Rheolwr – Gorsedd Cymru

Cyhoeddi Urddau’r Orsedd Eisteddfod y Garreg Las

Gorsedd Cymru – 7 Mai 2026

Cyhoeddwyd enwau’r rheini fydd yn cael eu derbyn i’r Orsedd drwy anrhydedd, yn Eisteddfod Genedlaethol y Garreg Las eleni

Mae’r anrhydeddau hyn, a gyflwynir yn flynyddol, yn gyfle i roi clod i unigolion o bob rhan o’r wlad am eu cyfraniad arbennig i Gymru, ein hiaith a’u cymunedau lleol ar hyd a lled Cymru. Braf yw cael cydnabod y bobl hyn drwy drefn anrhydeddau’r Orsedd, a’u hurddo ar Faes yr Eisteddfod yn Llantwd, fore Llun 3 Awst a bore Gwener 7 Awst.

Yn unol â threfniadau Urddau er Anrhydedd Gorsedd Cymru, mae pob aelod newydd yn dod yn aelod ar yr un gwastad, sef fel Derwydd. Mae pob person sy’n derbyn aelodaeth trwy anrhydedd Yr Orsedd yn cael eu derbyn un ai i’r Wisg Werdd, neu’r Wisg Las, yn ddibynnol ar faes eu harbenigedd.

Mae’r rheini sy’n amlwg ym myd y gyfraith, gwyddoniaeth, chwaraeon, newyddiaduriaeth, y cyfryngau, gweithgaredd bro / neu genedl yn derbyn Urdd Derwydd – Y Wisg Las am eu gwasanaeth i’r genedl.

Mae’r Orsedd hefyd yn urddo aelodau newydd i’r Wisg Werdd am eu cyfraniad i’r celfyddydau. Bydd y rheini sydd wedi sefyll arholiad neu sydd wedi llwyddo mewn cwrs gradd yn y Gymraeg, mewn Cerddoriaeth, neu unrhyw bwnc a astudiwyd yn bennaf drwy gyfrwng y Gymraeg, hefyd yn derbyn y Wisg Werdd, yn ogystal ag enillwyr prif wobrau Eisteddfod yr Urdd. Dim ond enillwyr prif wobrau’r Eisteddfod Genedlaethol a urddir i’r Wisg Wen.

Anrhydeddau 2026: Y Wisg Werdd

Manylion y rheini sy’n derbyn y Wisg Werdd yn 2026

Eifion Daniels

Mae Eifion Daniels, Blaen-ffos, wedi rhoi “dou gant y cant” mewn nifer o feysydd dros y blynyddoedd: er enghraifft, fel Cadeirydd Pwyllgor Gwaith Eisteddfod Gadeiriol Crymych, fel cyn-gapten tîm Talwrn y Beca, fel awdur sioeau Aelwyd yr Urdd, ac fel sgriptiwr a chyd-gynhyrchydd gyda Chwmni Theatr Bro’r Preseli. Tra’n Brif Swyddog Gweinyddol Ysgol y Preseli, gwnaeth gyfraniadau allgyrsiol sylweddol, yn bennaf ym meysydd y Gymraeg a Chwaraeon. Pleser yw ei anrhydeddu eleni.

Ann Siriol Davies
Brodor o ardal Llantwd – cartref yr Eisteddfod eleni – yw Ann Siriol Davies, sydd wedi rhoi oes o wasanaeth i addysg a bywyd diwylliannol Cymraeg gogledd Sir Benfro. Fel athrawes gynradd a dirprwy bennaeth, ysgrifennodd gyfres Wili Sam (llyfrau i blant blynyddoedd cynnar) a bu hefyd yn allweddol mewn cydweithio clwstwr ysgolion. Yn Eisteddfodwr brwd ers ei hieuenctid, mae wedi rhagori fel cystadleuydd, hyfforddwraig, beirniad ac ysgrifennydd pwyllgorau lleol a chenedlaethol. Trwy waith diwyd gyda’r capel, Merched y Wawr, corau a mudiadau gwirfoddol, mae wedi trosglwyddo cariad at lefaru, cerddoriaeth a’r Gymraeg i genedlaethau newydd.

Catrin Davies
Magwyd Catrin Davies, Boncath, ym Mlaen-ffos ac mae wedi gwneud cyfraniad helaeth i addysg a bywyd cerddorol gogledd Sir Benfro. Yn athrawes gynradd ac uwch-arweinydd, bu’n meithrin Cymreictod a dawn gerddorol cenedlaethau o blant drwy’r Eisteddfod a’r Urdd. Fel cantores werin a cherdd-dant, mae wedi rhyddhau pedair CD, gan gynnwys yr albwm hwiangerddi, Dau Gi Bach. Trefnodd berfformiadau lleol, cenedlaethol a rhyngwladol fel arweinydd Aelwyd Crymych. Trwy ei gwaith gwirfoddol helaeth gyda chôr, capel a gŵyl y fro, mae’n ganolog i fwrlwm diwylliannol ei hardal.

Emyr Davies

Mae’r llinell ‘Gwlad beirdd a chantorion’ fel petai wedi ei llunio’n arbennig ar gyfer Emyr Davies, Aber-porth. Yn gynganeddwr disglair, fei’i cyfrifir yn un o feirdd gorau ei genhedlaeth yng Nghymru. Mae wedi bod yn aelod o o sawl tîm Talwrn dros y blynyddoedd. Ef a wahoddwyd i lunio Cywydd Croeso Eisteddfod Genedlaethol Caerdydd 2018, a bu’n un o feirniaid y Gadair yn yr eisteddfod honno. Ef yw cadeirydd Pwyllgor Llenyddiaeth Eisteddfod y Garreg Las. Emyr hefyd yw arweinydd côr Ar ôl Tri, côr sydd wedi mwynhau llwyddiant cenedlaethol ar fwy nag un achlysur.

Malachy Owain Edwards
Cyhoeddodd Malachy Owain Edwards, Llanfairpwll, ei gyfrol gyntaf, Y Delyn Aur (2023), gyda Gwasg y Bwthyn, gan gyrraedd rhestr fer Llyfr y Flwyddyn 2024. Mae’n ysgrifennu colofn wythnosol yn Golwg, a chyhoeddwyd ei ail gyfrol, Paradwys Goll, yn 2025. Mae’r ddwy gyfrol yn gofiannau personol sy’n archwilio hunaniaeth Cymro Du aml-hil ac amlddiwylliannol. Fel un o brif leisiau’r gymuned Gymraeg Ddu, mae’n dylanwadu’n sylweddol ar newid canfyddiadau o’r Cymry Cymraeg ac yn ysbrydoliaeth i siaradwyr a dysgwyr Cymraeg o bob cefndir.

Carys-Hedd
Mae Carys-Hedd yn ffigwr canolog ym mywyd diwylliannol Llandudoch ac ardal Aberteifi, gan ddod â phawb at ei gilydd drwy’r iaith a thraddodiadau Cymru. Drwy drefnu gigs bandiau Cymraeg, gweithdai canu gwerin, ac atgyfodi’r Fari Lwyd fel digwyddiad blynyddol, mae wedi cryfhau’r gymuned a diwylliant lleol. Trwy ei siop a’i phrosiectau creadigol fel Esgyn, mae’n defnyddio’i sgiliau gwnïo a gwirfoddoli i alluogi cymunedau i berchnogi ac ail-ddychmygu diwylliant Cymru mewn ffyrdd bywiog a chynhwysol.

