddi’r Comisiwn Cydraddoldeb Hiliol fod anffafriaeth hiliol ar saith iaith mor wrthun ag anffafriaeth ar sail lliw croen.

Dr Dyfed Elis-Gruffydd, Sir Benfro: Daearyddwr a daearegwr. Bu’n ddarlithydd, tiwtor, adolygydd, ysgrifwr, ymchwilydd, cyfarwyddwr cyhoeddi, cyfieithydd ac arholwr allanol. Bu’n gyfarwyddwr cyhoeddi Gwasg Gomer am 12 mlynedd; yn ddarlithydd rhan-amser mewn daearyddiaeth yng Ngholeg y Drindod Caerfyrddin. Bu’n gwydrwr ac arweinydd teithiau Cymdeithas Edward Llwyd, yn crwydro tirweddau folcanig a rhewlifol mewn gwledydd tramor, megis Gwlad yr Iâ, yr Auvergne a Le Isole Eloie ac ati. Sgrifennodd lawr. Cyhoeddodd yn helaeth lyfrau, llyfrynnau, ysgrifau ac erthyglau o’i waith daearegol geomorffelegol ac amgylcheddol ac am faterion diwylliannol Cymru. Polymath yn wir.

Dr Jerry Hunter, Penygroes, Caernarfon: Cymro mabwysiedig yw’r Americanwr. Yn frodor o Cincinnatti a ddysgodd Gymraeg ar gwrs Wlpan ym Mhrifysgol Cymru Llanbedr Pont Steffan a graddiodd yn y Gymraeg ym Mhrifysgol Cymru Aberystwyth. Dychwelodd i’w famwlad lle’e enillodd ddoethuriaeth o Adran Astudiaethau Celtaidd Prifysgol Harvad cyn ei throi drachefn am Gymru ar ôl ei benodi’n ddarlithydd yn y Gymraeg, Prifysgol Cymru Caerdydd. Y mae bellach yn Uwchddarlithydd yn Adran y Gymraeg Prifysgol Cymru Bangor. Bu’n olygydd ar gylchgrawn yr Academi Gymreig, Taliesin ac enillodd ei gyhoeddiad Llwch Cenhedloedd: Y Cymry a Rhyfel Cartref America (2003) deitl Llyfr y Flwyddyn 1004.

Eirlys Britton a Cliff Jones, Caerdydd: Ganed Eirlys Britton yng Nghaerdydd a Cliff Jones yn Y Bala. Ffurfiwyd o dan eu harweiniad medrus un o dimau Dawnsio Gwerin mwyaf llwyddiannus ac arloesol Cymru, Dawnswyr Nantgarw. Mae’r dawnswyr wedi cipio’r brif wobr yn yr Eisteddfod Genedlaethol naw o weithiau ers 9186 ynghyd â gwobrau lu i glocswyr unigol a grwpiau o ddawnswyr. Daeth Dawnswyr Nantgarw i’r brig yng nghystadleuaeth Dawnsio Gwerin Eisteddfod Ryngwladol Llangollen yn 1989. Bu’r grŵp yn cynrychioli Cymru ar deithiau mewn nifer o wledydd megis China a Hwngari. Bu’r grŵp yn fuddugol yn yr Ŵyl Ban Geltaidd yn Iwerddon droeon ac enillodd un o’r prif wobrau yng nghystadleuaeth Dawnsio Gwerin y byd yn Mallorca yn 2003. Trwy ymchwilio’n ddiwyd i gefndir dawnsfeydd a gwisgoedd traddodiadol mae Eirlys a Cliff wedi gwneud cyfraniad aruthrol a nodedig i hyrwyddo dawnsio gwerin nid yn unig yng Nghymru ond trwy’r byd benbaladr.

Dorothy Jones, Llangwm: Yn enedigol o Drawsfynydd bu’n byw yn Llangwm, Uwchaled ers blynyddoedd. Athrawes wrth ei galwedigaeth bu ei gweithgarwch diwylliannol yn lleol ac yn genedlaethol yn eang. Bu’n hyfforddi partïon llefaru ac yn feirniaid llefaru a llên mewn eisteddfodau lleol a thaleithiol, cylch, sir a chenedlaethol yr Urdd, yr Ŵyl Gerdd Dant, Eisteddfodau Ffermwyr Ieuanc a’r Eisteddfod Genedlaethol. Cyfansoddodd llawer o gerddi ar gyfer plant ynghyd â cherddi ar gyfer caneuon y diweddar Gilmor Griffiths a bu’n awdur sgriptiau sioeau cerdd Ysgol Glan Clwyd megis William Morgan, Jac Glan y Gors, H M Stanley a chyfieithu geiriau caneuon Joseff a’i Gôt Amryliw i’w perfformio yn yr ysgol. Gwraig ddawnus a’i chyfraniad yn lleol a chenedlaethol yn sylweddol iawn.

Yr Athro Emrys Jones, Berkhamstead, Sir Buckingham:Ganed ef yn Aberaman, Aberdâr. Addysgwyd ef yn Ysgol Ramadeg y Bechgyn, Aberdâr, Prifysgol Cymru Aberystwyth a Phrifysgol Llundain. Wedi graddio bu’n gweithio i Urdd yr Heddychwyr yng Nghaerdydd. Cafodd yrfa academaidd nodedig yn cynnwys swyddi ym mhrifysgolion Llundain a Belfast cyn ei benodi yn Athro Daearyddiaeth yn y London School of Economics o 1961 hyd 1984. Derbyniodd amryw o raddau am ei gyfraniad arbennig i ddaearyddiaeth a’r byd academaidd. Bu’n awdur nifer o gyhoeddiadau gan gynnwys yn arbennig ei astudiaeth o gymuned y Cymry yn Utica, Efrog Newydd a’r gyfrol diweddar “Y Cymry yn Llundain 1500-2000” fel golygydd a phrif gyfrannwr. Bu’n aelod o Anrhydeddus Gymdeithas y Cymrodorion oddi ar 1957, yn Gadeirydd ei Chyngor 1984-89 ac yn Llywydd y Gymdeithas on 1989-2001 gan arolygu’r dathliad yn 2001. 250 o flynyddoedd ers sefydlu’r Gymdeithas. Cyfrannodd yn helaeth i fywyd Cymry yn Llundain ar hyd y blynyddoedd. Cyflwynwyd Medal y Cymrodorion iddo yn 2001 i gydnabod ei gyfraniad nodedig i ysgolheictod ac i Gymru.

Geraint R Jones, Bontnewydd: Rhoddodd oes o wasanaeth i Lywodraeth Leol a’r Eisteddfod Genedlaethol. Graddiodd yn y Gymraeg yng Ngholeg Prifysgol Bangor cyn iddo gymhwyso fel cyfreithiwr. Wedi cyfnod byr gyda chwmni o gyfriethwyr daeth i weithio i Gyngor Sir Gwynedd lle bu’n gyfreithiwr ac yna’n Ysgrifennydd y Sir. Ar ad-drefnu llywodraeth leol yn 1996 penodwyd ef yn Brif Weithredwr. Gweithiodd yn galed i sefydlu’r sir newydd a’i pholisi iaith. Bu’n Ysgrifennydd Llys yr Eisteddfod Genedlaethol ers nifer o flynyddoedd. Gwnaeth waith sylweddol yng nghyd-destun y newidiadau diweddar i’r Eisteddfod. Hefyd bu’n Ysgrifennydd Pwyllgor Gwaith yr Eisteddfod yng Nghaernarfon 1979. Mae’n lên garwr ac yn cefnogi’r ‘pethe’ yn lleol ac yn genedlaethol. Mae’n flaengar yn ei gapel lleol yn aelod o’r clwb llenyddol ac yn cefnogi pob digwyddiad diwylliannol.

Glyn T Jones, Aberystwyth: Gŵr a roes oes o wasanaeth i nifer o’n sefydliadau cenedlaethol gan ddal amryw swyddi yn eu pwyllgorau – yr Eisteddfod Genedlaethol, Urdd Gobaith Cymru, Cymdeithas Ddawns Werin Cymru, Cymdeithas Cerdd Dant. Bu’n amlwg hefyd ar lwyfannau’r prif wyliau fel arweinydd a beirniaid dawnsio gwerin. Mae’n flaenor ym Mlaenplwyf ac yn Drysorydd Henaduriaeth Gogledd Aberteifi ers 1998. Bu’n Ysgrifennydd y Gymanfa Gyffredinol ac yn Gadeirydd y Pwyllgor Bugeiliol. Y mae ganddo ddiddordeb mawr mewn hen reilffyrdd ac ef yw Cadeirydd Cymdeithas Datblygu Rheilffyrdd Canolbarth Cymru. Y mae’n ysgrifennydd Apêl Sganiwr a Chancer Ysbyty Bronglais a gwelodd godi dros filiwn o bunnoedd i’r achos. Gŵr eang ei ddiwylliant a’i ddiddordebau a’i weithgarwch yn eang yn ei filltir sgwâr yn ogystal â chenedlaethol.

Delyth Mai Nicholas, Pontarddulais: Cystadleuydd adrodd / llefaru mewn eisteddfodau bac a mawr ers yn dair oed gan ennill llu o wobrwyon yn cynnwys chwe gwobr gyntaf yn Eisteddfod Genedlaethol yr Urdd a chwe gwobr gyntaf yn yr Eisteddfod Genedlaethol. Bu’n hyfforddi unigolion a phartïon i gystadlu am dros 20 mlynedd. Bu’n athrawes ddrama a bellach mae’n ddarlithydd yn Adran Theatr Cerdd a’r Cyfryngau yng Ngholeg y Drindod, Caerfyrddin. O ganlyniad bu’b hyfforddi nifer fawr o blant a phobl ifanc yn y maes actio. Bellach y mae wedi cychwyn Ysgol Berfformio Dyffryn Tywi i blant a phobl ifanc rhwng 9 a 18 oed. Bu’n arweinydd ar lwyfan yr Eisteddfod Genedlaethol, yn aelod o Is-Bwyllgor Llefaru amryw o Eisteddfodau y De a bu hefyd yn aelod o Is-Bwyllgorau Eisteddfodau’r Urdd. Bellach mae’n aelod o Gyngor yr Eisteddfod Genedlaethol. Mae’r Eisteddfod a’r Pethe wedi bod yn rhan o’i bywyd erioed.

Meurig Owen, Llundain: Brodor o Lanrug, Caernarfon. Gadawodd Ysgol Brynrefail yn 1937 pan aeth i weithio mewn swyddfa yswiriant yn Llundain. Ac eithrio cyfnod y rhyfel bu yno nes iddo ymddeol rai blynyddoedd yn ôl. Blaenor yn eglwys Lewisham er 1953 ac ysgrifennydd er 1961. Cymer ddiddordeb mewn hanes lleol ac yn arbennig hanes y Cymry a’u Heglwysi yn Llundain, ynghyd ? hanes rhai o chwareli llechi Gwynedd. Dengys ei gyfrolau sylweddol Tros y Bont – hanes Eglwysi Falmouth Road, Deptford a Parsons Hill Woolwich, ac Ymofyn am yr hen Lwybrau – hanes saith o Eglwysi Presbyteraidd Cymraeg Llundain – ôl casglu helaeth a llafur manwl iawn. Y maent yn gyfnodolion amhrisiadwy o fywyd ysbrydol a chrefyddol y Cymry alltud yn Llundain. Pwysig hefyd yw’r darlithoedd a gyhoeddwyd ganddo James Hughes a’i Deulu ac Emynwyr Henaduriaeth Llundain. Y mae ei waith hi gyd yn dwyn nodau ymchwilydd manwl a diarbed, Dyma lafur cariad y Cymro alltud nodedig hwn.

Emyr Owen Parri, Talwrn, Ynys Môn: Brodor o Gaernarfon a chyfreithiwr wrth ei alwedigaeth. Cyfreithiwr uchel iawn ei barch, gan baratoi achosion llys yn drylwyr a dawn areithio arbennig ganddo, Ymddangosodd yn rheolaidd yn y Llysoedd Ynadon a bu’n ymdrin a llu o achosion mawr a blaenllaw yn Llys y Goron a’r Uchel Lys. Fe’i penodwyd yn Gofiadur a bu’n gweithredu fel Cofiadur yn Llysoedd y Goron yng Nghymru a Lloegr. Yn yr 1980au fe’i penodwyd yn Ddirprwy Farnwr Rhanbarth cyn iddo gael ei benodi yn farnwr Rhanbarth llawn amser yn 1992. Bu yn y swydd honno am 10 mlynedd. Drwy gydol ei yrfa bu’n gefnogol ac yn flaengar iawn ynglŷn â hyrwyddo’r Gymraeg. Bu’n gweithredu ar nifer o bwyllgorau cenedlaethol yn ymwneud â defnydd o’r iaith yn y llysoedd ac yn ddiweddar bu’n paratoi cyrsiau undydd ar y pwnc. Cyfrannodd yn helaeth i faterion diwylliannol yn ei filltir sgwâr – yn flaenllaw gyda gweithgareddau Theatr Fach Llangefni, aelod o barti Cerdd Dant Haf Morris, a bu’n chwarae criced i Glwb Llangefni – heblaw hybu achosion dyngarol ac elusennol.

Gwennant Pyrs Roberts, Bangor: Brodor o bentref Llanuwchllyn a raddiodd o Adran Cerddoriaeth Prifysgol Cymru Bangor. Ar ôl cyfnod yn gweithio fel athrawes beripatetig ymsefydlodd yn bennaeth adran cerdd Ysgol David Hughes, Porthaethwy. Cyfrannodd hefyd ar lwyfan cenedlaethol a hynny’n bennaf fel sylfaenydd ac arweinydd Parti Seiriol a droes yn y man y Gôr Seiriol. Ers ei sefydlu yn 1991 gosododd y côr marched hwn safon i’w efelychu ar gyfer canu corawl i ferched yng Nghymru a rhagorodd ar ganu cerdd dant gyda gosodiadau cerddorol a deallus ei harweinydd. Enillodd droeon ar brif lwyfan yr Eisteddfod Genedlaethol a’r Ŵyl Gerdd Dant a dyma’r unig gôr marched Cymreig i’w wahodd i gymryd rhan fis Tachwedd y llynedd yng ngala agoriadol Canolfan Mileniwm Cymru. Yn yr un flwyddyn cynhaliodd y côr gyngerdd mawreddog yn Neuadd Pritchard Jones, Prifysgol Cymru Bangor pryd y perfformiwyd am y tro cyntaf gwaith comisiwn ‘Cantus Triquetrus’ gan y cyfansoddwr Cymreig Karl Jenkins. Er 1993 cyhoeddodd y côr bedwar cryno ddisg sy’n cynnwys detholiad o’u repertoire amrywiol ac uchelgeisiol. Arweinydd crefftus ac ysbrydoledig.

David Richard Williams, Florida: Ganed yn Llanelwy ac addysgwyd ef yn Ysgol Gynradd Bod Alaw, Bae Colwyn, Ysgol Eirias Bae Colwyn a Phrifysgolion Aberystwyth, Gogledd Carolina a Florida, America. Graddiodd mewn economeg. Bu mewn amryw o swyddi ym Mhrifysgol Florida a Gogledd Carolina gan arbenigo mewn dysgu ac ymchwil yn yr adrannau Economeg. Cadwodd gysylltiad agos â Chymru. Llywydd cyntaf a sefydlwr (gyda’r Dr Arturo Roberts) y Siambr Fasnach Cymru yng Ngogledd America. Ers 1989 ef yw Llywydd Corff Ymgynghorol Economaidd Florida ac athro cynorthwyol mewn Economeg Prifysgol Miami, Florida. Bu’n hael ei nawdd i’r ysgolion lle derbyniodd ei addysg gynnar.

Anrhydeddau 2006


Rhestr o aelodau newydd a fydd yn cael eu derbyn i’r Orsedd yn Eisteddfod Abertawe 2006

 

I’w hurddo fore Llun 7 Awst yn Eisteddfod Genedlaethol Abertawe a’r Cylch 2006 ar gyfrif eu graddau mewn Cymraeg neu Gerddoriaeth:
Urdd Llenor (Gwisg Las)

  • Ann Alderton Ph.D., Suffolk
  • Craig Howard B.A., Abertawe
  • Rachel Anwen Jones B.A., Abertawe
  • Rhian Louise Morrissi B.A., Aberdâr
  • Rhian Parry Ph.D., Dolgellau
  • Rhian Powell B.A., Aberdâr
  • Eryl Wyn Rowlands Ph.D., Penarth
  • Daniel Rhys Tiplady B.A., Abertawe
  • Nesta Mary Tiplady B.A., Abertawe
  • Rhinedd Mair Williams B.A., Llanddarog

    Urdd Cerddor (Gwisg Las)

  • Edward-Rhys Bate Mus.Bac., Caerdydd
  • Nia Sian Davies B.A., Abertawe Meinir Richards Mus.Bac., Llanddarog

    ARHOLIADAU GORSEDD Y BEIRDD 2006
    Llwyddodd yr ymgeiswyr a ganlyn yn arholiadau Gorsedd y Beirdd eleni, ac urddir hwy yn aelodau gan yr Archdderwydd fore Llun, 7 Awst 2006 yn Eisteddfod Genedlaethol Cymru Abertawe a’r Cylch:
    Urdd Ieithydd (Gwisg Las)

  • Cecil Vernon Jones (Vernon o Garmel), Yr Hôb, Wrecsam
  • Siôn R Williams (Siôn o Ewrop), Llanrug, Caernarfon
    Urdd Iaith Ofydd (Gwisg Werdd)
  • Olwen Rhiannon Allender, Casnewydd
  • Beth Davies, Llandysul
  • Gillian Taylor Walker, Sarn, Pwllheli

    Enillwyr Llwyfan – Eisteddfod Genedlaethol Eryri a’r Cyffiniau 2005
    Urdd Ofydd er Anrhydedd

  • Bethan Lloyd Dobson,Pantglas, Caernarfon – Enillydd Gwobr Goffa Llwyd o’r Bryn
  • Aeron Gwyn Jones,Caergeiliog – Enillydd Gwobr David Ellis-Y Rhuban Glas
  • Sue Massey, Penmaenmawr – Dysgwraig y Flwyddyn
  • Gregory Vearey-Roberts, Bow-Street,Ceredigion – Enillydd Gwobr Goffa Lady Herbert Lewis
  • Richard Allen, Casllwchwr – Enillydd Gwobr David Ellis- Y Rhuban Glas Eisteddfod Maldwyn a’r Gororau 2003
  • Utganwyr yr Orsedd: Dewi Griffiths, Bethel, Caernarfon a Paul Hughes, Y Felinheli

    Urdd Derwydd er Anrhydedd

  • Peter Finnemore, Pontiets,Llanelli – Enillydd Medal Aur Celfyddyd Gain Eisteddfod Genedlaethol Eryri a’r Cyffiniau 2005
  • Richard Morris Jones,Caernarfon – Cadeirydd Pwyllgor Gwaith Eisteddfod Genedlaethol Eryri a’r Cyffiniau 2005
  • Manon Steffan Ros, Rhiwlas, Bangor – Enillydd y Fedal Ddrama Eisteddfod Genedlaethol Eryri a’r Cyffiniau 2005

    I’w derbyn i Urdd Derwydd er anrhydedd ar gyfrif gwasanaeth maith ac arbennig i’r Orsedd a’r Eisteddfod

  • Lallie Griffiths (Lal Carmel), Caernarfon
  • Eiri Jenkins (Eiri) Llanelli
  • Myrddin John (Myrddin Pennant), Rhydaman
  • Mair C. Jones (Rhiain Machreth), Dolgellau
  • Grês Pritchard (Llinos y Llynnau), Llanerchymedd
  • Enid Rhian Williams (Rhian o Lŷn), Chwilog
  • Gwyn Parry Williams (Gwyn Treferthyr), Chwilog
  • Medwyn Williams (Medwyn y Garddwr), Llanfairpwll