Jo Heyde
Mae Jo Heyde, Llundain, wedi dysgu Cymraeg ers 2018 ac wedi cyrraedd brig barddoniaeth Gymraeg. A hithau bellach yn rhannu ei hamser rhwng Dinbych-y-pysgod a swydd Hertford, mae wedi ennill sawl cadair leol, yn aelod o dîm Talwrn Y Derwyddon, ac wedi cyhoeddi cerddi, pamffled a chyfrol o farddoniaeth. Mae hefyd yn ymddiriedolwr Y Gymdeithas Gerdd Dafod, yn cydlynu ‘Bardd y Mis’ Radio Cymru, ac wedi golygu blodeugerdd. Mae ei hymroddiad yn deillio’n llwyr o gariad at y Gymraeg, gan ysbrydoli siaradwyr newydd a hyderus fel ei gilydd.

Jane James
Anrhydeddir Jane James am ei chyfraniad eithriadol a pharhaus i fywyd diwylliannol, cerddorol a chymunedol Sir Benfro. Yn frodor o Dyddewi, mae wedi ymroi i hybu’r Gymraeg fel athrawes, arweinydd corau a chymanfaoedd, ac fel ysgrifennydd lleol yr Urdd ers 1971. Trwy gyngherddau dwyieithog, gweithgarwch eisteddfodol ac ymrwymiad cryf i elusennau lleol, mae ei gwaith wedi cryfhau Cymreictod, dwyieithrwydd a lles y sir gyfan.

Wendy Lewis
Yn wreiddiol o Flaen-ffos, bu Wendy Lewis, Boncath, yn athrawes gynradd ac yn gyn-bennaeth Ysgol Gynradd Blaen-ffos. Bu’n addysgu yn yr ardal am flynyddoedd lawer cyn ymddeol. Yn gerddor a chyfeilydd medrus, mae wedi rhoi dros hanner canrif o wasanaeth fel organydd, athrawes biano a chyfeilydd i gorau a mudiadau lleol, gan gynnwys y Cylch a Chymanfa Ganu Gogledd Penfro. Mae’n ddiacon gweithgar ac yn gyfrannwr diflino i’w chapel, ei chymuned a diwylliant Cymreig ardal y Preseli.

Elin Meek
Mae Elin Meek, Abertawe, yn awdur, cyfieithydd ac addasydd toreithiog sydd wedi gosod y Gymraeg wrth wraidd ei bywyd a’i gwaith. Gyda thros 200 o gyfrolau gwreiddiol ac addasiadau, mae wedi meithrin cariad at ddarllen Cymraeg ymhlith plant, dysgwyr a theuluoedd di-Gymraeg, gan ddefnyddio testunau cyfarwydd â blas Cymreig arnynt. Gwnaeth gyfraniad cenedlaethol sylweddol i safonau iaith drwy fframweithiau ac arholiadau’r Coleg Cymraeg Cenedlaethol. Yn lleol, mae’n wirfoddolwr ymroddedig ac yn mwynhau cynganeddu, gan gryfhau llenyddiaeth a bywyd diwylliannol Cymru.

Bethan Miles
Mae Bethan Miles, Aberystwyth, yn gerddor, cerddolegydd ac ymgyrchydd a wnaeth gyfraniad eithriadol i ddiwylliant Cymraeg a chyfiawnder cymdeithasol. Yn arbenigwr ar y crwth a cherddoriaeth cyfnod y Tuduriaid, mae ei gwaith academaidd a pherfformio wedi ysbrydoli cenedlaethau. Trwy Blas Hendre, bu’n noddwr hael i fywyd diwylliannol Aberystwyth, gan greu canolfan groesawgar ar gyfer creadigrwydd a thrafodaeth. Yn wirfoddol, mae wedi arwain ymgyrchoedd dros heddwch, hawliau dynol a gwrth-hiliaeth, gan ddefnyddio diwylliant fel grym i uno pobl.

Keri Graham Morgan
Daw Keri Morgan o Gwm Gwendraeth ac mae wedi ei ymgartrefu yng Nghwm Aman ers blynyddoedd, gan wneud cyfraniad eithriadol i’w gymuned a diwylliant Cymru. Yn gyn-brifathro, cyd-berchennog Siop y Cennen am gyfnod, ac aelod blaenllaw o’r byd gwerin, mae’n gerddor, bardd a pherfformiwr brwd gyda’r grŵp Jac y Do a sawl menter ddiwylliannol arall. Trwy wirfoddoli, cyfansoddi, perfformio ac arwain, mae’n gweithredu’n ddiwyd i drosglwyddo’r Gymraeg, ei llên a’i thraddodiadau gwerin i’r genhedlaeth nesaf.

Meinir Jones Parry
Ganwyd Meinir Jones Parry, Caerfyrddin, yn Aberteifi, a’i gwreiddiau’n ddwfn ym mro’r Garreg Las. Am dros dri degawd mae wedi cyfrannu’n sylweddol at fywyd cerddorol Cymru fel cyfeilydd, beirniad ac addysgwr. Daeth i amlygrwydd cenedlaethol yn ei harddegau gyda Chantorion Teifi, ac ers hynny bu’n cydweithio â phrif gorau ac unawdwyr Cymru. Yn raddedig o Goleg Brenhinol Cerdd a Drama Cymru, bu’n bennaeth cerddoriaeth, tiwtor prifysgol, arholwr, a beirniad eisteddfodol yng Nghymru a thramor. Mae hefyd wedi cefnogi mudiadau ac achosion da yng ngorllewin Cymru drwy gynnig ei gwasanaeth fel cyfeilydd yn rhad ac am ddim.

Rhiannon Pritchard
Mae Rhiannon Pritchard, Caerdydd, yn gyfeilydd a hyfforddwr llais uchel ei pharch yng Nghymru, ac wedi bod yn gyfeilydd swyddogol i brif eisteddfodau Cymru am dros ddegawd. Mae wedi gweithio gyda chantorion byd-enwog, ac ar hyn o bryd mae’n gweithio yng Ngholeg Brenhinol Cerdd a Drama Cymru ac fel tiwtor piano preifat. Mae ganddi rôl allweddol gyda nifer o gorau, ac mae’n gweithio’n helaeth fel répétiteur ac animateur gyda chwmnïau a sefydliadau cenedlaethol a rhyngwladol, gan berfformio ledled y DU a thu hwnt.

Eleri Roberts
Mae Eleri Roberts, merch fferm o Henllan Amgoed, wedi gwneud cyfraniad hirhoedlog ac amhrisiadwy i ddiwylliant cerddorol a chymunedol Cymru, yn arbennig ym maes cerdd dant. Yn raddedig yn y Gymraeg, bu’n gweithio i sefydliadau cenedlaethol allweddol gan wasanaethu’r maes llyfrau a diwylliant Cymraeg hyd at 2024. Fel gosodydd, hyfforddwraig ac arweinydd corau, mae wedi meithrin cenedlaethau o gantorion, gan sicrhau trosglwyddo’r traddodiad cerdd dant. Trwy waith gwirfoddol helaeth, hyfforddiant ac arweinyddiaeth, bu’n warchodwraig ddiwyd i’r iaith a threftadaeth gerddorol Cymru.