    I’w hurddo fore Gwener 11 Awst yn Eisteddfod Genedlaethol Abertawe a’r Cylch
    Urdd Ofydd er Anrhydedd – gyda theyrnged yr Orsedd iddynt:

  • Bu Phyllis Bell, Felindre, ar un amser yn gweithio yn y felin ddur a safai ar y llecyn sy’n safle i’r Eisteddfod eleni. Bellach hi yw ysgrifenyddes frwdfrydig apêl leol yr Eisteddfod honno. Mae hi ynghlwm â’r ysgol leol ymhob math o ffyrdd o fod yn ofalydd i fod yn Llywodraethwr. Bu’n arwain Eisteddfod Gadeiriol Felindre er 1970, bu’n gofalu am Aelwyd yr Urdd, yn ohebydd y Papur Bro, ysgrifennydd cyhoeddiadau ei heglwys, yn ddiacon ac athrawes yr Ysgol Sul. Bydd yn trefnu ymweliadau â chyngherddau a dramâu, ac yn gasglydd ardderchog ar gyfer elusennau. Dyma un o berlau diwylliedig bro Felindre.
  • Graddiodd Brenig Davies, Pontiets, mewn hanes a gwleidyddiaeth ym Mhrifysgol Cymru Aberystwyth, ac wedi gweithio mewn meysydd cysylltiedig â Chymdeithaseg gwasanaethodd ym maes Iechyd Meddwl yn Ne-Orllewin Cymru am flynyddoedd lawer. Y mae yn weinidog mewn eglwysi yn Fforest Fach a Gorseinon. Dygodd werthoedd Cristnogol i’w waith bob dydd, gan ddileu rhagfarn ac anwybodaeth am afiechyd meddwl. Ymgyrchodd yn frwd o blaid gwell gwasanaeth i gleifion. Ond fe’i anrhydeddir hefyd am ei gadernid o blaid iaith a diwylliant a hanes ei Genedl.
  • Arlunydd dawnus yw Eifion Davies, Pontarddulais, yn ŵr diymhongar a didwyll. Y tu allan i’w swydd fel athro celf bu ar hyd y blynyddoedd yn wasanaethgar yn ei fro, gan gynnwys ei gyfraniad disglair ar Gyngor fel aelod a Chadeirydd. Y mae’n aelod blaenllaw ac ymroddgar yn eglwys y Gopa, yn gwasanaethu yn eglwysi’r cylch ac yng ngweinyddiad ei enwad. Y mae’n gefn i lu o weithgareddau cymdeithasol ei ardal gan gynnwys gwaith gyda’r ieuenctid. Mae’r Gymraeg a diwylliant Cymru yn ganolbwynt i’w holl brysurdeb, a’i ddylanwad yn fendith i’w fro.
  • Cyfrannodd Terry Davies, Gorslas, yn helaeth iawn i’w filltir sgwâr ar hyd ei oes. Bu’n löwr ac yn undebwr blaenllaw am bron ddeng mlynedd ar hugain. Bu’n dal swyddi cyfrifol o fewn i’r Undeb, a’i ddylanwad yn allweddol wrth ofalu am fuddiannau cyn-löwyr a gweddwon. Ni ellid rhestru ei gyfraniadau i’w gymuned, ei ffyddlondeb i’w eglwys, sylfaenydd Cymdeithas y Dynion, a’r Gymdeithas Hanes, ar y Cyngor Sir, yn Gadeirydd Llywodraethwyr Ysgol Gynradd ac Ysgol Uwchradd, Trysorydd y papur bro a Chadeirydd Mentrau Iaith Myrddin. Dyma wron o gymwynaswr.
  • Y mae John Meurig Edwards, Aberhonddu, yn hanu o Bontrhydygroes, Ceredigion, ac yn raddedig yng Ngholeg y Brifysgol, Abertawe. Ym Mhowys fe fraenarodd y tir ar gyfer twf yr iaith yn ardal Aberhonddu, yn Brifathro cyntaf Ysgol Gynradd Gymraeg yno. O ganlyniad i lwyddiant aruthrol yr ysgol honno sefydlwyd Ysgol y Bannau. Ar wahân i’w ymroddiad diflino dros bob gweithgarwch Cymraeg yn ei ardal, bu’n gefn i’r diwylliant eisteddfodol. Enillodd yn gyson mewn cystadlaethau llenyddol yn y Brifwyl, a rhoes wasanaeth clodwiw fel beirniad llên ac adrodd mewn amryw o eisteddfodau lleol.
  • Y mae Grey Evans, Llanarmon, Pwllheli, yn adnabyddus yn genedlaethol, ond hefyd yn sylweddol iawn ei gyfraniad i ddiwylliant ei fro. Fe’i gwreiddiwyd mewn diwylliant yn Llan Ffestiniog. Wedi graddio gyda llwyddiant academaidd arbennig yn y Clasuron yng Ngholeg y Brifysgol Bangor, dewisodd yrfa fel actor, a chael ei dderbyn yn un o’r cyntaf i ymuno â’r cwmni o dan gyfarwyddyd Wilbert Lloyd Roberts. Y mae ganddo ddawn eithriadol i ddehongli a chyflwyno cymeriad, a gwnaeth gymwynas â’r Genedl drwy rannu ei grefft a’i brofiad helaeth fel cynhyrchydd a beirniad drama yn lleol a chenedlaethol.
  • Bu Sally Evans, Pontarddulais, drwy ei hoes yn deyrngar i fyd yr eisteddfod, yn lleol a chenedlaethol. Ers dros hanner canrif bu’n mynychu’r Brifwyl, gan wasanaethu fel stiward yn ystod yr wyth mlynedd ar hugain diwethaf. Bydd yn mynychu eisteddfodau lleol yn gyson, ac yn gefn i Eisteddfod Flynyddol Felindre, cartre’r Genedlaethol eleni. Chwyddodd gyllid llu o achosion da o fewn i’w bro drwy ei dawn a’i hymdrechion di-baid. Y mae yn arbennig yn ei ffyddlondeb i oedfa a chyfarfodydd cymdeithasau yn ei bro, yn garedig heb ei hail yn ymweld â chleifion, ac yn un o gymwynaswyr ei hardal.
  • Y mae Wayne Griffiths, Drefach, Llanelli, yn feddyg teulu ym Mhen-y-groes er y saithdegau, yn weithiwr egnïol dros y Gymraeg mewn llawer maes. Mae ar Bwyllgor Menter Cwm Gwendraeth er ei sefydlu,ac yn Gadeirydd er 1994. Bu’n Gadeirydd Cylchgrawn Golwg, a’i weledigaeth ef oedd WCW. Mae’n arlunydd a dylunydd dawnus, yn Gadeirydd Cwtsh Glöyn Cyf. sy’n gwerthu llyfrau ac adnoddau Cymraeg yng Nghwm Gwendraeth. Bu’n Llywydd Chwaraeon y Gymanwlad dros Gymru, ac mae’n Gadeirydd Dolen Iechyd. Dyn eang eithriadol ei ddiwylliant, ac yn flaenllaw a gweithgar iawn yn ei eglwys a’i enwad.
  • Yn ei hieuenctid yn Drefach Felindre bu Yvonne Griffiths Evans, British Columbia, yn amlwg fel cantores mewn eisteddfodau a chyngherddau. Ymfudodd hi a’i theulu i Canada yn 1976, ac o’r dechrau fe fu iaith a diwylliant Cymru yn rhan sylfaenol o’i bywyd. Fel un o aelodau amlycaf gwahanol Gymdeithasau Cymraeg Gogledd America, ac fel Llywydd, trefnodd ymweliadau gan gantorion a chorau amlycaf Cymru. Tra’n Llywydd y Gymanfa Ganu bu’n fedrus ei dylanwad yn sicrhau mwy o Gymraeg yn y Gymanfa. Cadwyd ei mamiaith hefyd yn iaith yr aelwyd, a’i dau blentyn yn rhugl eu Cymraeg.
  • Cafodd John Brian Humphreys, Brynaman, ei eni o fewn dwy filltir o faes yr Eisteddfod eleni, ac yn un o ddisgyblion cyntaf Ysgol Gymraeg Lôn Las. Yn ystod ei yrfa bu mewn amryw o swyddi cyfrifol, a galw amdano i deithio i wahanol gyfarfodydd yng Nghymru a’r tu hwnt. Mae i gerddoriaeth le amlwg yn ei ddiwylliant, fel organydd, ac mewn gwahanol Gorau Cymysg. Ond y mae ei wasanaeth fel Cynghorydd a Chadeirydd ar Gyngor, ei gyfraniad hollol ganolog i’w Eglwys ym Mrynaman, ei ymroddiad i’r Henoed a’r Aelwyd ym Mrynaman, yn ogystal ag i’r Papur Bro, Y Llais, yn gyfraniad amhrisiadwy.
  • Un o blant bro Eisteddfod 2006 yw Beti Wyn James, Caerfyrddin,. Wedi graddio mewn Diwinyddiaeth ymgymerodd â gweinidogaethu yn y Barri lle bu’n helaeth iawn ei chyfraniad i fywyd Cymraeg y dre honno, ac yn ddolen bwysig rhwng yr Eglwys Gymraeg a’r Ysgolion Cymraeg. Gwasanaethodd ar fyrddau Llywodraethol yr Ysgolion, a bu’n Llywydd y Cymrodorion. Symudodd i Gaerfyrddin yn 2002, ac ymdaflodd ar unwaith i weithgareddau Cymraeg y dre honno. Un enghraifft o’i llu swyddogaethau yw Cadeiryddiaeth Pwyllgor Apêl Caerfyrddin ar gyfer Prifwyl yr Urdd 2007, gan arwain gydag asbri ac egni.
  • Y mae Helen Jones, Felindre,, yn byw yn ardal ei magwraeth a daeth yn werth ei chael yn y gymuned leol. Hi yw ysgrifennydd ac asgwrn cefn Eisteddfod Felindre. Mae hi’n ddiacones weithgar yn ei heglwys tra bu’n athrawes mewn gwahanol ysgolion yn y cyffiniau. Mae ar Bwyllgor Adloniant y neuadd, yn trefnu cyngherddau, siaradwyr a digwyddiadau cymdeithasol Cymraeg yno’n gyson. Hi yw Dirprwy Gadeirydd Ysgol Felindre, ac yn ohebydd y Llais. Yn ystod y flwyddyn ddiwethaf trefnodd ddosbarth nos i’r di-Gymraeg yn y cylch. Y mae’n arian byw o berson, yn cynnal Cymreictod a diwylliant ei bro.
  • Symudodd Tegwen Kettle, Stoke-on-Trent, o’i chynefin ym Morgannwg i Stoke wedi priodi, ond bu rhan o Gymru gyda hi yno yn ei chalon a’i gweithgarwch ar hyd ei halltudiaeth. Ddeugain mlynedd yn ôl hi oedd y prif anogwr i sefydlu Cymdeithas Gymraeg Stoke a Newcastle. Trwy ei hymdrechion diflino a’i brwdfrydedd a’i hewyllys gref mae’r Gymdeithas wedi ehangu a ffynnu ar hyd y cyfnod, gan gynnal amrywiaeth o weithgareddau Cymraeg i gadw’r cyswllt â Chymru yn fyw. Yn 2004 gwnaed hi yn Aelod Anrhydeddus o’r Gymdeithas, yr unig un i dderbyn yr anrhydedd.
  • Enillodd Robin McBryde, Y Tymbl Uchaf, le cynnes yng nghalon ei genedl drwy ei wrhydri ar faes rygbi. Cafodd ei addysg ym Mangor, ac wedi cyfnodau gyda Chlwb Ieuenctid Porthaethwy a Chlwb yr Wyddgrug gwelodd timoedd y De arbenigrwydd ei ddawn. Bu’n chwarae gyntaf gydag Abertawe, ac yna Llanelli. Datblygodd yn fachwr cryf a chyhyrog, ac enillodd 37 o Gapiau am chwarae dros Gymru yn ystod ei yrfa Ryngwladol, y cyfanswm mwyaf a enillodd Gogleddwr erioed am chwarae dros ei wlad. Bu hefyd yn aelod o garfan Y Llewod yn 2001. Dymunwn bob llwyddiant iddo fel hyfforddwr.
  • Hyfforddwyd Frances Helena Thomas, Ystradgynlais, fel nyrs, a chyrhaeddodd safleoedd o gyfrifoldeb arbennig yn ei galwedigaeth. Bu hefyd yn wasanaethgar iawn yn ei chymuned, yn gysylltiedig â Diogelu Cymru Wledig, ac fel Trysorydd ei Chronfa Apêl leol ar gyfer Prifwyl Llanelwedd. Ond cyfraniad unigryw ei bywyd yw ei gwaith gyda Chymdeithas Girl Guides Cymru. Mae ei gwaith gyda’r mudiad hwn yn gwbl arbennig, gan arwain gwersylloedd ym Mhrydain a thramor. Hi yw Archifydd Cymru, a chafodd ei hanrhydeddu â’r Laurel Award, a gwobr anrhydedd am wasanaeth deugain mlynedd.
  • Mae Iris Williams, Efrog Newydd, y gantores ddawnus o Donyrefail, yn berfformwraig ryngwladol adnabyddus iawn. Enillodd ysgoloriaeth i Goleg Cerdd a Drama Caerdydd, a bellach fe’i gwnaed yn Gymrawd y Coleg hwnnw oherwydd llwyddiant ei gyrfa. Ymddangosodd mewn nifer helaeth o berfformiadau enwog, a hynny yng nghwmni cewri’r llwyfan mewn ugain o wledydd. Enillodd barch beirniaid cerdd America am ei dehongliadau clasurol. Cefnogodd amryw o achosion da yng Nghymru, a daw yn ôl yma mor aml â phosib i ganu mewn cyngherddau, yn aml gyda chorau meibion.
  • Bu T. Graham Williams, Rhiwfawr, Cwmtawe, am dros hanner canrif yn adrodd mewn llu o eisteddfodau yn y De a’r Gogledd. Datblygodd dros y blynyddoedd diwethaf yn fardd medrus, gan ennill dros hanner cant a phump o gadeiriau. Bu’n löwr ond fe aeth ymlaen â’i addysg gan raddio yn y Brifysgol Agored. Y mae ganddo ddawn arbennig i ddehongli a chyflwyno gwaith Dylan Thomas, a gelwir arno yn aml i berfformio’i waith. Gwnaeth hynny yn America rai blynyddoedd yn ôl. Sefydlodd grwˆp ysgrifennu creadigol yn ei fro, a chyhoeddir yn flynyddol waith y gweithdy hwn. Y mae’n awdur ac eisteddfodwr dawnus a diwyd.

    (ii) Urdd Derwydd er Anrhydedd

  • Ers ei benodi yn Brif Gwnstabl Gogledd Cymru mae Richard Brunstrom, Bae Colwyn, wedi gweddnewid diwylliant ieithyddol yr Heddlu o fewn i’w dalaith. Addawodd ddysgu Cymraeg pan gafodd ei benodi, a gwnaeth hynny i safon eithriadol o uchel mewn byr amser. Bu’r gamp honno ynddi ei hun yn esiampl ddisglair. Ond fe ddangosodd wedyn barch at ein hiaith drwy weithredu mewn llu o ffyrdd i fynnu safle anrhydeddus iddi o fewn i’w weinyddiaeth. Y mae ei ymroddiad iach a chyfrifol at y Gymraeg wedi treiddio drwy’r rhengoedd, ac wedi dylanwadu’n rymus ar agwedd ei weithlu.
  • Bu Eric Davies, Gwaun-cae-Gurwen, bellach yn Drysorydd yr Eisteddfod Genedlaethol am dros ddeng mlynedd, a bu ei arweiniad cadarn yn allweddol i ddod â’r Brifwyl yn ddiogel drwy gyfnod anodd. Cyn ei ethol i’r swydd honno bu’n gweithredu am flynyddoedd yn rhoi cyngor ariannol i adran gyllid yr Eisteddfod. Y mae’n frodor o Wauncaegurwen, yn gyfrifydd wrth ei alwedigaeth, ac yn llefarydd cyson ar ran C.B.I. Cymru. Bu’n gefnogol i fudiadau Cymraeg gan gynnwys Mentrau Iaith yn Sir Gaerfyrddin, a da cael gŵr eang ei ddiwylliant mewn swydd gyfrifol yng ngweinyddiad cyllidol yr Eisteddfod.
  • Y mae Hywel M. Davies, Maryland, UDA, yn un o sylfaenwyr Sefydliad Cenedlaethol Cymru-America. Fe’i ganed yng Nghasllwchwr a’i hyfforddi mewn peirianneg. Ym 1966 ymfudodd i’r Unol Daleithiau i weithio mewn cyfrifiadureg, a bu’n gweithio am dros chwarter canrif i Fanc y Byd. Cymerodd ran amlwg mewn gwahanol fudiadau Cymraeg a Chymreig yno, gan gynnwys Cymdeithas Dewi Sant y Brifddinas a’r Gymanfa Ganu Gymreig. Y mae’n frwdfrydig iawn dros gynnal cysylltiadau cryfach rhwng Cymru a Gogledd America, a’i aelwyd bob amser ar agor i ymwelwyr o Gymru.
  • Dilynodd Marian Delyth, Blaenplwyf, yrfa ddisglair fel dylunydd graffeg a ffotograffydd, ac fe saif yn uchel ei pharch ymhlith ei chyd-artistiaid. Ond y tu hwnt i ragoriaethau ei gyrfa, rhoes wasanaeth i nifer o gyrff cyhoeddus yn y Celfyddydau. Bu’n aelod ar Bwyllgor Celf Cyngor Celfyddydau Cymru ac yn Gadeirydd Panel Celf y Brifwyl. Bu’n allweddol yn sefydlu i’r celfyddydau gweledol le anrhydeddus o fewn i ddiwylliant Cymru, ac ymestyn eu bri mewn gwledydd tramor. Mae ganddi argyhoeddiadau cadarn, ac mae ei chyfraniad tawel i’n hiaith a’n diwylliant yn haeddu ei anrhydeddu.
  • Ganed Falmai Griffiths, Caerdydd, yn Llandysul, a’i magu ym merw eisteddfodol y cylch. Parhaodd yr elfen honno yn gryf ynddi drwy ei gyrfa fel athrawes mewn ysgolion cynradd ac uwchradd yn ardal Caerdydd, a bu’n arbennig o lwyddiannus yn hyfforddi adroddwyr ac fel beirniad adrodd. Bu yn un o chwaraewyr hoci amlycaf Cymru, yn aelod yn nhîm hoci enwog Penarth. Y mae’n fwy egnïol fyth yn ei brwdfrydedd o blaid y Gymraeg, ymhlith eglwysi, mewn ysgolion a chyda dysgwyr, gan arloesi mewn llu o weithgareddau. Y mae ei chyflawniadau’n ddirifedi, a’i hysbrydoliaeth yn heintus.
  • Y mae Alwyn Humphreys, Caerdydd, yn gyfuniad o gerddor dawnus a darlledwr proffesiynol o fedrus. Fe’i maged ym Modffordd yn Ynys Môn. Daeth ei ddawn gerddorol yn amlwg yn gynnar iawn, a bu’n aelod yng Ngherddorfa Ieuenctid Cymru. Cafodd ei addysgu ym Mhrifysgol Hull lle graddiodd gydag anrhydedd. Cyfansoddodd a threfnodd gerddoriaeth ar gyfer llu o gorau, a bu’n arwain Côr Orffiws Treforys drwy gyfnod arbennig o lwyddiannus am chwarter canrif. Yn ystod bron yr un cyfnod bu’n cyflwyno’r rhaglenni llwyfan y Genedlaethol a’r Urdd yn ei ddull graenus a deallus.
  • Cymwynaswr unigryw yw Hywel Wyn Jeffreys, Caerdydd,. Hanesydd o Brifysgol Bangor ydyw, ond mae ei wreiddiau yn ddwfn yn niwylliant Cwm Aman. Bu’n Ddirprwy Brifathro Ysgol Rhydfelen, a’i briod, Gwyneth, yno’n bennaeth Adran Ffrangeg. Er 1993 bu’r ddau, yn “neuadd” eu cartref yng Nghaerdydd, yn cynnal cyngherddau o ganu gan gantorion enwocaf Cymru, a darlleniadau cerddi twym o ffwrn beirdd cyfoes y genedl, er mwyn amrywiol achosion elusennol. Y llynedd yn unig casglwyd £42,000. Trwy eu hymdrechion di-ildio, cadwodd Hywel a’i briod hen draddodiad nawdd y genedl yn fyw.
  • Mae David Gwyn John, Treforys, yn hanesydd helaeth ei wybodaeth. Dechreuodd ei lafur dros y Gymraeg fel athro ail-iaith mewn ardal ddi-freintiedig yn Abertawe, a chael ffrwyth tu hwnt i’r disgwyl i’w waith. Yn y tair ysgol lle bu’n bennaeth cynyddu wnaeth llwyddiant y Gymraeg, heb sôn am ei weithgarwch tu allan megis yn Arweinydd yr Aelwyd. Bu ei gyfraniad yn anhepgor mewn cefnogaeth leol i Eisteddfodau’r Urdd a’r Genedlaethol ar hyd y blynyddoedd. Ef eleni yw Cadeirydd Apêl Treforys at Brifwyl 2006, sydd wedi rhagori ymhell dros ei tharged. Dyma symbylydd arbennig o ymroddgar.
  • Dechreuodd Hywel Jones, Aberystwyth, ei yrfa yn Athro Addysg Gorfforol yn Ysgol Gyfun Penweddig cyn ei benodi’n Bennaeth yng Nglan-llyn. Ar hyn o bryd ef yw Arweinydd Mudiad Ysgolion Meithrin Cymru. Yn y swydd hon fe lwyddodd i droi’r Mudiad yn sefydliad proffesiynol a swyddogol. Sicrhaodd Ganolfan Integredig newydd yn Aberystwyth a chytundeb gan Y Cynulliad i sefydlu Cynllun Hyfforddi Cenedlaethol. Drwy’r canolfannau Taleithiol a sefydlir yn fuan parheir y cynnydd sylweddol y mae’r gŵr egnïol a diwylliedig hwn wedi ei arwain mewn maes creiddiol i ddyfodol ein hiaith.
  • Mae Mary Lloyd Jones, Aberystwyth, ers tro yn un o enwogion byd celf yng Nghymru. Yn hanu o Bontarfynach, fe’i haddysgwyd yng Ngholeg Celf Caerdydd. Y mae’n trafod ei milltir sgwâr o ran ei thirwedd a’i diwylliant, ond mewn arddull sy’n drawiadol o argraffiadol a byrlymus o ran lliw. A thrwy wreiddio’i gwaith yn ei chynefin fe welwyd fod ganddo apêl eang a rhygwladol. Ar wahân i orielau enwocaf Cymru, cynhaliodd arddangosfeydd “solo” yn Llundain, Cologne, Efrog Newydd ac Oslo a gwelwyd ei gwaith yn orielau enwog gwledydd eraill megis yn yr Eidal a Sbaen. Dyma yn wir Lysgennad Celfyddyd Cymru.
  • Gwyneth Lewis, Caerdydd, yw’r gyntaf i’w harddel gan ei chenedl yn Fardd Cenedlaethol Cymru. Fe’i ganed yng Nghaerdydd, ac astudiodd Saesneg yng Nghaergrawnt cyn mynd i astudio yn yr Unol Daleithiau a gweithio yno fel newyddiadurwraig. Aeth wedyn i Rydychen i wneud ymchwil ar waith Iolo Morgannwg. Cyhoeddodd gyfrolau sylweddol eu safon yn Saesneg, ac fe’i gwahoddwyd yn aelod o’r Poetry Book Society. Mae ei chyfrolau Cymraeg yr un mor ddisglair, a Llofrudd Iaith yn Llyfr y Flwyddyn 2000. Y mae Gorsedd y Beirdd yn falch o’i chael yn aelod, ac ysbryd Iolo’n ategu’r croeso!
  • Rhoddodd Beth Leyshon, Bynea, Llanelli, wasanaeth cofiadwy iawn i’r Eisteddfod Genedlaethol ar hyd y blynyddoedd, a hi oedd Ysgrifennydd diwyd Eisteddfod Genedlaethol Llanelli, 2000. Bu’n Brifathrawes ysgolion cynradd yn ei bro, ond rhoes gyfraniad llawer lletach na hynny i’w hardal. Bu hi ei hun yn gantores werin ddawnus a berfformiodd ar lwyfannau ledled Cymru, ac yn Arweinydd Côr Merched Trimsaran. Yn ogystal â defnyddio’i doniau cerddorol, cyflawnodd waith clodwiw yn gymdeithasol, yn enwedig gyda phlant dan anfantais. Y mae’n wir yn gymwynaswraig bro.
  • Y mae Rhoswen Mary Llewelyn, Cwmfelin Mynach, yn cael ei chymeradwyo gan lu o’i chydardalwyr sy’n ei pharchu a’i hedmygu am ymgyflwyno mor llwyr i fywyd ei bro. Fel Pennaeth Ysgol a Threfnydd ysgol feithrin a thiwtor dosbarthiadau dysgwyr ac athrawes Ysgol Sul, dangosodd ddyfnder ei hymroddiad. Hi fu’n bennaf cyfrifol am sefydlu cangen Merched y Wawr Bro Gronw. Arloesodd gyda’r Papur Bro, Y Cardi Bach, gan fod yn Llywydd a Golygydd a Chysodydd ar wahanol gyfnodau dros chwarter canrif. Amlyga ddisgleirdeb yn ei doniau fel llenor, gan ennill yn Nhyddewi 2002 ar y Portreadau.
  • Gwelodd Cymru ddawn a gallu Gareth Miles, Pontypridd,yn ei gymeriad yn ogystal ag yn ei waith. Yr oedd yn un o sylfaenwyr Cymdeithas yr Iaith, yn Ysgrifennydd, yn Olygydd Tafod y Ddraig ac yn Gadeirydd ar wahanol adegau. Bu’n Gadeirydd cangen Gymreig Ysgrifenwyr Gwledydd Prydain am ran helaeth o’r chwarter canrif diwethaf. Cynhyrchodd nifer helaeth o gyfieithiadau ac addasiadau amryw gyfrolau a dramâu llawer gwlad ac iaith. Mae’n awdur toreithiog ei gyfrolau a’i erthyglau, ac yn sgriptiwr a dramodydd y bydd Cymru a’r Gymraeg am byth yn drwm iawn yn eu dyled iddo.
  • Dilynodd Prys Morgan, Abertawe, ôl traed ei dad, T.J. Morgan, yn nisgleirdeb ei ysgolheictod. Y mae’n llenor, yn hanesydd a darlledwr. Gwasanaethodd fel golygydd amryw o gyfnodolion a chyfrolau ysgolheigaidd, yn aelod a chadeirydd cyrff cenedlaethol megis Pwyllgor Llenyddol Cyngor y Celfyddydau a Phwyllgor Adeiladau Cymru. Eleni fe’i hurddwyd yn Llywydd Anrhydeddus Gymdeithas y Cymmrodorion. Er 2002 y mae’n Athro Emeritws Prifysgol Cymru. Y mae’n gyfathrebwr medrus, a’i gyflawniadau dirifedi yn gyfraniadau cyfoethog i wyddor a llên ein cenedl.
  • Ganed Osi Rhys Osmond, Llansteffan, yn Wattville, Gwent a graddiodd o Goleg Celf Casnewydd a Chaerdydd. Mae’n wlatgarwr brwd, a dysgodd Gymraeg yn nodedig o dda. Wedi ymsefydlu yn Llansteffan y mae’n ennyn parch gan bawb am ei weithgarwch dros ei gymuned leol. Bu’n gefnogol i orielau ym Mhenfro a Myrddin, a rhoes gyngor a chefnogaeth fuddiol iawn i’r Brifwyl mewn cyswllt â Chelfyddyd Gweledol. Yn safon ei waith, ac fel athro a darlithydd, ysbrydolodd genedlaethau o artistiaid ifanc. Mae’n genhadwr effeithiol dros Gymru a Chymreictod ymhlith y di-Gymraeg, ac ar y llwyfan rhyngwladol.
  • Cafodd Bobi Morus Roberts, Aberhonddu, ei fagu mewn ardal gyfoethog ei diwylliant ym Mryn-Rhyd-yr-Arian. Dysgodd ganu gan ei dad, a datblygodd yn ddatgeinydd celfydd gan ennill amryw weithiau yn yr Wyl Gerdd Dant a’r Genedlaethol. Gosodai ar gyfer datgeiniaid, a darlithiai a hyfforddai yn y cylch. Wedi i’w waith orfodi iddo symud i Loegr ac yna i Aberhonddu ni ollyngodd ei frwdfrydedd dros hybu corau a chymdeithasau ac eisteddfodau. Cyfansoddai ganeuon, a pherfformiai a chyflwynai raglenni ar radio a theledu dros wahanol gyfnodau, ac anian yr awdur a’r cyfansoddwr yn dal yn fyw ynddo.
  • Gogleddwr o Edern yw Guto T. Roberts, Pontyclun, ac ar hyd ei yrfa bu’n ddarlithydd Ffiseg ymMhrifysgol Morgannwg. Bu ei ddyfeisgarwch gwyddonol yn amlwg yn ei ymchwil a’i waith datblygol, yn arbennig mewn cysylltiad â diwydiant. Yn ychwanegol at ei gyfraniadau galluog yn ei faes dangosodd ehangder ei ddiwylliant yn ei wasanaeth i’r Urdd, yn lleol a chenedlaethol. Yna wedyn rhoes arweiniad arloesol gyda Menter Taf Elái. Ac ers blynyddoedd, gyda’r Eisteddfod Genedlaethol, bu’n gyfrifol am drefnu ei gweithgareddau Gwyddonol. Dyma un o gymwynaswyr y Brifwyl.
  • Athro arbennig iawn yw Owain Roberts, Amlwch,. Fe’i ganed ym Mhenbedw. Er dechrau’r saithdegau bu yn byw a dysgu ym Môn. Ond ei arbenigedd yw archaeoleg y môr, ac fe’i cydnabyddir yn awdurdod byd-eang yn ei faes. Fe’i hanrhydeddwyd gan Gymdeithasau morwrol yn cynnwys Sefydliad Brenhinol Penseiri Morwriaeth. Cafodd M.A. er anrhydedd gan Brifysgol Caerdydd, a’i gydnabod yn Ddarlithydd Mygedol gan y Brifysgol ym Mangor. Y mae’n darlithio ac hyfforddi’n gyson, yn cynorthwyo gyda golygu cyfnodolion, a’i gyhoeddiadau a’i erthyglau yn ddirifedi. Llongwr Cymraeg gwir ddiwylliedig.
  • Bu Betty Williams, Talysarn, Dyffryn Nantlle, yn gefnogol i eisteddfodau lleol a chenedlaethol o’i phlentyndod, a deil i fyw yn Nhalysarn, bro ei magwraeth. Y mae’n ddiacon yn ei heglwys ac yn deyrngar i draddodiadau gorau diwylliant ei gwlad. Graddiodd ym Mhrifysgol Cymru, ac y mae yn Is-Lywydd a Chymrawd Prifysgol Cymru Bangor. Gwasanaethodd ar gynghorau lleol a’r Cyngor Sir cyn ei hethol yn Aelod Seneddol dros Gonwy. Dangosodd ddawn a deallusrwydd yn ei dyletswyddau ar lu o wahanol banelau a phwyllgorau, ac y mae ei harddull a’i hiaith naturiol yn rhoi graen ar ei chyflawniadau cyhoeddus.
  • Cafodd Owen Arthur Williams, Llanfairpwll, yrfa fel athro hynod drwyadl a dawnus mewn ysgolion cynradd ac uwchradd yn Lloegr a Chymru. Yn fab i’r enwog Edward Williams, Llangefni, nid rhyfedd iddo gael ei wreiddio mewn diwylliant. Y mae’n Is-Lywydd Eisteddfod Môn. Bu’n adroddwr eithriadol lwyddiannus yn gynnar iawn, ond troes ei ddiddordeb i gyfeiriad y ddrama, gyda Chlwb Cymry Llundain, ac yna ym Môn. O ddechrau’r saithdegau bu’n actio bron yn flynyddol ym mherfformiadau Theatr fach Llangefni. Y mae’n awdur cyfrolau, ac ef yw’r awdurdod ar hanes y ddrama ym Môn.

 

Anrhydeddau 2008

Urddo i’r Orsedd

Mae nifer o Gymry yn cael eu hanrhydeddu i
Orsedd Y Beirdd bob blwyddyn.
Cyhoeddwyd yr anrhydeddau am 2008
isod.

Urddau’r Orsedd 2008

I’w derbyn i’r Orsedd 2008

Rhestr lawn o’r Cymry fydd yn cael eu derbyn i Orsedd y Beirdd eleni yn Eisteddfod Caerdydd a’r Cylch ym mis Awst.

I’w hurddo fore Llun 4 Awst 2008. Urddir ar gyfrif eu graddau yn cynnwys astudiaethau Cymraeg neu Gerddoriaeth:

Urdd Cerddor

Maria Ataou, Treganna, Caerdydd
Helen Davies, Y Ddraenen, Caerdydd
Ruth Elinor Davies, Yr Eglwys Newydd, Caerdydd
Anwen Ebenezer Ellis, Gwaelod-y-garth, Caerdydd
Rhian Mair James, Y Rhath, Caerdydd
Angharad Wyn Jones, Glasinfryn, Bangor, Gwynedd
Caryl Ebenezer Thomas, Llandaf, Caerdydd
Ruth Williams, Y Ddraenen, Caerdydd

Urdd Llenor

Olwen Rhiannon Allender, Casnewydd
William Huw Davies, Pen-y-bont ar Ogwr
Catrin Angharad Wallis Evans, Llandaf, Caerdydd
Gweneth Ann Evans, Llandaf, Caerdydd
Sara Martel Hughes, Y Rhath, Caerdydd
Nia Mair Jones, Llandyfaelog, Caerfyrddin
Catrin Mari Nicholas, Llannon, Llanelli
Ceri Ffion Richards, Llandysul, Ceredigion
Helen Thomas, Treganna, Caerdydd
Lowri Angharad Thomas, Capel Hendre, Rhydaman
Gareth Rhys Tomos, Derwen Fawr, Abertawe
Sioned Angharad Wyn, Yr Eglwys Newydd, Caerdydd

Arholiadau’r Orsedd

Urdd Cerddor (Gwisg Las)

Elwyn Evans (Siôr ap Oswyn), Caeredin

Urdd Ieithydd (Gwisg Las)

Richard Garner Williams (Richard y Llan), Pontcanna, Caerdydd

Urdd Iaith Ofydd (Gwisg Werdd)
Francesca Dimech, Penarth, Bro Morgannwg
Mari Edwards, Castell-nedd
Rhian Lloyd Haggett, Y Barri, Bro Morgannwg
Alun Fôn Roberts, Llanfrothen, Gwynedd

Bu’r ymgeisydd canlynol yn llwyddiannus yn arholiad Iaith Ofydd 2 yn unig: Ian Christopher Thomas, Llandaf, Caerdydd

Urddau Er Anrhydedd 2008

 

  • Enillwyr Llwyfan Eisteddfod Genedlaethol Urdd Gobaith Cymru, Sir Gâr 2007:

    Ceri Elen, Hen Golwyn – Enillydd y Fedal Lenyddiaeth
    Rhiannon Marks, Cil-y-cwm, Llanymddyfri – Enillydd y Goron
    Hywel Griffiths, Llanbadarn Fawr, Aberystwyth – Enillydd y Gadair

  • Enillydd Llwyfan Eisteddfod Genedlaethol Abertawe a’r Cylch 2006:

     

    Katherine Allen, Yr Eglwys Newydd – Enillydd Ysgoloriaeth W Towyn Roberts

    Enillwyr Llwyfan Eisteddfod Genedlaethol Sir Fflint a’r Cyffiniau 2007:

    Urdd Ofydd er Anrhydedd
    Trefor Pugh, Trefenter, Ceredigion -Enillydd Gwobr Goffa Lady Herbert Lewis
    Gavin Ashcroft, Pontypridd – Enillydd Unawd Cerdd Dant dros 21 oed
    Gwawr Edwards, Bethania, Llannon – Enillydd Ysgoloriaeth W Towyn Roberts
    Robyn Lyn Evans, Caerfyrddin – Enillydd Gwobr Goffa David Ellis
    Llio Eleri Evans, Llanfairpwll – Enillydd Gwobr Goffa Osborne Roberts
    Glain Llwyd, Cefnddwysarn, Y Bala -Enillydd Rhuban Glas Offerynnol dros 19 oed
    Gwion Aled Williams, Llansannan, Dinbych – Enillydd Gwobr Richard Burton
    Rhian Evans, Y Tymbl – Enillydd Gwobr Goffa Llwyd o’r Bryn
    Julie MacMillan, Ynyswen, Y Rhondda – Enillydd Dysgwr y Flwyddyn

    Urdd Derwydd er Anrhydedd

    Nic Ros, Rhiwlas, Bangor – Enillydd y Fedal Ddrama
    Mary Annes Payne, Dwyran, Llanfairpwll – Enillydd y Fedal Ryddiaith
    Tony Bianchi, Caerdydd – Enillydd Gwobr Goffa Daniel Owen

    I’w derbyn i Urdd Derwydd er anrhydedd ar gyfrif gwasanaeth maith ac arbennig i’r Orsedd a’r Eisteddfod
    Janet Evans (Sioned o’r Llan), Llanbedr Pont Steffan
    Neli Jones (Elinor Fflur), Pontrhydfendigaid
    Rob Nicholls (Robert Nichol), Caerdydd
    Teifryn Rees (Teifryn), Felinfoel
    Margaret Williams (Margaret Bryn), Caerdydd

    I’w hurddo fore Gwener, 8 Awst, yn Eisteddfod Genedlaethol Caerdydd a’r Cylch 2008:

    Urdd Ofydd er Anrhydedd (Y Wisg Werdd)

    Mallt Anderson, Caerdydd Mae enw Mallt Anderson yn enwog drwy Gymru gyfan oherwydd ei hymroddiad i fywyd diwylliannol y genedl. Yng nghanol ei phrysurdeb, un o’i chymwynasau mwyaf â Chymru yw ei gwaith allweddol yn sicrhau na fyddwn byth eto yn anghofio Gwenllian, Tywysoges “Goll” Cymru, a sefydlu Cymdeithas y Dywysoges Gwenllian.

    Rhian Bebb, Machynlleth Mae hi wedi ennill yn haeddiannol le amlwg yn cyfansoddi a hyfforddi a pherfformio ym myd canu gwerin, yn arbennig gyda’r delyn deires a’r acordion. Bu’n llysgennad dros ddiwylliant gwerin Cymru ar draws gwledydd y byd, a bu’n ddisglair ei chyfraniad i gymdeithasau ac eisteddfodau yn ei bro a thrwy Gymru.

    Janine Wyn Davies, Pont-rhyd-y-fen Rhagorodd yn ei maes fel bydwraig nes gwneud cyfraniad sylweddol fel ymchwilydd ac uwch-ddarlithydd yn y pwnc ym Mhrifysgol Morgannwg. Ond drwy ei chysylltiadau â’r diwylliant Cymraeg yn aelwydydd yr Urdd fe fagodd ymroddiad at yr iaith, a bellach mae’n ddylanwadol yn hybu defnyddio’r Gymraeg yn y gweithle.

    Sydney Gwendoline Davies, Glyn Ceiriog Gwraig gampus i’w chymdogaeth. Wedi priodi Theo Davies o Lyn Ceiriog ymsefydlodd yn y dyffryn gan gyfrannu’n gyfoethog iawn at fywyd masnachol a chrefyddol a diwylliannol y fro ar hyd yr hanner canrif y mae wedi bod yno. Ym mhob gweithgaredd o bwys yn y rhan hon o Gymru mae ganddi hi ryw gyfran allweddol.