Aleighcia Scott
Mae Aleighcia Scott, Caerdydd, wedi gwneud cyfraniad arbennig i ddiwylliant Cymru fel cantores reggae Gymreig-Jamaicanaidd, cyflwynydd ac eiriolwr diwylliannol. Trwy ei halbwm Windrush Baby a’i senglau Cymraeg arloesol, gan gynnwys y gân reggae Gymraeg gyntaf i gyrraedd rhif 1 ar iTunes, mae wedi pontio rhwng Cymru a’r Caribî a normaleiddio’r Gymraeg mewn cerddoriaeth ryngwladol. Drwy ei gwaith darlledu, mentora a chefnogaeth i ddysgwyr – yn arbennig fel un o gyflwynwyr y gyfres deledu boblogaidd Y Llais – mae’n ysbrydoli cynulleidfaoedd ac yn hyrwyddo amrywiaeth ieithyddol a diwylliannol yng Nghymru a thu hwnt.

Ryland Teifi
Mae Ryland Teifi, Ffostrasol ac Iwerddon, yn artist dawnus sydd wedi rhagori ym myd cerddoriaeth, drama a theledu Cymraeg fel canwr, actor a chyflwynydd. Yn gyfansoddwr caneuon gwreiddiol ac yn feistr ar sawl offeryn, bu’n perfformio’n lleol ac yn rhyngwladol, gan weithredu fel llysgennad dros gerddoriaeth werin Gymraeg ers mudo i Iwerddon. Yn gyn-enillydd Cân i Gymru a BAFTA Cymru, mae wedi cyfrannu’n ddiwyd at wyliau, elusennau a theatr Gymraeg, ac mae’n parhau i greu a pherfformio yn Gymraeg gyda balchder.

Eleri Twynog
Mae Eleri Twynog, Caerdydd a Llanbedr Pont Steffan, wedi gwneud cyfraniad nodedig i ddiwylliant Cymru drwy ddod â hanes Cymru yn fyw i blant a phobl ifanc. Trwy sefydlu’r cwmni Mewn Cymeriad yn 2014, creodd sioeau addysgol o safon sy’n portreadu ffigurau allweddol yn ein hanes, gan lenwi bwlch amlwg yn adnoddau ysgolion. Mae ei gwaith creadigol, gan gynnwys Gŵyl Hanes Cymru, wedi gwneud hanes yn hygyrch ac yn ysbrydoledig, gyda galw cynyddol am ei gwaith y tu hwnt i faes addysg. Mae ei gweledigaeth ddiwylliannol yn wasanaeth parhaol i’r genedl a’r iaith Gymraeg.

Gillian Elisa Thomas
Mae Gillian Elisa, Llanbedr Pont Steffan, yn actor, cantores a digrifwr profiadol sydd wedi cyfrannu’n helaeth at fyd adloniant yng Nghymru am dros hanner can mlynedd. Dechreuodd berfformio pan oedd yn yr ysgol, cyn mynd ymalen i hyfforddi yng Ngholeg Cerdd a Drama Cymru. Bydd llawer yn cofio Gillian Elisa yn chwarae rhan Sabrina, yn un o gast gwreiddiol Pobol y Cwm, ochr-yn-ochr â rhai o’r mawrion fel Rachel Thomas, Harriet Lewis a Charles Williams. Mae hi’n dal i berfformio’n gyson hyd heddiw ar lwyfannau a sgriniau Cymru a Lloegr. Hi oedd mentor Ruth Jones yn y rhaglen deledu Cariad at Iaith.

Eiri Thrasher
O deithio’n eang cyn ymgartrefu yng Ngheredigion, mae angerdd Eiri Thrasher, Llandysul, dros y Gymraeg yn heintus. Ers symud i’r fro ugain mlynedd yn ôl, mae wedi ymroi i ddysgu ac ysbrydoli eraill, gan gyd-sefydlu grŵp dysgwyr CYD sy’n ffynnu’n gymdeithasol, yn ieithyddol ac yn greadigol. Trwy drafod, ysgrifennu, canu, gemau a chymdeithasu, mae’n meithrin hyder a chariad at y Gymraeg ymhlith dysgwyr o bob oed, gan gyfrannu’n sylweddol at gryfhau’r iaith a’r diwylliant.

Jane Watts
Yn hanu’n wreiddiol o Landudoch, mae Jane Watts yn organydd o fri rhyngwladol sydd wedi perfformio ledled y byd. Hi oedd y Gymraes gyntaf i roi datganiad organ yn y Royal Festival Hall ac i ennill gwobr Perfformiwr y Flwyddyn Coleg Brenhinol yr Organyddion yn 1986. Yn 1991 daeth yn organydd a chyfeilydd y Bach Choir o dan Syr David Willcocks, y fenyw gyntaf i ddal y swydd. Mae’n dychwelyd i Gymru’n rheolaidd, yn cyfrannu at yr Eisteddfod Genedlaethol, wedi recordio’n helaeth ac ymddangos droeon yn y Proms.

Efan Miles Williams
Mae Efan Williams, Lledrod, yn ffigwr blaenllaw ym mywyd diwylliannol ei ardal, gan gyfuno ei rôl fel pennaeth ysgol ag arweinyddiaeth angerddol yn y gymuned. Mae’n gyfrannwr amlwg i gerddoriaeth werin a chorawl, eisteddfodau lleol a chenedlaethol, y papur bro, y capel a’r cyngor cymunedol. Trwy fenter, creadigrwydd ac ymrwymiad tawel, mae’n cysylltu’r ysgol a’r gymuned, gan wneud iaith, hanes a thraddodiadau Cymru yn fyw ac yn berthnasol i bawb.

Anrhydeddau 2026: Y Wisg Las

Manylion y rheini sy’n cael eu hurddo gyda’r Wisg Las yn 2026

John Adams-Lewis
Mae John Adams-Lewis, Aberteifi, wedi cyfrannu’n helaeth at fywyd Cymreig yr ardal ers degawdau. Fel athro, cynghorydd, Maer ac aelod blaenllaw o Gyngor Ceredigion, bu’n ddiysgog yn hyrwyddo’r Gymraeg mewn llywodraeth leol a bywyd dinesig. Mae ei arweinyddiaeth mewn mudiadau diwylliannol, crefyddol ac addysgol, ei gyfraniad i wyliau a gefeillio rhyngwladol, a’i wasanaeth gwirfoddol dyngarol wedi cryfhau statws yr iaith a chysylltiadau cymunedol yn lleol ac ymhellach. Mae’n parhau’n llais cadarn dros y Gymraeg a’i siaradwyr.

Joe Allen
Mae Joe Allen, Arberth, cyn-ddisgybl yn Ysgol y Preseli, wedi cael gyrfa bêl-droed eithriadol, gan chwarae’n broffesiynol o 16 oed, ennill Cwpan UEFA ddwywaith, capteinio ei glybiau a chynrychioli Cymru 77 gwaith, gan fod yn rhan o dîm hanesyddol Cwpan y Byd. Y tu hwnt i’r cae, mae’n llysgennad angerddol dros y Gymraeg, gan ei defnyddio’n gyson mewn cyfweliadau rhyngwladol, yn ymweld ag ysgolion, ac yn hyrwyddo’r iaith fel peth cyfoes a pherthnasol i bobl ifanc.