    Aled Edwards, Cilfynydd Ar hyn o bryd mae’n Brif Weithredwr Cytûn, a chyfrannodd eisoes yn effeithiol at gyd-ddeall rhwng cymunedau a chrefyddau yng Nghymru. Y mae’n fedrus wrth ymgyrchu dros gyfiawnder mewn materion megis cydraddoldeb hiliol a hynt ceiswyr lloches a ffoaduriaid, gan fod yn llais a chydwybod yng ngwleidyddiaeth Cymru.

    Caradog Evans, Yr Hendy Bu ar lwyfan yr Eisteddfod Genedlaethol dros nifer helaeth o flynyddoedd fel adroddwr, arweinydd cynhyrchydd drama a beirniad, a chyflwynydd medrus ar lwyfan y Babell Lên. Gwasanaethodd hefyd fywyd diwylliannol y bröydd y bu’n byw ynddyn nhw, yn arbennig fel actor a chynhyrchydd a chadeirydd Cymdeithas y Ddrama Gymraeg yn Abertawe.

    Y Tad Tony Hodges, Caerdydd Camp fawr iddo, ar gyrion Caerdydd ar dir anaddawol iawn, lwyddo i feithrin plwyf Catholig ffyniannus, dwyieithog. Er ei fagu ar aelwyd Saesneg, ymddiddorodd yn hanes Cymru a’i hiaith yn ystod ei hyfforddiant fel offeiriad, a bellach y mae ei ymroddiad deublyg, i’r Ffydd ac i ddiwylliant Cymru, yn ysbrydoliaeth i bawb o’i gyfoedion.

    William Maldwyn James, Capel Bangor, Aberystwyth Ymhlith ei rinweddau mawr y mae ei ymroddiad diarbed i wahanol achosion, gan gynnwys ei wasanaeth i’r Eisteddfod Genedlaethol. Y mae’n organydd yn ei eglwys ers 56 o flynyddoedd, ac ers cyfnod maith yn Glerc y Cyngor Cymuned, yn Ysgrifennydd Cymdeithas y Deillion yng Ngheredigion, ac yn gwasanaethu ar Gyngor Cymru.

    Dewi Morris Jones, Bronant, Aberystwyth Rhoddodd oes o wasanaeth fel golygydd proffesiynol gan olygu cannoedd o deipysgrifau a’u llywio drwy’r wasg. Y mae hwn yn waith creadigol sy’n gofyn am grebwyll llenyddol yn ogystal â manylder technegol. Y mae’n ŵr o ddiwylliant eang, yn rhugl ei Lydaweg a’i Ffrangeg, ac yn ymroddgar yn ei wasanaeth i’w gymuned yn ei fro.

    Heather Jones, Caerdydd Yn gantores amryddawn a phoblogaidd iawn. Dysgodd Gymraeg, a thros gyfnod maith bu’n brysur yn hyrwyddo’r iaith drwy ei thalentau. Perfformiodd mewn ysgolion a chartrefi henoed yn ogystal ag ar lwyfannau teledu a chyngherddau canu pop. Ysbrydolodd genedlaethau o ddysgwyr, ac y mae Cymru oll wedi ei chymryd at ei chalon.

    Rhian Jones, Llangwm Ers iddi ymgartrefu yn Llangwm bu ei chyfraniad i draddodiad cerdd a cherdd dant yr ardal yn eithriadol. Bu’n hyfforddi unigolion a phartïon a chorau cerdd dant ers degawdau, a gwelir ei henw yn aml fel beirniad yn yr Eisteddfodau Cenedlaethol a’r ŵyl Gerdd Dant. Cyfrannodd at ddealltwriaethau cenedlaethau o ieuenctid yng nghyfrinion y grefft.

    Roy Noble, Aberdâr Dechreuodd ei yrfa ym myd addysg, gan ennill nifer o ysgoloriaethau, a theithio amryw wledydd. Pan droes at ddarlledu cydnabuwyd ei ddawn a’i allu naturiol gan y gwobrau a ddyfarnwyd iddo. Bu’n weithiwr selog dros gyfnod maith yn cefnogi mudiadau gwirfoddol, a daw ei boblogrwydd a’i bersonoliaeth i’r golwg yn ei gyfrolau yn Gymraeg a Saesneg.

    John Price, Machynlleth Crefftwr cain sy’n gelfydd eithriadol wrth drin metelau. Lluniodd lu o goronau a thlysau i eisteddfodau a gwyliau lleol a chenedlaethol, gan gynnwys pedair coron i’r Eisteddfod Genedlaethol. Bu’n beirniadu yn rheolaidd yn yr adran grefftau yn y Sioe Frenhinol. Ac, yn goron ar ei gyflawniadau, y mae’n eang ei ddiwylliant, yn ymroddgar i’w eglwys a’i gymdeithas.

    Bethan Smallwood, Llangwm Pan ddychwelodd i Langwm daeth yn un o gymwynaswyr pennaf y fro. Y tu hwnt i’w dyletswyddau fel athrawes gerdd yn y Bala bu’n llwyr ei hymroddiad i Aelwyd Llangwm yn dysgu unawdwyr a phartïon. Ac fel arweinyddes ddawnus Côr Meibion Llangwm fe’u tywysodd i gyfnod arbennig o lewyrchus mewn eisteddfod a chyngerdd, adre a thramor.

    Elfyn William Thomas, Caernarfon Bu’n gefnogwr brwd i bob agwedd ar ddiwylliant Cymru. Yn Eisteddfod Tyddewi 2002 enillodd wobr Menter a Busnes am hyrwyddo’r Gymraeg. Fel rheolwr gyfarwyddwr Cwmni Seren Arian trefnodd deithiau i holl brifwyliau Cymru yn ogystal â theithiau i bedwar ban byd i gefnogi sêr fel Bryn Terfel, a Gwyn Hughes Jones.

    Myra Turner, Waunfawr, Caernarfon Ers blynyddoedd bu’n un o gynheiliaid eisteddfodau lleol a thaleithiol Cymru fel cystadleuydd cyson. Byddai hefyd yn cludo eraill gyda hi, a’r cwmni o gystadleuwyr yn gaffaeliad gwerthfawr i bob eisteddfod. Byddai hithau bob amser yn ddeallus ei dehongliad a choeth ei mynegiant, a bu’n fuddugol am adrodd yn holl brif Eisteddfodau’r wlad.

    John Ellis Williams, Llanrug Llenor unigryw. Y mae’n nofelydd, yn gyfrannwr cyson i Eco’r Wyddfa a chyfnodolion lu. Teithiodd y byd, gan gerdded yng nghwmni sipsiwn, gweithio yng nghaeau gwenith Ffrainc a chyda ceffylau gwyllt y Camargue, a dod yn gyfaill agos i Mme. Simone de Beauvoir. Yna crwydro pellach, o’r Sierra Nevada i’r Swistir. Bellach mae yn ôl yng Ngwynedd.

    Urdd Derwydd

    Bethan Bryn, Aberystwyth Ers dros ddeugain mlynedd bu yn gweithredu fel telynores swyddogol ym mhrif Eisteddfodau a gwyliau Cymru. Yn ogystal â bod yn berfformwraig o’r radd flaenaf, y mae’n cyfansoddi, hyfforddi a beirniadu yn gyson. Bu’n arweinydd nifer o bartïon a chorau, gan arwain pob un ohonynt yn eu tro i fuddugoliaeth yn yr Eisteddfod Genedlaethol.

    Hazel Walford Davies, Aberystwyth Yn academydd sydd wedi cyfrannu’n sylweddol i wyddor y theatr yng Nghymru. Y mae’n feirniad llenyddol ac yn awdur a golygydd toreithiog. Ers blynyddoedd fe fu’n gadeirydd ac aelod ar nifer o gyrff allweddol ym myd addysg, yng Nghymru a thramor, gan wasanaethu’n aml fel Athro ymweliadol mewn nifer o brifysgolion.

    Yr Arglwydd Dafydd Elis-Thomas, Caerdydd Saif ar ei ben ei hun ymhlith gwleidyddion Cymru. Bu’n annibynnol ac anghonfensiynol ei farn ar lu o bynciau, ac enillodd barch ac edmygedd mawr ei gyd-Gymry am ddisgleirdeb ei allu a threiddgarwch ei weledigaeth. Fel Llywydd y Cynulliad sefydlodd ddelwedd arhosol i’r swydd honno, sy’n gyfuniad o gadernid ac urddas.

    Rebecca Evans, Penarth Mae hi heddiw ar frig ei gyrfa, gyrfa a’i harweiniodd eisoes i dai opera a neuaddau cyngerdd enwoca’r byd. Enillodd yn ddiweddar y wobr am y Recordiad Opera gorau, a threchu perfformiadau’r meistri. Y mae ei phersonoliaeth, ei dawn naturiol a’i llais gwefreiddiol wedi ennyn ymateb brwd a chanmoliaeth gan adolygwyr praffaf byd cerdd.

    Athro Julian Hopkin, Abertawe Mae iddo le anrhydeddus ym meddygaeth Cymru. Wedi gyrfa ddisglair mewn gwahanol ganolfannau ymchwil, ef a fu’n bennaf cyfrifol am sefydlu Ysgol Feddygol yn Abertawe. Y mae’n Athro Ymweliadol mewn gwahanol Brifysgolion tramor, a’i gyhoeddiadau, gan gynnwys ei gyfrol Gymraeg, Y Medic, yn niferus a dylanwadol.

    Dr E. Wyn James, Caerdydd Uwch-ddarlithydd ym Mhrifysgol Caerdydd ac academydd eang ei ddiddordebau. Y mae’n ŵr cadarn ei farn a’i argyhoeddiad ac yn awdurdod cydnabyddedig yn ei brif feysydd ymchwil. Er amled ei weithgareddau colegol y mae’n arbennig o ymroddgar yng nghylchoedd diwylliannol ei fro a’i wlad, yn weithgar yn ei eglwys a chyda papur bro Y Dinesydd.

    Caryl Parry Jones, Y Bont-faen Y mae gallu a’i dawn wedi ennyn edmygedd Cymru oll. Bu’n Fardd Cenedlaethol Plant Cymru, cyfansoddodd rai o ganeuon ysgafn gorau’r iaith, yn awdur sgriptiau radio a theledu a ffilm, yn gynhyrchydd a hyfforddwraig, ac yn feirniad cenedlaethol. Drwy’r cyfan gweithiodd yn wirfoddol a diflino dros Addysg Gymraeg.

    Geraint Wyn Jones, Bangor Cydnabyddir ei fod yn un o brif addysgwyr ei gyfnod, ac un sydd wedi gwneud cyfraniad gwir ganmoladwy i ddysgu Cymraeg fel ail iaith. Yn ei gyfnodau cynhyrchiol yn ddarlithydd yng Ngholeg Harlech a’r Brifysgol ym Mangor gwnaeth waith arloesol a chreiddiol yn y maes hwn, ac ef a fu’n allweddol yn sefydlu gwobr Dysgwr y Flwyddyn.

    John Glyn Jones, Dinbych Bu cyfraniad i ddiwylliant Cymraeg ardal Dinbych yn eithriadol. Ar wahân i’w lwyddiant fel Prif Weithredwr Cymdeithas Tai Clwyd, a’i wasanaeth fel Ynad Heddwch, y mae’n fardd o safon genedlaethol, ac yn un o swyddogion Barddas. Mae’n arweinydd tîm y Talwrn â thîm y papur bro, ac yn gyfrannwr ymroddgar ym myd iaith a chrefydd a gwleidyddiaeth.

    John Gwynfor Jones, Caerdydd Cyhoeddodd eisoes nifer helaeth o gyfrolau ac erthyglau gan sefydlu ei le yn brif awdurdod yn ei faes yn hanes Cymru. Bu’n hybu, dysgu a chyfarwyddo myfyrwyr drwy gyfrwng y Gymraeg, gan ledu’r egwyddor honno i faes arholiadau’r ysgolion. Bu hefyd yn ymroddedig iawn ym mywyd diwylliannol a chrefyddol Caerdydd ers dros ddeugain mlynedd.

    J. Gareth Llewelyn, Caerdydd Cyfrifir ef bellach yn un o brif Niwrolegwyr Prydain. Ef oedd y symbylydd i sefydlu amryw o glinigau niwrolegol yng Ngwent a thros Gymru. Y mae ei waith wedi ennyn edmygedd y byd meddygol, a’r llynedd enillodd y Cymro twymgalon hwn y Wobr Efydd am ragoriaeth glinigol. Bu’n frwd ei gefnogaeth i werth gwasanaeth meddygol dwyieithog.

    Kenneth O. Morgan, Witney, Swydd Rhydychen Bu bellach yn arweinydd yn hanes modern Prydain am dros ddeng mlynedd ar hugain, a’i gydnabod ledled y byd am ei waith ar hanes Cymru a’r Blaid Lafur. Fe’i dyrchafwyd yn Farwn Morgan o Aberdyfi, gan wasanaethu Tŷ’r Arglwyddi ar ei Bwyllgorau allweddol. Y mae mwyafrif ei gyfrolau cynhwysfawr yn gyfraniad arhosol i hanes ein gwlad.

    David Raymond Owens, Caerdydd Y mae ei ddoniau meddygol wedi dwyn iddo glod a chydnabyddiaeth byd eang. Y mae Cymru’n elwa’n helaeth ar ei wybodaeth arbenigol ym myd clefyd y siwgr, a sefydlodd wasanaeth sgrinio sydd gyda’r gorau yn Ewrop. Er ei brysurdeb fe ddeil i gefnogi’n gyson ddiwylliant a chelf yng Nghymru, yn ogystal â’r Eisteddfod Genedlaethol.

    Syr Emyr Jones Parry, Caergrawnt Cafodd yrfa ddisglair fel gwyddonydd cyn ymuno â’r Swyddfa Dramor. Bu’n ddiplomydd medrus mewn gwahanol wledydd nes ei ddyrchafu’n Gynrychiolydd Prydain yn NATO ac yna yn Llysgennad Prydain yn Y Cenhedloedd Unedig. Dychwelodd i swydd allweddol yn natblygiad ein cenedl, fel Cadeirydd y Confensiwn ar ddyfodol y Cynulliad.

    Gaynor Morgan Rees, Dinbych Cipiodd galon cynulleidfaoedd drama a gwylwyr teledu yng Nghymru, gan ymddangos mewn prif rannau yn ein theatrau, ac yn ffilmiau a chyfresi teledu mwyaf poblogaidd ein cyfnod. Mae’n fywiog a diarbed ei gwasanaeth yn gymdeithasol, fel yn ei thymor yn Faeres Dinbych. Mae’n parhau’n llawn prysurdeb yn ffilmio, darlithio a hyfforddi.

    Matthew Rhys, Caerdydd Dechreuodd ei yrfa pan gafodd ei gastio yn y ffilm Gymraeg, “Bydd yn Wrol”, ac wedyn yn y ddrama Gymreig, “House of America”. Ond daeth yn seren yn y gyfres deledu Americanaidd, “Brothers and Sisters”, gan ennyn sylw a chlod rhyngwladol. Y mae disgleirdeb ei berfformiadau ar lwyfan ac mewn ffilm wedi ei sefydlu fel un o actorion gorau Cymru.

    Tim Saunders, Caerdydd Cafodd ei eni i rieni o dras Albanaidd a Gwyddelig, a chael ei fagu yng Nghernyw. Dysgodd Gymraeg gan ddatblygu yn bolymath o Gelt, toreithiog eithriadol ei waith mewn cyhoeddi a darlledu a hyfforddi. Cyfansoddodd gerddi mewn tair o’r ieithoedd Celtaidd, ond Cymru sydd wedi elwa fwyaf ar ei weithgareddau amryddawn yn gymdeithasol a diwylliannol.

    Catrin Stevens, Casllwchwr Mae ei chyfraniad i iaith a diwylliant Cymru yn un cwbl nodedig. Y mae’n llenor, awdur cynhyrchiol a hanesydd, wedi Cadeirio a Llywyddu dau brif fudiad cenedlaethol, ac yn aelod treiddgar ei barn ar Bwyllgorau Canolog yr Eisteddfod. Y mae ei gweithgaredd lleol yr un mor ddiflino, megis ei gwaith yng Nghasllwchwr yn hyrwyddo trosglwyddiad yr iaith yn y fro.

    Hywel Williams, Caernarfon Yn ei swydd gyntaf fel gweithiwr cymdeithasol bu’n arloesi drwy gyfrwng y Gymraeg. Fel y datblygai ei yrfa gwelwyd ei ymroddiad dros yr iaith yn dwyn ffrwyth, yn arbennig mewn perthynas â Chyngor Gwaith Cymdeithasol, a chyhoeddodd gyfrolau a phapurau treiddgar eu gweledigaeth. Ers 2001 y mae’n Aelod Seneddol gweithgar a dylanwadol.

Anrhydeddau 2009

Urddo i’r Orsedd

Mae nifer o Gymry yn cael eu hanrhydeddu i
Orsedd Y Beirdd bob blwyddyn.
Cyhoeddwyd yr anrhydeddau am 2009
isod.

Urddau’r Orsedd 2009

 

I’w derbyn i’r Orsedd 2009

 

Rhestr lawn o’r bobl fydd yn cael eu derbyn i Orsedd y Beirdd eleni yn Eisteddfod Meirion a’r Cyffiniau ym mis Awst.

I’w hurddo fore Llun Awst 3 2009.

Urddir ar gyfrif eu graddau yn cynnwys astudiaethau Cymraeg neu Gerddoriaeth:

Urdd Cerddor:

Angharad Elena Ellis, Cerrigydrudion

Ffion Bryn Jones, Corwen

Lona Meleri Jones, Y Bala

Glian Llwyd, Y Bala

Ieuan Wyn, Yr Eglwys Newydd, Caerdydd

Urdd Llenor:

Bedwyr ap Gwyn, Bethesda

Catrin Gwynfor, Y Bala

Elinor Howells, Llanarth

Nia Eleri Hughes, Llangwm

William Michael Hughes, Carno,

Awel Bryn Jones, Corwen

Andrea Parry, Y Bala

Gwawr Mererid Roberts, Cemaes, Machynlleth

Mairwen Thorne, Rhosan ar Wy

Anna Timby, Mid Yell, Shetland

John Williams, Y Bala

A fu’n llwyddiannus mewn arholiad Gorsedd Y Beirdd 2009

Urdd Ieithydd (Gwisg Las)

Alun Fôn Roberts (Alun o’r Rhyd), Rhyd, Llanfrothen

Llwyddiannus yn yr Arholiad Cyntaf Cyfansawdd (Bardd Ofydd 1, Iaith Ofydd 1, Llên Ofydd 1)

Caroline Margaret Jean Williams, Llangyndeyrn, Cydweli

Urddau er Anrhydedd 2009

I’w hurddo fore Llun Awst 3 2009.

• Enillwyr Llwyfan Eisteddfod Genedlaethol Urdd Gobaith Cymru Sir Conwy 2008:

Dewi Huw Owen, Caerfechell, Hwlffordd – Enillydd y Goron

Iwan Rhys, Rusholme, Manceinion – Enillydd y Gadair

• Enillwyr Llwyfan Eisteddfod Genedlaethol Caerdydd a’r Cylch 2008:

Urdd Ofydd er Anrhydedd

Huw Alun Foulkes, Bethel, Caernarfon – Enillydd Unawd Cerdd Dant dros 21 oed

Angharad Lisabeth Rees, Pontrhydylen – Enillydd Ysgoloriaeth W. Towyn Roberts

Meirion Wyn Jones, Llangynhafal, Dinbych – Enillydd Gwobr Goffa David Ellis

Menna Cazel Davies, Pontypridd – Enillydd Gwobr Goffa Osborne Roberts

Siôn Ifan, Dryslwyn, Caerfyrddin – Enillydd Gwobr Richard Burton

Madison Tazu, Caerdydd – Enillydd Dysgwr y Flwyddyn

Urdd Derwydd er Anrhydedd

Hywel Griffiths, Llanbadarn Fawr, Aberystwyth – Enillydd y Goron

Dyfed Edwards, Whitstable, Caint – Enillydd y Fedal Ddrama

Ifan Morgan Jones, Penparcau, Aberystwyth – Enillydd Gwobr Goffa Daniel Owen

Eilir Owen Griffiths, Ffynnon Taf, Caerdydd – Enillydd Tlws y Cerddor

I’w derbyn i Urdd Derwydd er anrhydedd ar gyfrif gwasanaeth maith ac arbennig i’r Orsedd a’r Eisteddfod

Delyth Hopkins Evans (Delyth o’r Hafod), Pontrhydygroes

Tom Evans (Tom Gwanas), Brithdir, Dolgellau

Beryl Lloyd Roberts (Eos Meirion), Pentrecelyn

Joan Thomas (Siwan Mererid), Llangynnwr

Urdd Ofydd er Anrhydedd (Y Wisg Werdd)

Tanni Grey-Thompson, Stockton-on-Tees. Mae Tanny yn un o bencampwyr enwoca’r byd. Enillodd 11 medal aur, pedair medal arian ac un fedal efydd mewn gemau paralympaidd. Dysgodd Gymraeg yn Nant Gwrtheyrn, a hi oedd y disgybl disgleiriaf o’r rhai oedd ar y cwrs hwnnw. Y mae ei dycnwch yn wyneb ei hanabledd wedi ysbrydoli a symbylu miloedd.

I’w hurddo fore Gwener Awst 7 2009:

Urdd Ofydd er Anrhydedd (Y Wisg Werdd)

Ann Atkinson, Corwen. Mae ei henw yn un o’r rhai amlycaf byd cerdd yng Nghymru. Enillodd ei lle eisoes fel unawdydd a chantores opera ar lwyfannau enwocaf y byd. Ond drwy’r holl lwyddiannau i gyd bu’n ffyddlon i’w gwreiddiau. Hi yw Cyfarwyddwr Cerdd Gwyl Gogledd Cymru yn Llanelwy, a hi fu’n arwain Côr y Fron i’w llwyddiant ysgubol a rhyng-genedlaethol.

Wenna Vaughan Bevan-Jones, Llandysul. Un o gymwynaswyr mawr ei bro. Prin fod unrhyw weithgarwch na mudiad o werth diwylliannol na fu hi yn fywiog ei chyfraniad iddyn nhw ar hyd y blynyddoedd. Y mae’n gyfuniad delfrydol o barodrwydd i weithio’n ymroddgar yn y dirgel a dawn i gadeirio a llywyddu mewn llu o gylchoedd, o Fainc Ynadon i’r Cymrodorion.

Carys Edwards, Caerfyrddin. Mae hi’n cael ei hystyried yn un o gymwynaswyr y ddrama yng Nghymru. Hi yw Cadeirydd Pwyllgor Drama Eisteddfod yr Urdd a Phanel Drama’r Eisteddfod Genedlaethol, a bu ei brwdfrydedd yn allweddol mewn nifer o ddatblygiadau diweddar. Ar wahân i’r cyfrifoldebau hyn, mae’n eithriadol o ymroddgar yn ysgogi diddordeb mewn drama ymhlith ieuenctid.

Connie Fisher, Hwlffordd. Eisteddfodau lleol a chenedlaethol a roes Connie ar ben ei ffordd i gyrraedd pinaclau perfformio fel seren fyd enwog. Yn 2005 graddiodd gyda’r radd uchaf posibl o Academy Mountview, ond y mae’n barod o hyd i wasanaethu achosion da yn Sir Benfro. Y mae’n fawr ei pharch at ei gwreiddiau a’i phobl yn fawr eu parch a’u serch ati hi.

Gareth Pritchard Hughes, Rhosllannerchrugog. Mae’n un o feibion nodedig Y Rhos. Ond dewisodd aros a chyfoethogi bywyd diwylliannol ei fro. Mae’n ysgolhaig uchel ei barch, yn ddarlithydd, yn diwtor, yn ddarlledwr caboledig ei arddull, yn gydolygydd y Papur Bro am dros 32 mlynedd a’i lais dwfn fel angor mewn mwy nag un côr yn ei ardal.

Randal Isaac, Rhydaman. Rhoddodd yn hael o’i amser i gefnogi diwylliant Cymraeg yn Sir Gaerfyrddin. Bu’n flaengar gyda dysgu’r iaith i oedolion gan wasanaethu yn y cymoedd ac yn yr Unol Daleithiau. Ymddiddorodd mewn dawnsio gwerin, yn arbennig mewn clocsio. Bu’n galw twmpathau dawns ledled y wlad ac yn gyd-sylfaenydd Clwb a Gwyl Werin Rhydaman.

Denzil Ieuan John, Caerffili. Bardd, llenor, darlledwr a gweinidog disglair ei ddoniau. Y mae ei gyfraniad mewn llu o wahanol swyddogaethau o fewn enwad y Bedyddwyr ac ar gyrff rhyngenwadol cenedlaethol, wedi dangos sicrwydd ei arweiniad. Yn sylfaenydd a golygydd Papur Bro Caerffili y mae ei egni yn allweddol ym myd drama a chorau lleol ardal Caerdydd.

David Sulwyn Jones, Llanegryn. Llwyddodd, yn sgil ei frwdfrydedd a’i amynedd a’i hiwmor i gael pobl i gydweithio i gryfhau’r gwerthoedd a’r sefydliadau a etifeddodd yn Llanegryn a’r cylch. Ar wahân i’w waith fel Cadeirydd yr Eisteddfod leol gwasanaethodd yn ddiflino ar nifer helaeth o bwyllgorau yn ei fro a’i weithgarwch gloyw yn amlygu ehangder ei ddiwylliant.

Dennis Brace Jones, Corris. Anodd mesur gwerth ei gyfraniad i fywyd cerddorol a diwylliannol Dyffryn Dyfi. Cafodd gefndir cyfoethog yn ei brentisiaeth yng Ngwasg y Sir yn Y Bala adeg argraffu’r Faner yno. Ond o blith ei holl gyfraniadau, ei weithgarwch cwbl unigryw yn trefnu cyngherddau safonol er budd elusennau sy’n haeddu cymeradwyaeth ei genedl, a’n diolch ni oll.

Riwanon Kervella, Llydaw. Rhoes oes o wasanaeth yn hyrwyddo’r cwlwm rhyngom fel dwy wlad. Am gyfnodau bu’n dysgu yng Nghymru ac yn Iwerddon, ac yn ei gwaith wedyn yn ôl yn Llydaw fel Cyfarwyddwraig Skol Ober a’r Kuzul ar Brezhoneg bu’n gyfrifol i raddau helaeth am yr adfywiad mewn dysgu Llydaweg. Rydym yn ddiolchgar am weithgaredd mor ddylanwadol.

Tomás MacAodh Bhui, Waterford, Iwerddon. Mae’n Gelt o argyhoeddiad. Dysgu’r Wyddeleg a wnaeth a hynny drwy ymroddiad ar aelwyd Saesneg ei hiaith. Yna dysgu’r Gymraeg, drwy lyfrau gramadeg i ddechrau, ac wedyn drwy gyrsiau yn Nant Gwrtheyrn. A bellach mae’n gyflwynydd tair-ieithog yr Wyl Ban-Geltaidd. Braint i ni heddiw yw cydnabod cefnder ieithyddol s’n caru’r Gymraeg.

Pat Neill, Cross Inn. Un o ddysgwyr enwocaf y Gymraeg. Daeth y Gwyddel hynaws hwn o Southampton i fyw yng Ngheredigion gan ymroi i ddysgu’r Gymraeg ac ymhyfrydu yn ein llên. Meistrolodd gerdd dafod i’r fath raddau nes dod yn enillydd cenedlaethol ac yn dalyrnwr peryglus. Ef yw noddwr hael barddoniaeth plant Cymru gyda “Thlws Pat Neill” yn wobr flynyddol yn y Babell Lên.

Iolo Watcyn Thomas, Caernarfon. Pennaeth Gwasanaeth Erlyn y Goron yn y gogledd a’i brif hyfforddwr ar sgiliau erlyn drwy gyfrwng y Gymraeg. Fel Clerc Ynadon Gogledd Cymru, lluniodd gynllun iaith y Gwasanaeth hwnnw sy’n rhagori ar hawliau Deddf Iaith 1993. Drwy ei safle dylanwadol, rhoes i’r Gymraeg ei llew mewn Llys, gan fod yn ffyddlon i’w gefndir diwylliannol cyfoethog.

Dewi Hywel Tomos, Rhostryfan. Llenor sydd wedi ymhyfrydu cymaint yn nhreftadaeth ei fro nes iddo gyfoethogi diwylliant Cymru gyfan. Cyhoeddodd 17 o lyfrau amrywiol, a nifer ohonynt yn drysorfeydd o hanes a thraddodiadau lleol. Enillodd nifer o gadeiriau a medalau a gwobrau cenedlaethol a bu’n allweddol ym mhob ymgyrch i anrhydeddu Kate Roberts yn ei bro enedigol.

Myra Turner, Waunfawr. Un o gefnogwyr selocaf eisteddfodau lleol Cymru. Y mae’n arbennig o ddawnus fel adroddwraig a’i dehongliad a’i mynegiant yn ddeallus. Ymddangosodd lawer gwaith ar lwyfan y Genedlaethol gan ennill rai blynyddoedd yn ôl ar adrodd i rai dros 25. Bu’n hael ei gwasanaeth mewn cyngherddau gan ymweld â chartrefi henoed i ddiddanu’r trigolion.

John Isgoed Williams, Trawsfynydd. Ni ellid rhagori am ei ddyfalbarhad mewn gwasanaeth cyhoeddus i’w fro. Bu’n aelod ar y cyngor lleol am dros hanner canrif, ac am gyfnodau ar Gyngor Dosbarth a’r Cyngor Sir. Rhoes ei gyfraniad rhyfeddol i weithgaredd diwylliannol ac amgylcheddol Trawsfynydd ac ef yw un o sylfaenwyr a chadeirydd presennol Cymdeithas Bro a Thref Cymru.

Urdd Derwydd er Anrhydedd (Y Wisg Wen)

Mary Lloyd Davies, Llanuwchllyn. Enillodd ei lle ers blynyddoedd yng nghalon y genedl. Wedi llwyddiant ym mhrif gystadlaethau lleisiol Cymru, perfformiodd gyda chwmnïau operâu ar sawl cyfandir. Er ei bod yn parhau fel cantores broffesiynol, ymroes i gefnogi diwylliant Cymru fel hyfforddwraig lleisiol yng Nghanolfan William Mathias, ac arwain ei chôr i lwyddiant cenedlaethol.

Selwyn Evans, Yr Wyddgrug. Amlygodd dros y blynyddoedd ryw deyrngarwch ymroddgar iawn tuag at ddiwylliant ei fro, yr Urdd a’r Eisteddfod Genedlaethol. Bu ei ddulliau dyfeisgar i hybu buddiannau yr Eisteddfod yn fendith fawr mewn cyfnod anodd, ac y mae ei weledigaeth dreiddgar yn gyfraniad amhrisiadwy yng nghyfarfodydd y Bwrdd Rheoli.

Michael Farmer, Chwitffordd, Treffynnon. Cafodd y barnwr yrfa lewyrchus iawn ym myd y gyfraith a gwasanaethodd yn ddiweddar ar amrywiol dribiwnlysoedd a phwyllgorau adolygiadol. Bu’n arbennig o ddylanwadol o blaid y Gymraeg ar Bwyllgor yr Arglwydd Ganghellor a llwyddo hefyd i weddnewid y Bar yng Nghaer drwy fabwysiadu polisi i annog a ricriwtio Cymry Cymraeg yn aelodau.

Andrew Green, Aberystwyth. Yn frodor o Swydd Efrog, ef yw Llyfrgellydd Cenedlaethol Cymru. Wedi priodi merch o Gaerfyrddin aeth ati’n frwd i ddysgu’r Gymraeg ac y mae ei frwdfrydedd dros yr iaith yn esiampl ac yn ysgogiad i eraill. Er mai Archaeoleg oedd maes gwreiddiol ei ysgolheictod, cyfoethogodd fywyd ein cenedl bellach gyda’i ddisgleirdeb ym myd llyfrgellyddiaeth.

Edwin Jones, Carrog, Corwen. Anodd meddwl bellach am lwyfan yr Eisteddfod Genedlaethol heb Edwin. Er na ddaw i olwg cynulleidfa na chamera, ef fel rheolwr llwyfan sy’n cyfarwyddo pob symudiad ac yn cywiro’n ddirgel bob cam gwag gan berfformiwr ac arweinydd a beirniaid. Ac y mae’r cawr hwn yr un mor gyhyrog ei gynhaliaeth i ddiwylliant ei fro gyda’r Urdd a’r eisteddfodau lleol.

Eirian Jones, Carrog, Corwen. Y mae ei gwasanaeth i’r Eisteddfod yn ymestyn yn ôl flynyddoedd lawer ac erbyn hyn y mae ei chyfraniad i’r gweithgaredd yn hollol greiddiol. Cyflawnodd amrywiol swyddogaethau yn cynnwys cynhyrchu a chyfarwyddo perfformiadau ym Mro Delyn, Bala a Dinbych. Mae cael ei phrofiad o’i deallusrwydd yn gaffaeliaid mawr i Gyngor yr Eisteddfod.

Evie Morgan Jones, Dyffryn Ardudwy. Mantais fawr i ardal yw cael gwr o’i ddawn a’i ymroddiad yng nghanol pob gweithgaredd. Fel aelod a Chadeirydd Cyngor Sir y mae ei gadernid o blaid y Gymraeg a’i diwylliant yn eithriadol werthfawr. Y mae galw cyson arno fel arweinydd eisteddfodau a chyngherddau drwy Wynedd a rhoes ei arweiniad treiddgar i gymdeithasau lleol a chenedlaethol.

Henry Jones-Davies, Nantgaredig. Er iddo gael addysg yn Rugby a Rhydychen y mae ei wreiddiau yng Nghaerfyrddin a T E Ellis yn un o’i hen deulu. Wedi gyrfa dramor a’i dygodd i fydoedd megis archaeoleg a thwristiaeth a ffilmio, ymgartrefodd yng Nghymru. Y mae’n genedlaetholwr o argyhoeddiad, yn sefydlydd Cambria a symbylydd amryw fudiadau i anrhydeddu Cymreictod.

David Wynn Meredith, Llanuwchllyn. Mae’n wyneb cyhoeddus y cyfryngau yng Nghymru ers degawdau. O’i gyfnod gyda’r Bwrdd Croeso, drwy ei waith graenus fel Pennaeth Cysylltiadau Cyhoeddus HTV ac S4C yn ogystal â’i gynnyrch ym myd ffilm a llên a chelf a’i wasanaeth i’r Urdd a’r Eisteddfod Genedlaethol, bu’n lladmerydd a llysgennad taliaidd a gwreiddiol i’r Gymraeg.

Dei Tomos, Nant Peris. Y mae ei natur ddiwylliedig yn pefrio drwy ei waith cyhoeddus. Mae’n ddarlledwr dawnus a’i gyfweliadau yn dreiddgar a chynnes ac ymhyfrydwn o wrando ar ei Gymraeg graenus. Drwy ei wybodaeth eang am fyd natur ac amaeth, galwyd arno i wasanaethu ar nifer o gyrff lleol a chenedlaethol a gwelwn ei ddawn hefyd ar lwyfan yr Urdd a’r Eisteddfod Genedlaethol fel arweinydd.

Gerald Williams, Caernarfon. Tu hwn i’w swydd fel newyddiadurwr fe enillodd barch ei fro a’i ddarllenwyr drwy ogledd Cymru. Wedi bwrw ei brentisiaeth gyda phapurau’r Herald a chyfnod yng Nghaerdydd, gweithiodd i’r Daily Post am 36 mlynedd. Drwy ei adroddiadau craff a phersonol o ddiddorol, fe ddygodd Eisteddfodau’r Urdd a’r Genedlaethol i aelwydydd Cymru.

Anrhydeddau 2010

Urddo i’r Orsedd

Mae nifer o Gymry yn cael eu hanrhydeddu i
Orsedd Y Beirdd bob blwyddyn.
Cyhoeddwyd yr anrhydeddau am 2010
isod.

Urddau’r Orsedd 2010

 
Y Cymry sydd i’w derbyn i’r Orsedd 2010

Mae nifer o Gymry yn cael eu hurddo i Orsedd y Beirdd eleni yn Eisteddfod Genedlaethol Blaenau Gwent a Blaenau’r Cymoedd eleni.

Dyma fanylion y rhai fydd yn cael eu derbyn er anrhydedd.

I’w hurddo fore Llun 2 Awst 2010:

Urddir ar gyfrif eu graddau yn cynnwys astudiaethau Cymraeg neu Gerddoriaeth:

Urdd Llenor

Mary Elizabeth Ann Davies, Aberaeron

Stephen Paul Davison, Rogerstone, Casnewydd

Mair Bebb Jones, Bangor

Llŷr Gwyn Lewis, Caernarfon

Carol Mair Thomas, Llanwnnen, Llanbedr Pont Steffan

Charles Wilson, Drayton, Norwich

Arholiadau’r Orsedd

Urdd Ieithydd (Gwisg Las): Mari Edwards (Mari o Nedd), Castell-nedd; Stuart Imm (Cerigle), Coedeva, Cwmbrân; Gillian Taylor Walker (Gill Caeron), Sarn Mellteyrn, Pwllheli;

Urdd Iaith Ofydd (Gwisg Werdd): David Gwynfor Samuel, Pant, Merthyr Tudful

Urdd Llên Ofydd (Gwisg Werdd): Caroline Margaret Jean Williams, Llangyndeyrn, Cydweli

Enillwyr Llwyfan Eisteddfod Genedlaethol Urdd Gobaith Cymru Caerdydd 2009

Lleucu Fflur Hughes – Enillydd y Goron

Enillwyr Llwyfan Eisteddfod Genedlaethol Meirion a’r Cyffiniau 2009

Urdd Ofydd er Anrhydedd

Trebor Lloyd Evans, Corwen, Sir Ddinbych – Enillydd Gwobr Goffa David Ellis

Trystan Llŷr Griffiths, Clunderwen, Sir Benfro – Enillydd Gwobr Goffa Osborne Roberts

Jocelyn Freeman, Tyddewi, Sir Benfro – Enillydd Rhuban Glas Offerynnol dros 19 oed

Gwydion Rhys, Clunderwen, Sir Benfro – Enillydd Gwobr Richard Burton

Meggan Lloyd Prys, Rhiwlas, Bangor, Gwynedd – Enillydd Dysgwr y Flwyddyn

Elin Williams, Cwm-ann, Ceredigion – Enillydd Gwobr Goffa Llwyd o’r Bryn

Menna Cazel Davies, Pontypridd – Enillydd Gwobr Goffa Osborne Roberts

Eisteddfod Genedlaethol Caerdydd a’r Cylch 2008

Urdd Derwydd er Anrhydedd

Siân Melangell Dafydd, Y Bala – Enillydd y Fedal Ryddiaith

Elfyn Lewis, Caerdydd – Enillydd Medal Aur am Gelfyddyd Gain

Lowri Davies, Caerdydd – Enillydd Medal Aur am Grefft a Dylunio

Suzie Horan, Llantrisant – Enillydd Medal Aur am Grefft a Dylunio

Eisteddfod Genedlaethol Caerdydd a’r Cylch 2008

I’w derbyn i Urdd Derwydd er anrhydedd ar gyfrif gwasanaeth maith ac arbennig i’r Orsedd a’r Eisteddfod:

Eric Jones (Moelfryn), Pontarddulais

Rhys Jones (Rhys), Prestatyn

Rhian Medi Roberts (Rhian Medi), Llundain

Huw Williams (Huw Postman), Bwlchtocyn

I’w hurddo fore Gwener 6 Awst 2010 :

Urdd Ofydd er Anrhydedd ( Y Wisg Werdd)

Eirlys Mair Bebb

Ganwyd a’i magwyd yn Bethnal Green yn Nwyrain Llundain, lle y bu ei theulu ym myd busnes. Dilynodd hithau yrfa ym myd addysg cyn ymddeol yn gynnar a mynd i weithio i Fwrdd Croeso Cymru yn Piccadilly. Mae ei chyfraniad i fywyd Cymraeg Llundain yn enfawr trwy’r Capel, Yr Ysgol Gymraeg, Y Cymrodorion a Chymdeithas Cymry Llundain.