Heledd Cynwal
Mae Heledd Cynwal, Llandeilo, yn ddarlledwr a chyflwynydd blaenllaw sydd wedi gwneud cyfraniad amhrisiadwy i ddiwylliant Cymru drwy’r cyfryngau. Mewn gyrfa eang ar Radio Cymru a thu hwnt, mae wedi cyflwyno rhaglenni plant, adloniant, hanes a phrif ddigwyddiadau cenedlaethol â graen, cynhesrwydd a phroffesiynoldeb. Mae ei dawn holi a’i dealltwriaeth ddofn o Gymru a’i phobl yn ennyn ymddiriedaeth cynulleidfaoedd amrywiol. Y tu hwnt i’w gwaith darlledu, mae’n gyfrannwr gweithgar yn y gymuned ac yn llysgennad pwerus dros y Gymraeg a bywyd diwylliannol Cymru.

Nia Wyn Davies
Mae Nia Wyn Davies, Dre-fach, Llanybydder, yn gymwynaswraig eithriadol sy’n ganolog i fywyd diwylliannol a chymdeithasol ei hardal ers degawdau. Mae wedi cyfrannu’n ddiflino, yn wirfoddol ac yn dawel, i ystod eang o fudiadau Cymraeg gan gynnwys Papur Bro Clonc, Clonc360, eisteddfodau lleol a chenedlaethol, y Ffermwyr Ifanc a chorau. Mae wedi cyfrannu’n wirfoddol yn barhaus ers ei hieuenctid, gan gefnogi a chynnal diwylliant cymunedol Cymru.

Aled Eurig
Mae Aled Eirug, Caerdydd, wedi rhoi degawdau o wasanaeth i Gymru a’r Gymraeg ym meysydd newyddiaduraeth, darlledu, academia a bywyd cyhoeddus. Yn gyn-bennaeth Newyddion BBC Cymru, bu’n arwain darllediadau etholiadol, yn llunio polisi iaith leiafrifol ac yn cynghori’r Cynulliad Cenedlaethol. Mae wedi cadeirio sawl corff cyhoeddus a gwirfoddol, arwain ymchwil i heddychiaeth, cyhoeddi gwaith dylanwadol, ac mae’n eiriolwr cyson dros heddwch, dwyieithrwydd a bywyd diwylliannol Cymru.

Wyn Evans
Wedi’i eni a’i fagu yng Nghwmfelin Mynach, mae Wyn Evans wedi rhoi oes o wasanaeth di-dor i’w fro. Am 21 mlynedd bu’n cysodi a golygu Y Cardi Bach ar y cyd â’i wraig, Meirwen, gan ddangos ymrwymiad dwfn i’r Gymraeg a bywyd cymunedol. Bu’n drysorydd a diacon Capel Ramoth ers hanner canrif, yn llywodraethwr Ysgol Bro Brynach, yn gynghorydd cymuned ac yn weithgar mewn pwyllgorau eisteddfodau lleol. Trwy wasanaeth tawel a diymhongar, mae wedi cryfhau gwead cymdeithasol a diwylliannol ei ardal.

Meirwen Evans
Mae Meirwen Evans, Cwmfelin Mynach, wedi rhoi gwasanaeth diflino i’w chymuned dros fwy na hanner canrif. Am 21 mlynedd bu’n cyd-gysodi a golygu papur bro Y Cardi Bach gyda’i gŵr, Wyn, gan gynnal llais a hunaniaeth y fro. Mae wedi gwasanaethu’n ffyddlon Ferched y Wawr, y capel lleol, y cyngor cymuned a chôr Corlan, ac wedi codi arian yn barhaus i eisteddfodau lleol. Mae ei chyfraniad tawel, cyson a gwirfoddol wedi bod yn allweddol i gynnal diwylliant a bywyd cymunedol ei bro.

Neville Evans
Mae Neville Evans, Ffos-y-ffin, wedi rhoi gwasanaeth eithriadol i fywyd diwylliannol a chymunedol Cymru dros ddegawdau, a’i ymrwymiad i’r Eisteddfod Genedlaethol yn ganolog i’w waith. Bu’n wirfoddolwr ac yn aelod staff mewn amryw rolau, gan gynnwys arwain ar foderneiddio system docynnau yr Eisteddfod yn 1995. Y tu hwnt i hyn, mae’n wirfoddolwr diflino yn y GIG ac yn gyfrannwr gweithgar a gwerthfawr i Theatr Felin-fach, capeli a bywyd lleol, gan ddangos ymroddiad diwyro i wasanaeth cyhoeddus a Chymreictod.

Jaci Gruffudd
Mae Jaci Gruffudd, Abertawe, wedi treulio dros bum degawd yn gwasanaethu’r Gymraeg yn Abertawe trwy arwain, gwirfoddoli a chefnogi mudiadau allweddol megis Mudiad Ysgolion Meithrin, Tŷ Tawe, Menter Iaith Abertawe a Merched y Wawr. Bu’n allweddol yn sefydlu a chryfhau addysg Gymraeg yn lleol fel Cadeirydd Llywodraethwyr Ysgol Gymraeg y Cwm, ac yn hyrwyddo’r Gymraeg y tu hwnt i fudiadau iaith. Yn wreiddiol o Essex, fe ddysgodd ein hiaith ac ymroi’n llwyr i gymuned a diwylliant, gan sicrhau croeso cynhwysol i bawb.

Eluned Hâf
Mae Eluned Hâf, Bro Morgannwg, wedi bod yn llysgennad angerddol dros ddiwylliant Cymru o oedran ifanc, gan hyrwyddo’r celfyddydau Cymraeg yn lleol, yn genedlaethol ac yn rhyngwladol. O gychwyn bandiau ysgol i arwain mentrau byd-eang fel WOMEX 2013, mae wedi codi proffil artistiaid Cymraeg a chryfhau rhwydweithiau diwylliannol. Trwy wirfoddoli, gwaith proffesiynol ac ymgysylltu rhyngwladol, gan gynnwys Japan ac UNESCO, mae’n pontio Cymru â’r byd, gan eirioli dros ieithoedd brodorol, y Gymraeg a chysylltiadau rhwng diwylliant, iaith a’r hinsawdd.

Angharad James
Wedi ei geni yn Hwlffordd, mae Angharad James yn eicon chwaraeon Cymru: y fenyw ieuengaf i ennill 100 cap i dîm pêl-droed menywod Cymru, a’r capten fu’n arwain y tîm ym Mhencampwriaethau Ewrop. Gyda 143 cap, gyrfa broffesiynol ryngwladol ac ymrwymiad dwfn i’w Chymreictod, bu’n hyrwyddwr amlwg i’r Gymraeg ar lwyfan byd-eang. Trwy ei statws, ei harweinyddiaeth a’i gwaith ysbrydoledig gyda merched ifanc, mae’n cynrychioli Cymru fodern ar ei gorau.

Mari Grug James
Magwyd Mari Grug, Sanclêr, ar fferm ym Mynachlog-ddu, ac mae wedi gwneud cyfraniad nodedig i fywyd diwylliannol Cymru fel darlledwr poblogaidd ar S4C a Radio Cymru. O’i gwaith cynnar ar raglenni plant i’w rôl fel cyflwynydd Prynhawn Da a Heno, mae ei harddull gynnes a naturiol wedi ennill parch cynulleidfaoedd ledled Cymru. Yn Eisteddfodwr brwd ers yn blentyn, mae hi bellach yn feirniad profiadol. Y tu hwnt i’w gyrfa, dangosodd ddewrder eithriadol trwy rannu ei phrofiad o ganser, gan weithredu fel llais ysbrydoledig a llysgennad dros Ymchwil Canser Cymru.