Dylan Cernyw

Enw cyfarwydd i garedigion yr Eisteddfod Genedlaethol a ddaw o Fae Colwyn. Mae’n delynor dawnus, yn athro teithiol ac yn aml ei gymwynasau i Eisteddfodau mawr a bach. Y mae ei gyfraniad i’w genedl yn amlwg trwy ei waith gyda’r Eisteddfod Genedlaethol ac Ysgol Glanaethwy. Bu hefyd yn gefnogol iawn i’r Ŵyl Ban Geltaidd ers yr 80au.

Robert Hughes

Mae hanes y gŵr hwn o Dreharris yn un hynod dros ben. Dechreuodd ddysgu’r Gymraeg yn 1997 a daeth yn siaradwr rhugl ymhen byr o dro. Yn wir, daeth y Gymraeg yn rhan annatod o’i fywyd. Erbyn hyn, mae’n gonglfaen ffyniant y Gymraeg yn ei gymdeithas ym mhentref Beddllwynog, trwy sefydlu dosbarthiadau Cymraeg i Oedolion, ac addysgu tua 50 o bobl bob wythnos. Sefydlodd hefyd lyfrgell Gymraeg yn y pentref. Mae yn awr yn ymwneud â phrosiect i ddatblygu hen gapel Beddllwynog yn Ganolfan Cymraeg.

David Bryan James

Un a roddodd oes o wasanaeth diflino i’w famiaith a’i buddiannau. Mae’n byw yng Nghaerdydd ond yn frodor o Alltwalis yn Sir Gâr. Bu’n Ddirprwy Gyfarwyddwr Uned Iaith Genedlaethol Cymru, yn Bennaeth Ysgol Gyfun Rhydfelen ac yn weithgar fel Prif Arholwr Cymraeg fel Ail Iaith dros Gyd-bwyllgor Addysg Cymru. Mae’n bleser gan yr Orsedd hefyd gydnabod ei gyfraniad i’r Urdd dros y blynyddoedd ac i fywyd Cymraeg Caerdydd.

Ela Jones

Rhoddodd y wraig yma o Ysbyty Ifan wasanaeth arbennig i’r Orsedd fel gwniadwraig, cynllunydd a gwneuthurwraig. Sefydlodd Gwmni Cwlwm i gefnogi’r economi leol a’r diwylliant Cymreig, trwy gynnig Gwasanaeth Priodas Gymreig. Ela Jones yw’r unig hetiwr Cymreig yng Nghymru a Phrydain. Ar ben hyn i gyd, mae’n hynod o weithgar yn y gymuned leol, yn arbennig trwy iddi ail-agor Swyddfa Bost y pentref, er budd i’r gymdeithas gyfan.

David Ryan Lee

Un arall a roddodd wasanaeth arbennig i’w fro yw David Ryan Lee o Borth Tywyn a fu’n brifathro Ysgol Gynradd Pontarddulais hyd ei ymddeoliad yn 1997. Yn ogystal â hynny, mae wedi cyflawni 30 mlynedd o wasanaeth i Gymdeithas Opera Porth Tywyn fel Arweinydd y Corws i ddechrau, ac yna o 1981, fel Cyfarwyddwr Cerdd y cwmni. Mae’n arwain Cymanfaoedd a Chyngherddau ac yn sylfaenydd “Noson Garolau yn y Gymuned” sy’n ddigwyddiad blynyddol erbyn hyn ym Mhorth Tywyn.

Edith McDonald

Cefnogodd y wraig o Chubut, Y Wladfa, pob achos Cymraeg a Chymreig yn y Wladfa ar hyd y blynyddoedd a bu’n aelod o bwyllgorau sefydliadau megis Cymdeithas Dewi Sant ac Eisteddfod y Wladfa. Adnabyddir hi yng ngorsedd y Wladfa fel ‘Edith Bryn Alaw. Anrhydeddir hi eleni drwy gael ei gwahodd i fod yn Arweinydd y Cymry Tramor yn Eisteddfod Blaenau Gwent a Blaenau’r Cymoedd yng Nglyn Ebwy.

Mel Morgans

Disgrifir Mel Morgans, Rhydaman fel “dyn prysur – a Chymro i’r carn” a hawdd gweld pam wrth ystyried ei gyfraniad i ddiwylliant ei fro. Bu’n ymwneud ag Aelwyd Aman am flynyddoedd fel Arweinydd ac yna fel ymddiriedolwr, yn aelod o Fenter Iaith Sir Gaerfyrddin ac yn hynod o weithgar fel actor a chyfarwyddwr Cwmni Drama’r Gwter Fawr. Yn ogystal â hyn i gyd, mae’n aelod o Gorff Llywodraethol Ysgol Gynradd Brynaman ac yn Gadeirydd y Papur Bro, Glo Mân.

Mair Roberts

Cafodd hyfforddiant yn Ysgol Gerdd y Guildhall ac Ysgol Lwyfan Italia Conte. Dychwelodd i Bendeulwyn yn 1966 i weithio ym myd y teledu. Yn 1970 ffurfiodd grŵp o gantorion a ddatblygodd maes o law i fod yn gôr Cantorion Creigiau. Eleni bydd y côr yn dathlu 40 mlynedd ers ei sefydlu, a Mair sydd wedi arwain y côr gydol y cyfnod hwn. Mae ei chyfraniad fel beirniad ac unawdydd ar lwyfannau cenedlaethol a rhyngwladol yn arwydd o’r parch sydd iddi fel cerddor amryddawn.

Gethin Thomas

Pennaeth Ysgol Gymraeg Dewi Sant, Llanelli. Mae cyfraniad y gŵr o Gross Hands yn ymestyn y tu allan i ffiniau’r ysgol honno. Bu’n weithgar dros y blynyddoedd gyda mudiad y Ffermwyr Ieuanc yn lleol ac yn sirol. Ar hyn o bryd, ef yw Cadeirydd Menter Iaith Cwm Gwendraeth. Ef hefyd oedd Is-Gadeirydd Pwyllgor Gwaith Eisteddfod genedlaethol yr Urdd yn Sir Gâr yn 2007. Mae’n Arweinydd cyson mewn Eisteddfodau a Nosweithiau Llawen ac yn gyfrannwr i raglenni radio a theledu.

Ion Dafydd Thomas

Un o dref Caerfyrddin yw’n wreiddiol sydd bellach yn byw yng Nghaerdydd. Graddiodd gydag anrhydedd yn y Gymraeg ym Mhrifysgol Bangor cyn cael ei benodi i swydd dysgu yng Nghwm Tawe. Yn dilyn cyfnod yn dysgu yn Ysgol Pantycelyn, fe’i penodwyd yn Bennaeth Adran y Gymraeg yn Ysgol Gwynllyw Pont-y-pŵl. Mae’n llais cyfarwydd i’r rhai sy’n gwylio gemau pêl-droed yn Stadiwm y Mileniwm gan mai ef yw’r cyhoeddwr swyddogol. Bu’n weithgar iawn gydag amryw o bwyllgorau Eisteddfod Genedlaethol Casnewydd a Chaerdydd.

Melfyn Richard Williams

Awdur toreithiog ym myd llyfrau gwyddoniaeth i blant a meysydd llafur yw’r gŵr yma o Lanuwchllyn. Bu’n athro gwyddoniaeth yn Ysgol y Gader, Dolgellau am flynyddoedd lawer ac yn arloeswr yn yr ymgyrch i sefydlu addysg trwy gyfrwng y Gymraeg. Cyhoeddodd dros 30 o lyfrau Cymraeg yn ymwneud â thestunau gwyddonol i blant. Mae’n hynod o weithgar yn ei ardal leol fel darlithydd ac ym myd y ddrama. Ef yw Swyddog Gweithredol Cymdeithas Bob Owen ac mae’n olygydd a chysodwr Y Casglwr, Cylchgrawn y Gymdeithas, ers 1997.

Urdd Derwydd er Anrhydedd

Jill Evans

Hyfrydwch arbennig yw cael anrhydeddu Jill Evans, Lwynypia, i’w hurddo’n aelod o Orsedd y Beirdd. Gwneir hynny’n arbennig oherwydd ei chyfraniad nodedig, yn hyrwyddo’r iaith Gymraeg ac achos Cymru yn Ewrop. Ganed Jill Evans yn Ystrad, Cwm Rhondda. Wedi ymserchu yn y Gymraeg, yn Ysgol Ramadeg Tonypandy, lle y dysgodd hi’r iaith, graddiodd mewn Cymraeg ym Mhrifysgol Cymru Aberystwyth. Derbyniodd M Phil gan Gyn-Bolytechnig Pontypridd am draethawd ar gynllun arholi i oedolion sy’n dysgu’r Gymraeg. Yn 1999 fe’i hetholwyd i Senedd Ewrop fel aelod dros Plaid Cymru. Gwyddom am ei gwaith yn ceisio sicrhau heddwch a chyfiawnder yn Ewrop a’r byd. Yn 2005, hi oedd y person cyntaf i annerch Senedd Ewrop yn Gymraeg.

Tim Rhys-Evans

Er ei fod yn byw yng Nghaerdydd cafodd ei eni yn Nhredegar Newydd sydd o fewn dalgylch yr Eisteddfod eleni. Daeth i’r amlwg fel Cyfarwyddwr Cerdd Côr Only Men Aloud yn dilyn llwyddiant y côr hwnnw yng nghystadleuaeth Last Choir Standing ar BBC 1 trwy Brydain. Maent bellach yn perfformio ar draws y byd ac wedi rhyddhau sawl cryno ddisg gan gyrraedd rhif un yn siartiau clasurol Prydain. Bu Tim hefyd yn Arweinydd Côr Serendipity ac fe enillodd y côr hwnnw gystadleuaeth Côr Cymru yn 2005. Erbyn hyn, mae wedi meistroli’r iaith Gymraeg a bu’n un o feirniaid corawl yr Eisteddfod yn Yr Wyddgrug yn 2007.

Ann Fychan

Yn wreiddiol o Lanbrynmair mae hi bellach yn byw yn Abercegir ger Machynlleth. Mae Ann yn un o bileri’r gymdeithas, yn hyfforddi plant a phobl ifanc i lefaru mewn Eisteddfodau mawr a bach ac yn ymwneud â phob agwedd o fywyd diwylliannol ei bro. Mae’n aelod o bwyllgor llefaru cenedlaethol yr Urdd ac o Gyngor Llefaru yr Eisteddfod Genedlaethol. Mae’n llais cyfarwydd ar raglen Talwrn y Beirdd Radio Cymru, fel aelod o dîm llwyddiannus Bro Ddyfi.

Ian Lloyd Hughes

Fel ‘dyn y pethe yn ei fro’, y caiff y gŵr sy’n byw yn Y Bala ei ddisgrifio er ei fod yn wreiddiol o Gaernarfon. Mae’n gyn-bennaeth Ysgol Ffridd y Llyn, yn rhoi o’i amser i hyfforddi plant a phobl ifanc i lefaru, yn feirniad cenedlaethol ac yn arweinydd eisteddfodau. Bu’n ysgrifennydd Pwyllgor Gwaith yr Eisteddfod Genedlaethol ddwywaith: Meirionnydd 1997 a 2009, yn ogystal â bod yn Gadeirydd Pwyllgor y Celfyddydau Gweledol. Bu’n cynnal adran bentref yr Urdd am flynyddoedd maith.

Angharad Mair

Mae hi’n byw yn Llanbedr-y-Fro ac yn wyneb a llais cyfarwydd i wylwyr teledu Cymraeg. Dechreuodd ei gyrfa gyda’r BBC, lle y bu’n cyflwyno’r rhaglen ‘Bilidowcar’ cyn symud i’r Adran Newyddion. Ym 1990 symudodd i weithio i Gwmni Agenda lle bu’n cyflwyno’r rhaglen ‘Heno’. Ers sawl blwyddyn bellach, mae Angharad yn un o Gyfarwyddwyr cwmni Tinopolis ac mae hi i’w gweld yn aml ar raglen ‘Wedi 7’. Yn ogystal â bod yn un o sêr y byd teledu, mae hi’n redwraig o frig a hi oedd yr unig siaradwr Cymraeg i gynrychioli Prydain ym Mhencampwriaethau Athletau y Byd yn Athen yn 1997.

Dewi Pws Morris

Enw sy’n dod a gwên i’r wyneb yw Dewi Pws Morris, Tresaith. Fe’i ganed yn Nhreboeth, Abertawe, a daeth yn gyntaf i sylw Cymru gyfan wrth gymryd rhan yng ngweithgareddau Aelwyd yr Urdd Treforys. Bu’n aelod o sawl grŵp pop, gan gynnwys Y Tebot Piws ac yna Edward H. Dafis. Mae’n actor, bardd a chomedïwr, ac enillodd wobr y cyflwynydd gorau am ei raglen ‘Byd Pws’ gan y Royal Television Society yn 2003. Mae cyfraniad Dewi Pws i’w genedl yn amlwg i bawb. Mae’n un o’r bobl brin hynny sy’n llwyddo i wneud i ni chwerthin yn iach a mwynhau ein Cymreictod.

Edwin Regan

Esgob Catholig Wrecsam. Fe’i ganed ym Mhorth Talbot a bu’n fyfyriwr ar gyfer yr offeiriadaeth yn Seminari S. Ioan, Waterford, yn Iwerddon. Wrth ymateb i’r galw i allu addoli yn Gymraeg yn y De, dechreuodd ddathlu’r offeren yn Gymraeg yn eglwys Sant Cadog yn y Bont-faen, a hynny bellach 38 mlynedd yn ôl. Mae’r Esgob Regan yn cadeirio nifer o bwyllgorau Cynhadledd Esgobion Catholig Cymru a Lloegr. Yn 2009, dathlodd hanner can mlynedd yn yr offeiriadaeth.

Geraint Roberts

Enw cyfarwydd arall i garedigion yr Eisteddfod yw Geraint Roberts, Prestatyn. Graddiodd yng Ngholeg Cerdd Llundain cyn dilyn gyrfa ym myd addysg. Yn gyn-bennaeth adran gerdd Ysgol Uwchradd Emrys ap Iwan Abergele, fe’i penodwyd yn Ddirprwy Bennaeth yr ysgol beth amser yn ôl. Yn ogystal â bod yn organydd o fri, mae’n Arwain Côr Trelawnyd ers naw mlynedd ar hugain, yn feirniad cenedlaethol ac yn arweinydd Cymanfaoedd. Yn aelod o Banel Sefydlog Cerdd yr Eisteddfod Genedlaethol, mae ei gyfraniad a’i ffyddlondeb i’r Eisteddfod yn arbennig iawn.

Eurwyn Wiliam

O Fynytho ym Mhen Llŷn y daw’n wreiddiol er ei fod yn byw bellach yng Nghaerdydd. Mynychodd Brifysgol Cymru Caerdydd, gan ennill gradd dosbarth 1af mewn Archaeoleg. Enillodd doethuriaeth am astudiaeth o adeiladau fferm yng Ngogledd-ddwyrain Cymru. Bu’n Guradur Amgueddfa Werin Cymru ac yna’n Is-Gyfarwyddwr Amgueddfa Cymru cyn ymddeol yn 2009. Bu yn allweddol yn trawsnewid yr Amgueddfa Werin yn amgueddfa gyfoes, berthnasol i fywyd Cymru gyfan. Cyhoeddodd nifer o lyfrau pwysig yn ymwneud ag adeiladau hynod Cymru.

Mary Wiliam

Ganwyd Mary Wiliam, yn Nhredegar, sy’n ei gwneud hi’n un o ferched bro’r Eisteddfod Genedlaethol eleni. Dysgodd Gymraeg, gan ennill gradd dosbarth cyntaf yn yr iaith yng Ngholeg Prifysgol Cymru Caerdydd. Fe’i hapwyntiwyd yn ymchwilydd yn Adran y Tafodieithoedd a Thraddodiadau Llafar yn Amgueddfa Werin Cymru, Sain Ffagan. Enillodd radd MA am draethawd ar iaith lafar ardal Tafarnau Bach, Sir Fynwy. Cyhoeddodd nifer o gyfrolau ar ddywediadau a diwylliant materol ac mae hi hefyd yn ddarlithydd poblogaidd dros ben.

Anrhydeddau 2011

Urddo i’r Orsedd

Mae nifer o Gymry yn cael eu hanrhydeddu i
Orsedd Y Beirdd bob blwyddyn.
Cyhoeddwyd yr anrhydeddau am 2011
isod.

Urddau’r Orsedd 2011

I’w derbyn i Orsedd y Beirdd 2011

Mae nifer o Gymry yn cael eu hurddo i Orsedd y Beirdd eleni yn Eisteddfod Genedlaethol Wrecsam a’r Fro.

Dyma fanylion y rhai fydd yn cael eu derbyn er anrhydedd.

I’w hurddo fore Llun Awst 1

Urdd Derwydd Er Anrhydedd

Tudur Hallam, Moelgastell – Enillydd Cadair Eisteddfod Genedlaethol Blaenau Gwent a Blaenau’r Cymoedd 2010

Glenys Roberts, Llantrisant – Enillydd Coron Eisteddfod Genedlaethol Blaenau Gwent a Blaenau’r Cymoedd 2010

Grace Roberts Y Felinheli – Enillydd Gwobr Goffa Daniel Owen 2010

Yr Athro Gareth Roberts, Bangor – Enillydd Y Fedal Wyddoniaeth a Thechnoleg 2010

Richard Davies, Cwm, Glyn Ebwy – Cadeirydd Pwyllgor Gwaith Eisteddfod Genedlaethol Blaenau Gwent a Blaenau’r Cymoedd 2010

Leah Owen, Prion, Dinbych – Enillydd Medal Goffa Syr TH Parry-Williams 2010

Rhys Jones, Prestatyn (Rhys) – Yn cael ei dderbyn i Urdd Derwydd Er Anrhydedd ar gyfrif ei wasanaeth maith ac arbennig i’r Orsedd a’r Eisteddfod

Urdd Ofydd Er Anrhydedd

Catrin Angharad Roberts, Llanbedrgoch – Enillydd Gwobr Goffa Lady Herbert Lewis Eisteddfod Genedlaethol Meirion a’r Cyffiniau 2009

Catrin Haf Jones, Llanarth – Enillydd Coron Eisteddfod yr Urdd 2010

Huw Euron, Caerffili – Enillydd Gwobr David Ellis 2010

Dyfed Cynan, Caerdydd – Enillydd Gwobr Richard Burton 2010

Julia Hawkins, Crughywel – Enillydd Dysgwr y Flwyddyn 2010

Madison Tazu, Synod Inn – Enillydd Dysgwr y Flwyddyn Eisteddfod Genedlaethol Caerdydd a’r Cylch 2008

Catrin Aur, Castell Newydd Emlyn – Enillydd Ysgoloriaeth Towyn Roberts, Eisteddfod Genedlaethol Meirion a’r Cyffiniau 2009

I’w hurdd fore Gwener Awst 5

URDD DERWYDD ER ANRHYDEDD ( Y Wisg Wen)

Ann Beynon

Cyfarwyddwraig BT yng Nghymru yw Ann Beynon, sy’n byw yn Llandaf, Caerdydd. Derbyniodd ei haddysg yn Ysgol Uwchradd Dyffryn Nantlle Penygroes ac wedi hynny ym Mhrifysgol Bangor. Mae’n adnabyddus yn y sector fusnes yng Nghymru, gan ddal swyddi blaenllaw gyda S4C, Yr Academi Gymreig ac yn Gyfarwyddwr Datblygu Busnes Corfforaeth Datblygu Bae Caerdydd. Derbyniodd OBE yn 2008 am ei chyfraniad i fusnes yng Nghymru. Bu’n aelod o Fwrdd yr Iaith Gymraeg rhwng 1996 a 2000.

Hedd Bleddyn

Daw o Lanbrynmair. Gwnaeth gyfraniad arbennig wrth hyrwyddo’r Gymraeg ac addysg cyfrwng Cymraeg tra’n gynghorydd sirol a Chadeirydd Pwyllgor Addysg Powys. Mae’n aelod o dîm Ymryson y Beirdd Bro Ddyfi ac yn enwog am ei limrigau ffraeth. Ar hyn o bryd, ef yw Derwydd Gweinyddol Gorsedd Talaith a Chadair Powys. Gwasanaethodd ei fro dros gyfnod maith gan gefnogi’r ‘pethe’ ymhell ac agos.

Gillian Clarke

Daw’n wreiddiol o Gaerdydd, ac erbyn hyn mae’n byw yn Nhalgarreg, Llandysul. Hi yw Bardd Cenedlaethol Cymru 2008-2011 ac enillydd Medal Aur y Frenhines am farddoniaeth eleni. Mae’n cael ei chydnabod fel un o feirdd amlycaf yr ynysoedd hyn a bu’n darllen ei cherddi ac yn darlithio ar hyd a lled Ewrop a’r Unol Daleithiau. Hi oedd un o gyd-sefydlwyr y Ganolfan Genedlaethol yn Nhŷ Newydd.

Rhys Dafis

Yn wreiddiol o Lansannan mae bellach wedi ymgartrefu yn y de-ddwyrain. Cyfrannodd yn helaeth i ddiwylliant yr ardaloedd lle bu’n byw, gan gynnwys ardaloedd de-ddwyrain Cymru a Cheredigion. Am flynyddoedd lawer, bu’n cynnal dosbarth ‘Nyddu’r Cynganeddion’ yng Ngwaelod y Garth a roddodd hwb i yrfa greadigol nifer o bobl a ddaeth yn amlwg yn y byd llenyddol. Bu’n aelod o dîm Ymryson y Beirdd Morgannwg ac mae wedi cyhoeddi nifer fawr o gerddi. Mae’n is-gadeirydd Clwb Mynydda Cymru eleni.

Margaret Daniel

Mae eisteddfota a’r ‘Pethe’ ym mêr ei hesgyrn ers ei phlentyndod. Mae’n arweinydd Côr Pensiynwyr Aberteifi a’r cylch a Chôr Merched Bro Nest, corau a fu’n llwyddiannus iawn yn yr Eisteddfod Genedlaethol. Bu’n hynod o weithgar wrth hyfforddi plant a phobl ifanc ar gyfer cystadlu mewn Eisteddfodau, mae’n feirniad o fri ac yn ffigwr hollol allweddol ym myd cerddoriaeth. Mae’i chyfraniad i gerddoriaeth Cymru yn haeddu anrhydedd yr Orsedd.

Bilo Davies

Daw’n wreiddiol o Gwm Gors ond mae’n byw yn Wrecsam ers blynyddoedd lawer. Yn beiriannydd sifil wrth ei alwedigaeth, ef oedd Cadeirydd Pwyllgor Safle Eisteddfod Wrecsam 1977, a mawr fu’i gymwynas i’r Eisteddfod Genedlaethol am flynyddoedd wedi hynny, wrth i’r pwyllgor bwyso’n drwm ar ei arbenigedd. Roedd yn un o aelodau gwreiddiol y Pwyllgor Technegol Cenedlaethol a bu’n ffyddlon i’w gyfarfodydd ar hyd y blynyddoedd nes iddo ymddeol yn ddiweddar.

Lyn Ebenezer

O Bontrhydfendigaid y daw’r awdur a golygydd tua thrigain o gyfrolau. Yn newyddiadurwr wrth ei alwedigaeth, mae ganddo golofn wythnosol yn Y Cymro a phob yn ail wythnos yn y Cambrian News. Gwnaeth gymwynas fawr â’i fro enedigol yn ddiweddar wrth gyhoeddi cyfrol swmpus Rhwng Mynydd a Mawnog, sef llyfr o luniau ar hanes Pontrhydfendigaid a’r cylch. Mae’n weithgar yn ei fro, yn bregethwr lleyg ac yn ysgrifennydd y clwb pêl droed lleol.

Twm Elias

O Glynnog y daw’n wreiddiol ac ac ar ôl graddio mewn llysieueg amaethyddol o Brifysgol Bangor dilynodd gwrs ymchwil yno ac yn Aberystwyth. Ers 1979 bu’n ddarlithydd a threfnydd cyrsiau ym Mhlas Tan y Bwlch, Maentwrog. Ef oedd ysgrifennydd cyntaf Cymdeithas Edward Llwyd ac mae bellach yn Gadeirydd ei Phanel Enwau a Gweithgor y wefan amgylcheddol. Mae’n awdur nifer o lyfrau ac yn wyneb a llais cyfarwydd ar y cyfryngau.

Eirlys Pritchard Jones

Un sydd wedi arloesi ym myd addysg cyfrwng Cymraeg yw Eirlys Pritchard Jones Llanbedr y Fro, Bro Morgannwg. Bu’n bennaeth Ysgol Gyfun Cymer Y Rhondda – braint bersonol iddi hi fel merch o Gwm Rhondda. Cyfrannodd lawer i gyrff addysgiadol cenedlaethol fel Adran Addysg y Llywodraeth, ACAC, Elwa, Estyn a Bwrdd yr Iaith Gymraeg. Bu’n hynod weithgar hefyd ym myd chwaraeon a’r ddrama.

Joyce Jones

Gwraig sy’n gweithio’n ddiflino i feithrin diddordeb cyfoes mewn brodwaith yw Joyce Jones o Gwaun Ganol, Cricieth. Dros y blynyddoedd, mae brodwaith Joyce Jones wedi cael ei arddangos mewn canolfannau ym mhob rhan o’r wlad a thu hwnt. Yn 2007 fe’i dewiswyd i gynllunio gwisg newydd i’r Archdderwydd a than ei harolygaeth, rhoddwyd cyfle i hanner cant o aelodau’r Gymdeithas Brodwaith, frodio rhannau o’r wisg.

Penri Jones

Mae ei gyfraniad gwirfoddol i ddiwylliant ardal Penllyn yn amlochrog ac amhrisiadwy. Bu’n bennaeth Ysgol Sarnau, Ysgol y Parc ac Ysgol Bro Tegid cyn ymddeol. Bu’n aelod amlwg o Gwmni Drama’r Parc ac yn gefnogol i bob achos da a sefydliad diwylliannol ei fro. Bu’n ymroddedig i’r Urdd drwy’r blynyddoedd, fel arweinydd cangen ac arweinydd Eisteddfodau Cylch a Rhanbarth. Mae’n aelod o Gôr Godre’r Aran ers dros ddeugain mlynedd ac wedi arwain cannoedd o gyngherddau’r côr, yn ogystal â chyfieithu nifer fawr o ganeuon ar eu cyfer.

Peredur Lynch

Yn frodor o Garrog, Meirionydd mae bellach yn Athro yn Adran y Gymraeg, Prifysgol Bangor. Cyn hynny, bu’n Gynorthwydd Ymchwil ac yna yn Gymrawd Ymchwil yng Nghanolfan Uwchefrydiau Cymreig a Cheltaidd Prifysgol Cymru Aberystwyth. Ei briod faes ymchwil oedd barddoniaeth Gymraeg yr Oesoedd Canol a chyhoeddodd swmp o’i waith yn y maes ar ffurf papurau ac erthyglau. Bu’n gydolygydd y gyfrol Gwyddionadur Cymru yr Academi Gymreig. Mae’n aelod o nifer o gynghorau a phwyllgorau gan gynnwys Cyngor Celfyddydau Cymru, Llenyddiaeth Cymru a’r Bwrdd Gwybodau Celtaidd.

Nic Parry

Yn wreiddiol o Helygain, Sir y Fflint mae’n wyneb cyfarwydd iawn i Eisteddfodwyr fel arweinydd llwyfan ers nifer o flynyddoedd. Yn dilyn gyrfa fel cyfreithiwr am bron i ddeng mlynedd ar hugain yn Yr Wyddgrug, mae’n farnwr llawn amser ar dalaith gogledd Cymru erbyn hyn ac yn uchel ei barch. Bydd llawer hefyd yn adnabod ei lais fel sylwebydd cyson ar gemau pêl droed ar Radio Cymru ac S4C, ac mae wedi cyfrannu llawer i ddiwylliant ei fro.

URDD OFYDD ER ANRHYDEDD ( Y Wisg Werdd)

Enid Wyn Baines

O Fynytho yn wreiddiol bu’n ymddiddori ym myd llên a diwylliant ers pan yn ferch ifanc, ac enillodd Goron Eisteddfod Genedlaethol yr Urdd ym 1962. Cyfrannodd lawer i ddiwylliant ei bro ac i ardal Dyffryn Banw ym Mhowys tra roedd y teulu’n byw yno. Mae’n aelod blaengar o Fwrdd Rheoli Canolfan Dreftadaeth Cae’r Gors ac yn aelod o dîm Glannau Llyfni ar Dalwrn y Beirdd.

Bryn Davies

Un sy’n cyfrannu llawer i ddiwylliant Canolbarth Cymru yw Bryn Davies Llanwnog. Bu’n brifathro Ysgol Gynradd Llanidloes am flynyddoedd lawer, gan feithrin Cymreictod ei ddisgyblion drwy gystadlu yn Eisteddfodau’r Urdd a’r ?yl Gerdd Dant. Bu’n swyddog gyda’r Asiantaeth Sgiliau Sylfaenol ac yn flaenllaw wrth sicrhau deunyddiau gwerthfawr yn y Gymraeg. Am dros ugain mlynedd bu’n arweinydd Côr Cymysg Llanwnog ac yn un o gyfarwyddwyr Gŵyl Gerdd Gregynog.

Dai Rees Davies

Dyma enw cyfarwydd i garedigion cerdd dafod. Enillodd nifer o gadeiriau eisteddfodau lleol a thaleithiol ynghyd â gwobrau yn yr Eisteddfod Genedlaethol. Mae’n aelod o dîm Talwrn y Beirdd Ffostrasol a thîm Ymryson y Beirdd Ceredigion. Mae hefyd wedi cyfrannu llawer i ddiwylliant ei fro, trwy’r eisteddfod leol a phapur bro ‘Y Gambo’. Cyhoeddodd gyfrol o farddoniaeth, Dwys a Digri, yn 2007.

Falmai Puw Davies

Ganwyd a magwyd Falmai Puw Davies ym Mhenfforddlas wrth odre Pumlumon. Dros y blynyddoedd datblygodd ei dawn i lefaru gan ennill mewn eisteddfodau bach a mawr. Bu’n athrawes a gorffennodd ei gyrfa fel athrawes bro ym Mhowys. Erbyn hyn, mae’n diwtor Cymraeg i Oedolion ac yn feirniad llefaru rheolaidd. Falmai oedd y ferch gyntaf i lywyddu Cymanfa Bedyddwyr Caerfyrddin a Cheredigion.

Idris Davies

Brodor o Ddyffryn Ceiriog sydd wedi bod yn arweinydd eisteddfodau a chyngherddau am flynyddoedd, ac mae’n un o sylfaenwyr Eisteddfod Glyn Ceiriog. Mae’n un o hoelion wyth Cymrodoriaeth Talaith a Chadair Powys ac ef yw ei Llywydd ar hyn o bryd. Mae’n gynghorydd cymunedol ac yn gadeirydd Pwyllgor Neuadd Goffa Ceiriog.

Philip Davies

Brodor o Landyfaelog, Sir Gaerfyrddin sydd ers blynyddoedd bellach, wedi ymgartrefu yn Scotch Plains, New Jersey, Yr Unol Daleithiau. Sicrhaodd ef a’i briod Meril, mai Cymraeg fyddai iaith yr aelwyd, gan lwyddo i fagu tri o blant i siarad yr iaith yn rhugl. Mae’n un o hoelion wyth Cymry America ac ef oedd Arweinydd y Cymry Tramor yn Eisteddfod Genedlaethol Abertawe a’r Cylch yn 2006.

Neville Evans

Adnabyddir Neville Evans Treforgan Caerdydd fel un a gyfrannodd lawer i’r byd gwyddonol yng Nghymru. Graddiodd mewn Ffiseg o Brifysgol Abertawe a bu’n ddarlithydd yn Athrofa Gwyddoniaeth a Thechnoleg Cymru. Bu’n Arolygydd ei Mawrhydi, gan arbenigo mewn Ffiseg a Gwyddoniaeth o 1969 a 1998. Ei brif nod yw hyrwyddo gwyddoniaeth drwy gyfrwng y Gymraeg. Ysgrifennodd lyfrau gwyddoniaeth ar gyfer ysgolion ynghyd â nifer o ddeunyddiau addysgol eraill.

Non Eleri Evans

Ganwyd Non Eleri Evans yn Y Fforest ger Pontarddulais ond mae hi bellach yn byw ym Mhentyrch, Caerdydd. Rhagorodd mewn pedwar maes gwahanol – Rygbi, Jiwdo, Wreslo a Chodi Pwysau, gan ennill ar lefel ryngwladol ym mhob un ohonynt. Enillodd 87 o gapiau rygbi dros ei gwlad, gan sgorio 64 o geisiau. Cyhoeddodd hunangofiant, Non yn Erbyn y Ffactore, y llynedd. Bu hefyd yn amlwg ar y cyfryngau Cymraeg.

Arwel Gwynn Jones

Daw Arwel Gwynn Jones, sy’n gyn-bennaeth Ysgol Bodhyfryd Wrecsam, o Rosllannerchrugog. Bu’n hynod weithgar gyda’r Mudiad Meithrin dros y blynyddoedd ac mae’n gefnogwr brwd i weithgareddau yn ei gymdeithas leol. Mae’n Gadeirydd Côr Meibion Orffiws y Rhos ac ef oedd Cadeirydd Gŵyl Cerdd Dant Rhosllannerchrugog yn 2006.

Evie Jones

Yn un o Lannerch-y-medd caiff ei anrhydeddu am ei gyfraniad i fywyd diwylliannol ei gymuned leol. Mae’n awdurdod ar unawdwyr ac unawdau Cymraeg ac yn gasglwr unawdau o fri. Bu’n Impresario Cymanfa Capel Ifan Llannerch-y-medd am chwarter canrif gan ddod â phrif arweinyddion a chantorion Cymru i ddiddanu’i gyd-werinwyr. Yn sgîl hynny, cododd filoedd o bunnoedd at elusennau ac achosion da.

Iona Jones

Nyrs a bydwraig sydd hefyd wedi cyfrannu i ddiwylliant ei hardal. Ym 1989, fe’i penodwyd yn bennaeth Bydwragedd ardal Caernarfon a’r cylch a bu’n aelod o Fwrdd Golygyddol Coleg Brenhinol y Bydwragedd. Bu hefyd yn gweithio gydag Awdurdod Iechyd Betsi Cadwaladr, er mwyn gwella amgylchiadau cleifion cancr. Mae’n weithgar ar lefel gymunedol fel Llywydd Cymdeithas Undebol y pentref a Llywydd Pwyllgor Eisteddfod Gadeiriol Bontnewydd.

Vernon Maher

Brodor o Drefach Felindre. Mae’n adnabyddus fel arlunydd dawnus ac aelod o’r ddeuawd boblogaidd ‘Vernon a Gwynfor’, gan recordio nifer o recordiau llwyddiannus, rhaglenni radio a theledu, ynghyd â channoedd o gyngherddau ar hyd a lled Cymru. Mae’n eisteddfodwr o fri ac yn Gymro i’r carn.

Frank Olding

Daw o’r Fenni, Sir Fynwy ac mae o wedi cyfrannu llawer at ddefnydd a pharhad y Gymraeg mewn amryw feysydd yn ardal hen sir Gwent. Bu’n weithiwr brwd dros yr Eisteddfod pan ddaeth i’w ardal y llynedd, a’i gymorth a’i gefnogaeth barod yn hwb gwirioneddol i waith y Brifwyl. Mae’n fardd ac yn feirniad a chyhoeddodd gerddi ac erthyglau yn Barddas, Taliesin a’r Faner. Yn 2010 cyhoeddodd y gyfrol Llên Gwerin Blaenau Gwent.

Nigel Owens

Daw o Fynyddcerrig, ac mae’n un o ddyfarnwyr rygbi gorau’r byd, sydd wedi ennill cydnabyddiaeth ryngwladol wrth ddyfarnu mewn gwledydd di-rif, gan ddefnyddio’r Gymraeg bob cyfle mae’n ei gael. Mae hefyd yn ymddangos yn rheolaidd ar bob math o raglenni adloniant ar S4C ac er mor brysur ydyw yn ei waith, mae’n barod iawn i gymryd rhan mewn nosweithiau i godi arian tuag at achosion da.

Margaret Rhys

Mae Margaret Rhys, Dinas Cross, Sir Benfro, yn gyfeilydd o fri. Dros y blynyddoedd, bu’n gyfeilydd i gorau Abergwaun, Newyddion Da, Ar Ôl Tri, Bois y Frenni a Pharti’r Triban. Bu hefyd yn gyfeilydd mewn eisteddfodau di-rif, yn organydd capel a chymanfaoedd ac yn gyfeilydd i lu o offerynwyr ac unigolion. Fel cyfeilydd Côr Aelwyd Crymych, bu’n llwyddiannus ar lefel genedlaethol a theithio gyda’r côr hwn i nifer o wledydd.

Elwyn Roberts

O ardal Coedllai, Sir Fflint y daw yn wreiddiol. Bu’n Bennaeth Ysgol Gynradd Bryn Gwalia Yr Wyddgrug ac wedi hynny’n Bennaeth Ysgol Gynradd Glanrafon am ugain mlynedd olaf ei yrfa. Bu’n weithgar drwy’r blynyddoedd gan wasanaethu er budd yr Eisteddfod Genedlaethol, yr Urdd a’r Ŵyl Gerdd Dant.

Elizabeth Snowden

Un a fu’n fawr ei chymwynasau am flynyddoedd lawer i’r Eisteddfod Genedlaethol. Mae’n aelod o Fwrdd Rheoli Cymdeithas Tai Clwyd, Cist Gymunedol Clwyd, yn drefnydd y tîm sy’n gyfrifol am edrych ar ôl bar coffi Ysbyty Gymunedol Yr Wyddgrug, lle mae’n byw, ac yn swyddog cyllid Cyngor Tref Caerwys. Bu’n gwirfoddoli yn y swyddfa docynnau ar Faes yr Eisteddfod am ddwy flynedd ar hugain.

Delma Thomas

Mae hi wedi cyfrannu llawer i fywyd diwylliannol Canolbarth Cymru. Mae’n un o hoelion wyth ei chymdeithas, yn trefnu digwyddiadau sy’n cyfoethogi bywyd Cymraeg y Canolbarth. Cyfrannodd lawer i fudiad Yr Urdd, yn sirol a chenedlaethol. Mae’n hynod o weithgar gyda phapur bro Seren Hafren, yn un o gyfarwyddwyr Menter Maldwyn ac yn arwain cynlluniau ar hyn o bryd i sefydlu ‘Diwrnod Ceiriog’ fel dathliad blynyddol.

Emyr Wyn Thomas

Wyneb cyfarwydd i eisteddfodwyr sy’n byw yn Y Tymbl Uchaf, Llanelli. Bu’n gwasanaethu’r Eisteddfod Genedlaethol fel stiward ers deugain mlynedd. Mae’n cynnal a rhedeg dosbarthiadau Cymraeg i Oedolion, yn sylfaenydd papur bro Y Garthen ac yn aelod o Gyngor Bro Gorslas. Bu’n Llywydd Cenedlaethol UCAC ac yn drefnydd de Cymru o’r Ŵyl Ban Geltaidd ers 2002.