Wynfford James
Mae Wynfford James, Caerfyrddin, yn frodor o Ddyffryn Tywi, a wnaeth gyfraniad eithriadol i economi a diwylliant Cymru drwy gyfuno datblygiad gwledig â hyrwyddo’r Gymraeg. Fel cyfarwyddwr Antur Teifi, bu’n arloeswr ym maes telemateg, cyfieithu a mentergarwch gwledig, gan sefydlu cwmnïau a mudiadau dylanwadol. Ar lefel genedlaethol, bu’n flaenllaw yn natblygiad y sector bwyd a diod Cymreig gyda brand Gwir Flas. Y tu hwnt i’w waith proffesiynol, mae’n ffigwr allweddol yng Nghymdeithas yr Iaith ers degawdau, gan barhau i arwain ar gyswllt economi ac iaith.

Jennifer Jenkins
Mae Jennifer (Jenny) Jenkins, Aberystwyth, wedi gwneud cyfraniad eithriadol, gwirfoddol a di-dâl i waith dyngarol yn lleol ac yn rhyngwladol. O wirfoddoli gyda Hwb Cymunedol Penparcau yn ystod COVID, i gludo cymorth hanfodol i Wcráin ers 2022, mae wedi gwneud degau o deithiau yn casglu a dosbarthu bwyd ac offer meddygol. Trwy gyfrwng y Gymraeg mae’n codi ymwybyddiaeth mewn ysgolion a chymunedau, gan ennill bri i Gymru drwy ei dewrder a’i hymroddiad.

Arwel Jones
Arwel Jones, o Giliau Aeron, oedd trysorydd Eisteddfod Genedlaethol Ceredigion 2022, a dan ei arweinyddiaeth codwyd dros £463,000 – y swm mwyaf erioed ar y pryd, a hynny trwy gyfnod heriol y pandemig. Yn ogystal â chodi arian, mae Arwel hefyd yn frwd dros hanes lleol, ac mae’n siarad yn gyson gyda chymdeithasau a chlybiau ar amrywiaeth o bynciau. Ef a drefnodd ddathliadau amrywiol Cymru–Ohio yn 2018, sef cofio daugan mlwyddiant ers i dair mil o drigolion Ceredigion ymfudo i Ohio. Mae Arwel yn un o hoelion wyth ei fro, a’i gyfraniad i’r diwylliant lleol yn sylweddol ac amrywiol.

Geraint Herbert Jones
Yn wreiddiol o Lanybydder, mae Geraint Jones wedi cyflawni rôl hollbwysig i seremonïau’r Orsedd ers degawdau drwy ei waith gyda’r Eisteddfod Genedlaethol. Ers 2011 mae gofal dros Gylch yr Orsedd wedi bod yn ganolog i’w rôl, ac mae’n ei chyflawni gyda balchder, cywirdeb gofalus a pharch mawr at y traddodiad. O osod y Maen Llog a Cherrig yr Orsedd i gludo a diogelu gwisgoedd ac eiddo, mae ei sylw manwl a’i ymrwymiad y tu hwnt i ofynion swydd yn sicrhau bod seremonïau’r Orsedd yn urddasol, cywir a theilwng o’u harwyddocâd cenedlaethol.

Heulwen Jones
Mae Heulwen Jones, yr Eglwys Newydd, Caerdydd, wedi cyfrannu’n fawr at drefniadaeth y Brifwyl dros flynyddoedd lawer, gan wasanaethu ar bwyllgorau amrywiol, fel aelod o staff, ymddiriedolwr ac aelod o Lys yr Eisteddfod. Bu’n aelod o Gyngor yr Eisteddfod am flynyddoedd ac yn is-gadeirydd rhwng 2019 a 2025, yn ogystal ag yn aelod o’r Bwrdd Rheoli. Y tu hwnt i’w gwaith proffesiynol mewn addysg a sefydliadau cenedlaethol, mae’n weithgar gydag Eisteddfod Gadeiriol Caerdydd a Merched y Wawr, ac yn ymgyrchydd dros y Gymraeg ac addysg Gymraeg.

Natalie Jones
Mae Natalie Jones, Sanclêr, wedi gwneud cyfraniad arbennig i’r Gymraeg, addysg a chynhwysiant yng Nghymru. Yn gyn-athrawes ac yn awr fel Rheolwr Addysg a’r Gymraeg yn S4C, mae’n sicrhau cynnwys Cymraeg o safon i blant a phobl ifanc ac yn cyfrannu at ddatblygu adnoddau addysgol cenedlaethol. Drwy ei gwaith gyda’r Welsh Black Music Awards ac EMWWAA, mae’n hyrwyddo Cymru amrywiol lle mae’r Gymraeg yn perthyn i bawb. Yn awdur ac yn ymgyrchydd dros gydraddoldeb a hawliau LHDTC+, mae’n llysgennad pwerus i werthoedd yr Orsedd.

Tegryn Jones
Mae Tegryn Jones, Llangwm, Sir Benfro, yn arweinydd arloesol ym maes yr amgylchedd ac yn Brif Weithredwr Awdurdod Parc Cenedlaethol Arfordir Penfro. Yn frodor o Lanbedr Pont Steffan, mae ganddo gefndir academaidd cryf a phrofiad helaeth ym meysydd addysg, ieuenctid a’r amgylchedd. Bu’n allweddol wrth ddatblygu Tirweddau Cymru a mentrau cenedlaethol ar newid hinsawdd. Mae’n weithgar yn ei gymuned, yn hyrwyddo’r Eisteddfod a’r Gymraeg, ac yn cyfrannu’n sylweddol y tu hwnt i ofynion ei swydd.

Eurfyl Lewis
Mae Eurfyl Lewis, o Langlydwen ger Hendy-gwyn ar Daf, wedi rhoi gwasanaeth oes, yn broffesiynol a gwirfoddol, i fywyd Cymreig ei fro a Chymru gyfan. Fel Swyddog yr Urdd yn Sir Benfro bu’n genhadwr egnïol dros yr iaith a’r mudiad, ac ers hynny mae wedi arwain a gwasanaethu llu o sefydliadau crefyddol, diwylliannol a chymunedol. Yn ysbryd byrlymus o wasanaeth, cododd symiau sylweddol at achosion elusennol a chwaraeodd rôl allweddol yn llwyddiant ariannol Eisteddfod y Garreg Las. Mae ei ymroddiad diflino a’i weithredoedd caredig yn gwneud Eurfyl yn llysgennad eithriadol dros werthoedd craidd Cymru.

Jean Lewis
Mae Jean Lewis, Meidrim, yn ffigwr hanfodol ym mywyd cymunedol Tre-lech a thu hwnt, gan roi gwasanaeth diflino i Gymru, ei hiaith a’i diwylliant. Trwy ei gwaith gyda’r eglwys, addysg, y Ffermwyr Ifanc a mudiadau cymunedol, mae wedi meithrin hyder cenedlaethau o blant a phobl ifanc ac wedi ennill parch eang. Fel arweinydd, gwirfoddolwr a Chynghorydd Sir, dengys ymrwymiad dwfn i lesiant cymunedol, bywyd Cristnogol a hyrwyddo’r Gymraeg, gan ei gwneud yn llysgennad rhagorol dros werthoedd yr Orsedd.

Gwenda Mathias

Un o wragedd mwyaf diwyd ei chymuned yw Gwenda Mathias, Hermon, y Glog, sy’n dal i hyrwyddo’n dawel werthoedd Cristnogol ac elusennol ei bro. Mae’n cerdded filltiroedd lawer bob blwyddyn er mwyn codi arian i elusennau gwahanol, gan gynnwys Ambiwlans Awyr Cymru a Chymorth Cristnogol, yn ogystal â nifer o achosion lleol. Mae’n cerdded yn flynyddol dros y Preselau i gofio am y frwydr i’w cadw’n rhydd o fiitariaeth yn 1946. Hyfryd yw cael cydnabod ei gwasaneth gwirfoddol a diffwdan eleni trwy ei hurddo i’r Orsedd.

Rhodri Siôn Morgan
Mae Siôn Morgan, Caerdydd, wedi ymroi i’r Gymraeg drwy ei addysg, ei waith a’i fywyd cymunedol. Ers dros 30 mlynedd, mae wedi arwain a datblygu gwasanaethau is-deitlo Saesneg a Chymraeg S4C, gan ehangu hygyrchedd cynnwys Cymraeg i ddysgwyr, pobl ddi-Gymraeg a phobl fyddar. Mae hefyd wedi hyfforddi cenhedlaeth newydd o is-deitlwyr. Y tu hwnt i’w waith proffesiynol, cydsefydlodd Adran Ieuenctid Clwb Rygbi Cymry Caerdydd, gan greu cannoedd o gyfleoedd i blant a theuluoedd ddefnyddio’r Gymraeg yn gymdeithasol ac yn naturiol.

Steve Perks
Mae Steve Perks, Caerfyrddin, wedi rhoi dros hanner canrif o wasanaeth eithriadol i athletau yng Nghymru fel athletwr, hyfforddwr ac arweinydd cenedlaethol a rhyngwladol. Ers 1984 mae wedi hyfforddi’n ddi-dor yng Nghaerfyrddin, gan ddatblygu dros 40 o athletwyr rhyngwladol, a chwarae rôl allweddol mewn llwyddiannau Olympaidd, Byd ac Ewrop. Yn addysgwr, ustus heddwch ac ymgyrchydd dros y Gymraeg ym myd chwaraeon, mae ei ddylanwad yn ddwfn, parhaus ac amhrisiadwy.

Denise Lewis Poulton
Yn wreiddiol o Adpar, Castellnewydd Emlyn, mae Denise Lewis Poulton, Llundain, wedi cyrraedd y brig ym myd cyfathrebu a’r sector corfforaethol yn rhyngwladol, heb golli ei hymrwymiad dwfn i Gymru. Trwy wasanaethu ar fyrddau diwylliannol a threftadaeth, gan gynnwys S4C a Chronfa Dreftadaeth y Loteri Genedlaethol, mae wedi defnyddio ei harbenigedd busnes er lles diwylliant Cymru. Yn ddiymhongar ond dylanwadol, mae ei gwaith yn cyfrannu’n sylweddol at gryfhau a chynnal sefydliadau Cymreig ar gyfer y dyfodol.

Huw Llywelyn Roberts
Dechreuodd Huw Roberts, Aberystwyth, ei yrfa gyda’r BBC ar Radio Cymru fel ymchwilydd, gan symud ymlaen i fod yn gynhyrchydd ac uwch-gynhyrchydd, ac yn gydlynydd darllediadau cyhoeddus mawr fel yr Eisteddfod Genedlaethol. Wedi 17 mlynedd, sefydlodd Gwesty Cymru, gan drawsnewid gwesty dwy seren yn hafan bum seren o Gymreictod a gydnabuwyd yn genedlaethol. Yn ddiweddarach, fel Uwch Reolwr Llety Preswyl Prifysgol Aberystwyth, derbyniodd wobr 2025–26 am hyrwyddo’r Gymraeg, am ei gyfraniad i’r iaith a’r gymuned Gymraeg.

Glenys Ann Thomas
Mae Glenys Ann Thomas, Caerfyrddin, wedi gwneud cyfraniad eithriadol i fywyd Cymraeg lleol a chenedlaethol dros ddegawdau, ym myd addysg a gwirfoddoli. Yn athrawes Gymraeg uchel ei pharch yn Ysgol Dyffryn Aman, ysbrydolodd genedlaethau o ddisgyblion. Ar ôl ymgartrefu yng Nghaerfyrddin, bu’n ganolog i hybu’r Gymraeg drwy’r Urdd, Merched y Wawr (gan gynnwys fel eu Llywydd Cenedlaethol), y capel a phrif ddigwyddiadau Cymru. Gan weithio’n ddiflino ochr yn ochr â’i diweddar ŵr, Sulwyn, mae ei hymroddiad hael, di-dâl a pharhaus yn brawf o wasanaeth cwbl unigryw i’r iaith a’r genedl.

Hywel Thomas
Mae Hywel Thomas, Penarth, yn academydd a wasanaethodd Gymru yn helaeth mewn ymchwil, arweinyddiaeth a gwasanaeth cyhoeddus. Yn dilyn cyfnod mewn diwydiant, fe’i penodwyd i staff Prifysgol Caerdydd, lle treuliodd ei yrfa academaidd, gan wasanaethu hefyd fel Dirprwy Is-ganghellor â chyfrifoldeb dros faterion rhyngwladol ac ymchwil. Yng Nghaerdydd mae’n Gyfarwyddwr Canolfan Ymchwil sy’n astudio amgylchedd y byd ac yn Athro UNESCO mewn datblygu cynaliadwy. Bu hefyd yn Gomisiynydd Bevan ac yn Llywydd Cymdeithas Ddysgedig Cymru, gan ddylanwadu ar bolisi cyhoeddus ac addysg yng Nghymru.

Owen Thomas
Magwyd Owen Thomas, Pen-bre, ym Mhorthtywyn a’i addysgu yn Ysgol y Strade cyn astudio yng Ngholeg Wadham, Rhydychen. Mae’n Gwnsler y Brenin ac yn fargyfreithiwr teuluol blaenllaw yn 9 Park Place, Caerdydd, gan arbenigo mewn achosion gofal plant. Ef yw’r unig KC yng Ngymru sy’n gwneud y gwaith hwn sy’n hyderus yn y Gymraeg, gan allu gweithio’n gwbl ddwyieithog. Bu’n arweinydd tîm, yn swyddog Cylchdaith Cymru a Chaer, ac mae’n aelod o Fainc Gray’s Inn. Mae’n siarad yn rheolaidd mewn ysgolion am ddilyn gyrfa fel bargyfreithiwr, ac yn hyrwyddo mynediad i bobl ifanc heb gysylltiad â’r proffesiwn.

Wyn Thomas
Bu Wyn Thomas, Castellnewydd Emlyn, yn athro ymarfer corff am dros 35 mlynedd yn Ysgol Maes yr Yrfa ac Ysgol Gyfun Emlyn, gan gyfoethogi ei waith drwy brofiad addysgu yng Nghanada. Gwnaeth gyfraniad eithriadol i’w gymuned fel un o sylfaenwyr Clwb Rygbi Castellnewydd Emlyn, cynghorydd sir, aelod o fyrddau a phaneli amrywiol, ac arweinydd mewn mudiadau diwylliannol, cymunedol ac eglwysig. Trwy gydol ei waith, mae wedi hyrwyddo’r Gymraeg a diwylliant Cymru gyda brwdfrydedd a chysondeb.

Dylan Williams
Mae Dylan Williams, Y Barri – neu Dylan Darts Cymru – wedi gwneud cyfraniad arloesol i normaleiddio’r Gymraeg ym myd dartiau drwy sefydlu Darts Cymru yn 2019, gan greu platfform cenedlaethol poblogaidd ar y cyfryngau a darlledu. Trwy ei ddawn naturiol fel sylwebydd, mae wedi cyflwyno’r Gymraeg fel cyfrwng cwbl naturiol i drafod y gamp, gan ddenu cynulleidfaoedd newydd. Mae ei waith gwirfoddol a’i weledigaeth wedi rhoi proffil newydd i’r Gymraeg mewn maes poblogaidd a dylanwadol.