Anrhydeddau 2012

Urddo i’r Orsedd

Mae nifer o Gymry yn cael eu hanrhydeddu i
Orsedd Y Beirdd bob blwyddyn.
Cyhoeddwyd yr anrhydeddau am 2012
isod.

Urddau’r Orsedd 2012

Yn unol â threfniadau newydd Urddau er Anrhydedd Gorsedd y Beirdd, a gyflwynir am y tro cyntaf yn y Brifwyl eleni, bydd pob aelod newydd yn dod yn aelod ar yr un gwastad, sef fel Derwydd.

O hyn ymlaen, enillwyr prif wobrau llwyfan yr Eisteddfod Genedlaethol yn unig, fydd yn cael eu hurddo i’r Wisg Wen. Bydd pob person sy’n derbyn aelodaeth trwy anrhydedd Yr Orsedd yn cael eu derbyn un ai i’r Wisg Werdd, neu’r Wisg Las, yn ddibynnol ar faes eu harbenigedd.

Bydd y rheini sydd yn amlwg ym myd y Gyfraith, Gwyddoniaeth, Chwaraeon, Newyddiaduriaeth, y Cyfryngau, gweithgaredd bro / neu cenedl yn derbyn Urdd Derwydd – Y Wisg Las am eu gwasanaeth i’r genedl.

Mae’r Orsedd hefyd yn urddo aelodau newydd i’r Wisg Werdd am eu cyfraniad i’r Celfyddydau. Bydd y rheini sydd wedi sefyll arholiad neu sydd â gradd gymwys ym maes Llenyddiaeth, Cerddoriaeth, Drama neu Gelf, hefyd yn derbyn y Wisg Werdd, yn ogystal ag enillydd Gwobr Goffa Osborne Roberts bob blwyddyn ac enillwyr Cadair a Choron Eisteddfod yr Urdd.

Un a fu’n gweithio’n wirfoddol i’r Eisteddfod Genedlaethol ers blynyddoedd lawer yw Eurfyl Bowen Pontyberem, ger Llanelli. Ef yw un o’r bobl werthfawr hynny, sy’n gosod a rhedeg maes carafanau’r Eisteddfod. Mae ei gyfraniad i lwyddiant yr Eisteddfod yn flynyddol, yn amheuthun. (Gwisg Las)

Mae Basil Davies Y Barri wedi rhoi oes o wasanaeth i’r iaith Gymraeg ar lefel broffesiynol a gwirfoddol. Cysylltir ei enw yn bennaf â maes Cymraeg i Oedolion, lle bu’n llafurio am gyfnod o dros 30 mlynedd. Er yn frodor o Landdarog, Caerfyrddin, mae wedi byw yn Y Barri ers 1974. (Gwisg Werdd)

Mae llais soniarus y tenor poblogaidd Wynne Evans, wedi swyno cynulleidfaoedd ar draws Cymru a thu hwnt ers dros chwarter canrif. Mae’n brif denor gyda Chwmni Opera Cenedlaethol Cymru ac yn ymddangos yn rheolaidd gyda chwmnïau opera eraill. Yn enedigol o dref Caerfyrddin, mae nawr yn byw yng Nghaerdydd. (Gwisg Werdd)

Cafodd Betsi Griffiths ei geni a’i magu yn Y Gilfach Goch, Y Rhondda. Am bum mlynedd ar hugain, bu’n Bennaeth ymroddgar ar Ysgol Gymraeg Tonyrefail – yn wir, hi oedd Pennaeth cyntaf yr ysgol hon. Mae hi hefyd yn weithgar yn ei bro, gan wasanaethu fel gohebydd lleol i Bapur Bro Tafod Elai. (Gwisg Las)

Rhoddodd Gwenda Griffith wasanaeth unigryw i’r genedl ym myd y cyfryngau ers deng mlynedd ar hugain. Un o Ddyffryn Clwyd yn wreiddiol, mae hi wedi ymgartrefu yng Nghaerdydd ers blynyddoedd bellach. Sefydlodd y cwmni ‘Fflic’ ar ddechrau cyfnod S4C a bu’n gyfrifol am gyfresi clodwiw, megis ‘Pedair Wal’, ‘Y Tŷ Cymreig’, a ‘Cwpwrdd Dillad’. (Gwisg Las)

Mae Linda Griffiths yn enw cyfarwydd fel unawdydd gwerin ac fel aelod o’r grŵp hynod o boblogaidd ‘Plethyn’. Un o Bontrobert ym Maldwyn yn wreiddiol, mae hi bellach yn byw yn Nhrefeurig, ger Aberystwyth. Bu’n diddanu cynulleidfaoedd ym mhob rhan o Gymru, yn y gwledydd Celtaidd, yn yr Unol Daleithiau a Chanada, yn ystod cyfnod o dros ugain mlynedd. (Gwisg Werdd)

Fel pob gwir grefftwr, gŵr diymhongar, dyfal a diddorol yw William Irfon Griffiths Comins Coch, Aberystwyth. Cadw gwenyn yw ei brif ddiddordeb hamdden ac fe gasglodd brofiadau hanner can mlynedd o fod wrth ei grefft, ar gyfer ei gyfrol ‘Dyn y Mêl’. Ymysg cyfraniad sylweddol y gyfrol, yw’r rhestr a’r defnydd sydd ynddi o dermau gwenynna Cymraeg. (Gwisg Las)

John Hartson yw un o’r lleisiau cyfarwydd bellach ym myd sylwebu pêl-droed yn yr iaith Gymraeg. Ar y maes, nodweddwyd ef gan ei ddewrder, ei ddycnwch a’i benderfyniad wrth chwarae dros dimau blaengar, gan gynnwys Luton, Arsenal, West Ham United, Celtic a thros y tîm Cenedlaethol. Yn dilyn triniaeth feddygol lwyddiannus, aeth ati i lansio Sefydliad John Hartson er mwyn codi arian a hyrwyddo ymwybyddiaeth achos Cancr y Ceillau. (Gwisg Las)

Ers blynyddoedd, bu Bethan Wyn Jones yn lais cyfarwydd ar Radio Cymru ar raglenni byd natur. Bu’n gyfrifol am raglenni megis ‘Awyr Agored’ a ‘Gweld Llais a Chlywed Llun’ ynghyd â’r rhaglen ‘Galwad Cynnar’ ar fore Sadwrn. Cyhoeddodd nifer o lyfrau yn cyflwyno agweddau o fyd natur mewn ffordd glir a darllenadwy. Ynys Môn yw ei ‘milltir sgwâr’ ac mae darllen am ei phrofiadau yn cerdded yr arfordir ym mhob tywydd yn hudolus. (Gwisg Las)

Carwyn Jones yw Prif Weinidog Cymru ers 2009. Mae’n aelod o’r Cynulliad dros Pen-y-bont ar Ogwr, ers 1999 a bu’n Weinidog dros Addysg, Diwylliant a’r Iaith Gymraeg rhwng 2007 a 2009. Yn fargyfreithiwr o ran galwedigaeth, bu’n gwasanaethu yn Siambrau Gŵyr yn Abertawe am ddeng mlynedd. Mae ganddo ddiddordeb eang ym myd chwaraeon, yn enwedig rygbi, lle y mae’n gefnogwr selog o’i dîm lleol ym Mhen-y-bont. (Gwisg Las)

Mae cyfraniad Elin Ellis Jones i fyd Meddygaeth Iechyd Meddwl dros y blynyddoedd, yn un sylweddol. Mae hi’n seiciatrydd a fu’n gweithio yn Ysbytai Gogledd Cymru ac yn Ysbyty Aneurin Bevan yng Nglyn Ebwy. Un o Lŷn ydyw ac mae hi’n ymfalchïo yn ei magwraeth ddiwylliedig yn y gymdeithas hon. Fel trysorydd y Gymdeithas Seiciatryddol yng Nghymru, llwyddodd i Gymreigio gweithgareddau’r gymdeithas honno. (Gwisg Las)

Treuliodd Gareth Davies Jones ei holl yrfa ym myd addysg. Bu’n ymgynghorydd y Gymraeg yn Sir Ddinbych rhwng 1967 a 1971 ac yna’n Arolygwr ei Mawrhydi hyd 1997. Mae’n un sydd yn cyfrannu’n helaeth i fywyd Cymraeg tref Wrecsam ac yn aelod blaengar o Gyngor Llyfrau Cymru ers 35 o flynyddoedd. Bu’n weithgar iawn ar bwyllgorau Eisteddfod Genedlaethol Wrecsam a’r Fro 2011. (Gwisg Las)

Un a fu’n feddyg teulu yng Nghaernarfon am dros 30 o flynyddoedd yw Gareth Parry Jones. Am gyfnod bu’n Llywydd y Gymdeithas Feddygol Gymraeg, cymdeithas sy’n cynnal Cynhadledd Addysg Feddygol trwy gyfrwng y Gymraeg yn flynyddol. Fel tiwtor addysg barhaol, bu’n gyfrifol am drefnu cyfarfodydd addysgiadol i feddygon teulu yng Ngwynedd. Trwy gydol ei yrfa, bu’n ddiflino yn ei ymdrech i ddefnyddio’r iaith Gymraeg yn y proffesiwn meddygol. (Gwisg Las)

Enillodd Stephen Jones 104 o gapiau dros dîm rygbi Cymru yn safle’r maswr. Mae’n Gymro i’r carn ac wedi bod yn was ffyddlon a phoblogaidd i’w gamp a’i wlad, ac yn un sydd wedi sbarduno a chynorthwyo chwaraewyr ifanc. Mae wedi bod yn llysgennad ardderchog yn rhyngwladol dros y Llewod yn 2005 a 2009 ac wedi ymddangos dros 200 o weithiau dros y Sgarlets gan sgorio 2000 o bwyntiau. (Gwisg Las)

Ann Keane yw Prif Arolygydd Ei Mawrhydi yng Nghymru ers 2010. Yn dilyn gyrfa fel darlithydd mewn gwahanol golegau, fe’i penodwyd yn Arolygydd Ysgolion yn 1984, lle y rhoddodd sylw arbennig i addysg ddwyieithog ac addysg trwy gyfrwng y Gymraeg. Derbyniodd ei haddysg uwchradd yn Ystalyfera a Llandysul, cyn graddio ym Mhrifysgol Cymru, Aberystwyth. (Gwisg Las)

Un o feibion Dyffryn Clwyd yw Meirion Llewelyn. Astudiodd feddygaeth yn Ysgol Feddygol Caerdydd, Llundain, Caergrawnt a Havard yn yr Unol Daleithiau. Yn ystod ei yrfa, bu’n Niwrolegydd Ymgynghorol ac Uwch Gofrestrydd Meddygol yn Ysbyty Prifysgol Cymru Caerdydd. Erbyn hyn, mae’n Feddyg Ymgynghorol mewn clefydau heintus yn Ysbyty Brenhinol Gwent. Ymysg y gwobrau niferus a gyflwynwyd iddo, dros y blynyddoedd, mae’n hynod o falch o wobr Awdurdod Iechyd Gwent fel Pencampwr yr Iaith Gymraeg. (Gwisg Las)

Mae Noel Lloyd yn enw cyfarwydd i holl ysgolheigion ein cenedl. Bu’n Athro ar Adran Mathemateg Prifysgol Aberystwyth cyn cael ei benodi’n Brifathro ac Is-ganghellor y Brifysgol honno yn 2004. Mae’n un sydd wedi gwneud cyfraniad nodedig i’r sector addysg uwch yng Nghymru a thu hwnt. Ar ei ysgwyddau ef y disgynnodd y cyfrifoldeb o gyflwyno a gwireddu gofynion Cynllun Iaith y Brifysgol. Ymatebodd yn frwd i’r dasg hon a bu’n gyson ei gefnogaeth a’i ddylanwad. (Gwisg Las)

Actores flaenllaw ers dechrau’r chwedegau yw Lisabeth Miles. Mae ei gyrfa ddisglair dros gyfnod maith yn parhau hyd heddiw wrth iddi ymddangos yn gyson ar ein sianel cenedlaethol. Bu’n serennu ar lwyfannau Cymru, gydol y cyfnod hwn, gan sicrhau le arbennig iddi yng nghalon y genedl. Bu hefyd yn hael o’i hamser wrth hyfforddi pobl ifanc yng Ngholeg Cerdd a Drama Cymru ac mae ei gwaith diflino dros y ‘pethe’ yng Nghaerdydd yn ganmoladwy. (Gwisg Werdd)

Brodor o Dreforys yw Densil Morgan, sydd bellach yn byw yn Llanbedr Pont Steffan. Bu’n Weinidog yr Efengyl am gyfnod cyn cael ei benodi’n ddarlithydd yn Adran Diwinyddiaeth ac Astudiaethau Crefyddol Prifysgol Bangor ac yna’n Bennaeth yr Adran yn 2004. Yn 2010 fe’i penodwyd yn Bennaeth Ysgol Diwinyddiaeth Prifysgol y Drindod Dewi Sant. Mae’n awdur toreithiog yn y ddwy iaith a bu’n darlithio droeon yn yr Eisteddfod Genedlaethol. (Gwisg Las)

Cafodd Arwel Ellis Owen yrfa ddisglair yn y byd darlledu, gan ddal swyddi blaengar. Bu’n Olygydd Newyddion BBC Cymru, yn Bennaeth Rhaglenni BBC Gogledd Iwerddon, yn Gadeirydd Ysgol Ffilmiau Rhyngwladol ac yn Brif Weithredwr dros dro ar S4C. Mae’n un a gafodd ddylanwad enfawr ar fyd y cyfryngau ac yn un a dderbyniodd clod am ei waith yn rhyngwladol. Ar hyn o bryd mae’n Gadeirydd Cyngor Gofal Cymru ac yn Is-lywydd y Llyfrgell Genedlaethol. (Gwisg Las)

Mae Magwen Pughe, Cemaes ger Machynlleth wedi rhoi gwasanaeth diflino i ardal Bro Ddyfi ac i ddiwylliant Cymru gyfan. Yn enedigol o Chwilog, bu’n athrawes yn Ysgol Gynradd Glantwymyn am flynyddoedd lawer. Mae ei doniau cerddorol yn amlwg, a defnyddia’r doniau hynny i gyfoethogi bywyd ei chymuned, yn arweinydd Côr Gore Glas ac yn hael o’i hamser wrth hyfforddi pobl ifanc y Ffermwyr Ifanc ac Aelwyd yr Urdd. (Gwisg Werdd)

Un a fu’n gweithio’n ddyfal yn ardal ddifreintiedig Penrhys yn Y Rhondda ers un mlynedd ar hugain yw Sharon Rees. Yn wreiddiol o Gwmtawe, bu’n hynod o weithgar ym myd addysg gyda’r Mudiad Ysgolion Meithrin, yn wirfoddolwraig gyda phobl ag anghenion arbennig ac ers 1991, yn Weithiwr Addysg ym Mhenrhys. Mae ei gwasanaeth a’i hymrwymiad i’r gymuned hon yn hollol unigryw ac mae hi yn manteisio ar bob cyfle i hyrwyddo Cymreictod y bobl ifanc yn ei gofal. (Gwisg Las)

Cymro Cymraeg a ymfalchïodd yn ei wreiddiau a’i iaith gydol ei yrfa fel pêl-droediwr yw Iwan Roberts. Un o Ddyffryn Ardudwy yn wreiddiol a adawodd ei gartref yn un ar- bymtheg oed i ymuno â chlwb pêl-droed Watford. Cafodd yrfa lwyddiannus gyda chlwb pêl-droed Norwich a thîm cenedlaethol Cymru. Ers ei ymddeoliad fel chwaraewr, mae’n sylwebydd craff ar raglenni chwaraeon BBC Cymru, bob amser yn fodlon rhoi o’i amser i hyrwyddo chwaraeon ac i gefnogi cymdeithasau diwylliannol ei fro. (Gwisg Las)

Yn enedigol o Gaerdydd, daeth Huw Stephens i amlygrwydd yn 1999 wrth iddo gael ei ddewis i fod yn un o gyflwynwyr Radio 1 ar raglen ranbarthol Cymru’r orsaf, y DJ ieuengaf erioed i weithio i’r orsaf. Mae ei yrfa wedi mynd o nerth i nerth ers hynny ac yn ystod ei raglenni, mae’r Gymraeg yn cael lle amlwg iawn. Mae’n parhau i ddarlledu yn y Gymraeg ar orsaf Radio Cymru ac yn 2007, sefydlodd Ŵyl Gerddoriaeth newydd yng Nghaerdydd sef Gŵyl Sŵn. (Gwisg Werdd)

Un a gyfrannodd yn helaeth i fywyd diwylliannol Penybont Ar Ogwr a Phorthcawl yw Gwerfyl Thomas. Bu’n athrawes frwdfrydig yn Ysgol Gymraeg Maesteg ac yn hynod o weithgar gyda chapel y Tabernacl. Bu’n aelod sylfaenol o gôr Merched y Fro ac fe gyfrannodd yn helaeth at sefydlu’r Papur Bro ‘Yr Hogwr’. Mae’n aelod brwd o Gymdeithas Lenyddol Porthcawl ac yn gystadleuydd cyson mewn eisteddfodau. (Gwisg Las)

Bu Dyfrig Williams yn gweithio’n wirfoddol i’r Eisteddfod Genedlaethol ers 1996, gan gymryd y cyfrifoldeb blynyddol o redeg maes carafanau’r Eisteddfod. Yn ogystal â gofalu yn ymarferol am redeg y maes ac arwain tîm o wirfoddolwyr drwy’r wythnos, mae o hefyd yn cynghori ar gynllun y maes a materion yn ymwneud â diogelwch. Bu hefyd yn gyfrifol am gynllunio a chynghori ar gynnwys cwrs hyfforddiant i’r stiwardiaid gwirfoddol. (Gwisg Las)

Fel ‘talp o graig gadarn’ y disgrifir Gwynne Williams Dyffryn Nantlle. Treuliodd ei oes fel gŵr busnes llwyddiannus gan wasanaethu ei ardal yn helaeth.Treuliodd ei grŵp “Hogiau’r Delyn” rhwng 1969 a 1975 gan ddiddanu cynulleidfaoedd ledled Cymru.Ar hyd ei oes, mae wedi cynnig gwasanaeth gwirfoddol ac eang i’w ardal mewn amrywiol feysydd. Un o’i ddiddordebau pennaf yw ‘Seindorf Arian Dyffryn Nantlle’ a bu’n aelod ffyddlon o’r band ers 1964. (Gwisg Las)

Mae Iwan Bryn Williams yn un o brif gynheiliaid bywyd diwylliannol Y Bala a Phenllyn, gan gyfrannu’n helaeth i nifer fawr o gymdeithasau gwahanol ac amrywiol. Ymysg ei gyfraniadau, mae’n Brif Olygydd papur bro ‘Pethe Penllyn’, yn un o symbylwyr sefydlu ‘Cantref’, y ganolfan dreftadaeth ac aelod o dîm Penllyn ar Dalwrn y Beirdd. Bu’n Gadeirydd ar Bwyllgor Gwaith Eisteddfod Powys Y Bala ac yn un o Lywyddion Anrhydeddus Eisteddfod Genedlaethol Meirion a’r Cyffiniau 2009. (Gwisg Las)

Un o Ddyffryn Aman yw Shane Williams. Dechreuodd ei yrfa fel chwaraewr rygbi gyda’i glwb lleol, Clwb Rygbi’r Aman, cyn symud at glwb Castell Nedd a’r Gweilch. Mewn gyrfa ryngwladol anhygoel, enillodd 87 o gapiau dros ei wlad gan helpu’r tîm cenedlaethol i ennill dwy Gamp Lawn. Dros Gymru, fe sgoriodd record o 58 o geisiau ac fe gynrychiolodd y Llewod mewn pedair gêm brawf yn Ne Affrig yn 2009. Mae’n Gymro Cymraeg ac yn un sy’n dangos balchder yn ei Gymreictod. (Gwisg Las)