Hubert Alun Williams
Mae Hubert Williams wedi ffermio ym Mhant Teg, Llangyndeyrn, ar hyd ei oes ac mae’n aelod selog o Gapel Bethel. Mae ei gyfraniad hanesyddol yn sefyll allan: ef yw’r unig aelod sydd ar ôl o’r mudiad a safodd yn llwyddiannus yn erbyn Corfforaeth Abertawe yn y 1960au, gan atal boddi Cwm Gwendraeth Fach – buddugoliaeth eiconig yn hanes Cymru. Mae’n parhau i rannu’r stori drwy areithiau a gweithgareddau ysgol, gan drosglwyddo gwers barhaol o undod, cymuned a gwrthsefyll er cof i’r genedl.

2026 Cyhoeddi Eisteddfod Maldwyn Meirionnydd

]

Cyhoeddi Eisteddfod Maldwyn Meirionnydd
yn Llanidloes 9 Mai 2026

Adnodd newydd – rhestr o aelodau’r Orsedd

A ydych chi erioed wedi meddwl pryd y derbyniwyd rhywun i’r Orsedd? A beth oedd eu henw yng Ngorsedd? Mae’r adnodd newydd hon a grewyd gan wirfoddolwyr yn Llyfrgell Genedlaethol Cymru yn fodd ichi ddod o hyd i lawer o wybodaeth am aelodaeu’r Orsedd, ddoe a heddiw. Mae’n rhestr sy’n tyfu o hyd, a gwybodaeth newydd yn cael ei hychwanegu ati’n gyson.

Rhestr chwiliadwy o aelodau’r Orsedd dros y blynyddoedd.

https://gorsedd.llyfrgell.cymru/

2025 Eisteddfod Wrecsam

Eisteddfod Wrecsam 2 – 9 Awst 2025

Cyhoeddi urddau’r Orsedd Eisteddfod Wrecsam

Anrhydeddau Gorsedd Cymru 2025

Cyhoeddwyd enwau’r rheini fydd yn cael eu derbyn i’r Orsedd drwy anrhydedd, yn Eisteddfod Genedlaethol Wrecsam eleni

Mae’r rheini sy’n amlwg ym myd y gyfraith, gwyddoniaeth, chwaraeon, newyddiaduriaeth, y cyfryngau, gweithgaredd bro / neu genedl yn derbyn Urdd Derwydd – Y Wisg Las am eu gwasanaeth i’r genedl.

Mae’r Orsedd hefyd yn urddo aelodau newydd i’r Wisg Werdd am eu cyfraniad i’r celfyddydau. Bydd yrheini sydd wedi sefyll arholiad neu sydd wedi llwyddo mewn cwrs gradd yn y Gymraeg, mewn Cerddoriaeth, neu unrhyw bwnc a astudiwyd yn bennaf drwy gyfrwng y Gymraeg, hefyd yn derbyn y Wisg Werdd, yn ogystal ag enillwyr prif wobrau Eisteddfod yr Urdd. Dim ond enillwyr prif wobrau’r Eisteddfod Genedlaethol a urddir i’r Wisg Wen.

Cynhelir Eisteddfod Genedlaethol Wrecsam o 2-9 Awst. Am ragor o wybodaeth ewch i www.eisteddfod.cymru.

Gwisg Las

Dyma wybodaeth am y rheini sy’n derbyn y Wisg Las yn Eisteddfod Wrecsam

Rhun ap Iorwerth
Mae Rhun ap Iorwerth yn fwyaf adnabyddus fel Aelod Senedd dros Ynys Môn, ac er 2023 fel arweinydd Plaid Cymru. Cyn hynny, bu’n ddarlledwr ac yn un o newyddiadurwyr amlycaf Cymru yn y ddwy iaith tan i’r awydd i wasanaethu ei fro a phobl Cymru ei arwain i fyd gwleidyddiaeth. Dros y blynyddoedd mae wedi bod yn weithgar yn ei gymuned, yn llywodraethwr ysgolion, yn arweinydd ar ddigwyddiadau a chyngherddau lleol, ac yn gefnogwr i amrywiol fudiadau yn cynnwys cyfnod fel noddwr i’r elusen Awyr Las. Bu hefyd, tan yn ddiweddar, yn hyfforddwr ieuenctid yng Nghlwb Rygbi Llangefni.

David Aykroyd
Mae pob cymuned yn elwa o unigolion sy’n cyfrannu at wella bywyd bob dydd, ac mae David Aykroyd yn llysgennad arbennig dros dref Y Bala. Gyda’i frawd, Nigel, mae’n rhedeg cwmni dillad nos, dillad dydd a dillad nofio hynod lwyddiannus, sy’n gyflogwr pwysig yng nghefn gwlad Cymru. Mae cyfraniad y brodyr wedi gwella’r celfyddydau, nifer o fentrau a chwaraeon lleol, gyda’r gefnogaeth sydd wedi gyrru CPD Y Bala i Uwch Gynghrair Cymru a hwyluso’u cyflawniadau Ewropeaidd, ond un enghraifft o gyfraniad y ddau i’w cymuned leol.

Nigel Aykroyd
Gyda’i frawd, David, mae cyfraniad Nigel Aykroyd i dref Y Bala wedi bod yn enfawr dros y blynyddoedd, nid yn unig trwy eu cwmni llwyddiannus sy’n cyflogi nifer fawr o bobl leol, ond hefyd trwy gefnogi’r gymuned. Ers diwedd y 1990au mae’u cwmni’n darparu meithrinfa Gymraeg yn y dref, sydd erbyn hyn, a chyda chefnogaeth y brodyr, wedi datblygu fel Canolfan Deuluol Y Bala sy’n cynnig gwasanaeth gwerthfawr i’r gymuned. Mae’r ddau frawd hefyd yn noddi’r celfyddydau, chwaraeon lleol a mentrau lleol, gan gyfrannu at wytnwch a pharhad ein hiaith yn ardal y Bala.

Glesni Llwyd Carter
Mae Glesni Llwyd Carter, Wrecsam, yn cyfrannu’n sylweddol i iaith a diwylliant Cymru. O ran ei galwedigaeth, mae’n rheoli holl waith teulu llysoedd Gogledd Cymru a Dyfed Powys, ac wedi gwella mynediad siaradwyr Cymraeg at gyfiawnder mewn adegau o argyfwng teuluol, a hyfforddi ynadon i ddarparu gwasanaethau yn y Gymraeg, gan ddylanwadu’n gadarnhaol ar y maes proffesiynol a’r gymuned ehangach. Yn ogystal, bu Glesni’n allweddol wrth gefnogi ac annog nifer o brosiectau diwylliannol yn lleol, ac mae ganddi ymroddiad di-ben draw i’r Gymraeg yn ardal Wrecsam.

Bill Davies
Yn wreiddiol o Borthmadog, mae Bill Davies, Caerdydd, wedi cefnogi eisteddfodau lleol a chenedlaethol ar hyd a lled Cymru dros y blynyddoedd. Bu’n ysgrifennydd cyffredinol Eisteddfod Bro Llandegfan am dros 20 mlynedd, yn gadeirydd Eisteddfod Môn, 2008, ac erbyn hyn mae’n aelod ac yn ymddiriedolwr o Eisteddfod Gadeiriol Caerdydd, gan weithredu fel yr is-gadeirydd. Mae hefyd yn is-gadeirydd Cymdeithas Eisteddfodau Cymru. Bu’n gweithio ym maes adnoddau dynol drwy gydol ei yrfa, a hynny ar draws Cymru, gwasanaethodd ar nifer o gyrff a sefydliadau yma, gan gynnwys Awdurdod S4C a Thribiwnlysoedd Cyflogaeth Cymru, ac mae’n parhau i weithredu fel cadeirydd ymddiriedolwyr Undeb Bedyddwyr Cymru.

Gwenllian Lansdown Davies
Dr Gwenllian Lansdown Davies, Llanerfyl, yw prif weithredwr Mudiad Meithrin er+ 2014, ac mae’r sefydliad wedi tyfu a datblygu’n sylweddol o dan ei harweiniad a’i gweledigaeth, gan gyfrannu’n helaeth at nod Llywodraeth Cymru i sicrhau miliwn o siaradwyr Cymraeg. Mae’i gwaith yn ehangu a datblygu hygyrchedd, argaeledd a fforddiadwyedd darpariaeth gofal plant a gwaith chwarae cyfrwng Cymraeg yn hanfodol o safbwynt ffyniant ein plant a dyfodol ein hiaith. Mae Gwenllian hefyd yn gwirfoddoli yn ei chylch meithrin lleol yn Nyffryn Banw, yn aelod o fwrdd Medr: y Comisiwn Addysg Drydyddol ac Ymchwil, ac yn ymddiriedolwr gyda Chronfa’r Loteri Genedlaethol yng Nghymru.

Geraint Evans
Yn gyfreithiwr wrth ei alwedigaeth, mae Geraint Evans, Y Barri, yn hyrwyddo’r Gymraeg ym mhob maes y mae’n rhan ohono, boed hynny’n fyd addysg, busnes neu ddiwylliant. Bu’n gadeirydd llywodraethwyr Ysgol Gyfun Bro Morgannwg am ddeng mlynedd gyntaf yr ysgol, ac er 2011 mae’n gadeirydd Corfforaeth Coleg Caerdydd a’r Fro, un o golegau mwyaf y DU gyda thros 30,000 o fyfyrwyr. Mae wedi rhedeg sawl busnes llwyddiannus ac wedi gwirfoddoli yn y sectorau busnes ac addysg ar draws Caerdydd a’r Fro, yn ogystal ag yn genedlaethol. Yn gyfathrebwr naturiol, mae’n hwyluso a hyrwyddo’r Gymraeg yn Y Barri a Bro Morgannwg ers dros hanner canrif.

Llinos Griffin
‘Does neb wedi gwneud mwy i gefnogi cymunedau Croesor, Llanfrothen a Phenrhyndeudraeth na Llinos Griffin. Mae hi wedi cynhyrchu degau o ffilmiau cymunedol i hyrwyddo busnesau a sefydliadau lleol, ynghyd â phrosiect ‘Byw.Bod’ a ddaeth â mentrau annibynnol lleol ynghyd i gynnig profiadau a gwasanaethau i ddenu ymwelwyr i’r ardal a’u cyflwyno i’r Gymraeg. Hi hefyd oedd yn gyfrifol am greu Hwb Croesor, sydd bellach yn grŵp o dros 30 o wirfoddolwyr, ac mae hi hefyd yn athrawes Gymraeg uchel ei pharch sy’n ysbrydoli ei dysgwyr gan sicrhau eu bod yn credu fod ganddynt gyfraniad gwerthfawr i’w wneud i’r Gymraeg a’n diwylliant.

Rhian Griffiths
Mae Rhian Griffiths, Caerdydd, wedi gwneud cyfraniad enfawr i’r byd tennis yng Nghymru dros yr hanner can mlynedd diwethaf. Yn wreiddiol o ardal Wrecsam, mae Rhian wedi cynrychioli ei gwlad ar bob lefel, o’r tîm o dan 14 oed hyd at y tîm dros 60 oed. Er 2022, mae wedi ennill 11 teitl senglau a 12 teitl dyblau mewn twrnameintiau ITF. Yn ogystal â chynrychioli Cymru, mae hi hefyd yn rhan o garfan dros 60 y DU. Yn ogystal â byd tennis, mae Rhian hefyd wedi cyfrannu i fyd addysg, gan ddysgu mewn ysgolion yn Hong Kong, Llanfair Caereinion, ac ysgolion Plasmawr a Glantaf yng Nghaerdydd.

Jane Harries
Mae Jane Harries, Pen-y-bont ar Ogwr, yn ymgyrchydd dros heddwch a chyfiawnder, ac wedi chwarae rhan flaenllaw yn y gwaith o adeiladu Cymru fel cenedl heddwch. Bu’n ysgrifennydd Cymdeithas y Cymod ac mae wedi cefnogi pobl ifanc i ddatblygu neges Heddwch ac Ewyllys Da yr Urdd. Bu hefyd yn ysgrifennydd grŵp Menter Academi Heddwch Cymru. Fel aelod o’r Crynwyr, mae’n ffyddiog bod heddwch a chymodi’n bosibl yng Nghymru a’r tu hwnt, ac wedi cyfrannu’n sylweddol at adeiladu cymdeithas well. Mae’n dal i fod yn bositif yn wyneb trais ac anghyfiawnder, ac yn credu bod heddwch yn cychwyn ynom ni’n hunain.

Maxine Hughes
Mae Maxine Hughes yn enw ac yn wyneb cyfarwydd i nifer fawr erbyn hyn, nid yn unig am ei gwaith newyddiadurol, ond hefyd am ei rôl fel ‘cyfieithydd swyddogol’ perchnogion clwb pêl-droed Wrecsam, Ryan Reynolds a Rob McElhenney. Yn wreiddiol o Gonwy, mae’n byw a gweithio yn Washington DC, yn dilyn cyfnod gyda’r BBC a sianel newyddion Saesneg rhyngwladol yn Nhwrci. Mae’n ceisio cefnogi newyddiaduraeth Gymraeg cymaint â phosib ac wedi cynnal sesiynau ar newyddiaduraeth i’r Coleg Cymraeg Cenedlaethol.

Tomos Hughes
Mae Tomos Hughes, Cerrig-y-Drudion, wedi gwneud cyfraniad eithriadol i’w gymuned leol drwy ei waith gwirfoddol a’i gyflogaeth gyda Gwasanaeth Ambiwlans Cymru. Dros y blynyddoedd, darparodd Tomos wasanaethau ymatebwyr cyntaf hanfodol, ac arweiniodd ei ymroddiad at osod dros 850 o ddiffibrilwyr ar draws y gogledd. Mae Tomos yn gweithio gydag Achub Bywyd Cymru, y rhaglen genedlaethol i wella cyfraddau goroesi ataliad y galon drwy hyrwyddo CPR a deffibrilio o fewn cymunedau. Mae hefyd yn darparu hyfforddiant i gymunedau lleol, gan ymestyn y gwasanaeth achub bywyd ar draws y rhanbarth, a gwneir hyn yn aml yn y Gymraeg. Mae’i ymrwymiad diwyro a’i wasanaeth arbennig nid yn unig wedi achub bywydau ond hefyd wedi cryfhau gwytnwch a pharodrwydd y gymuned mewn argyfyngau.

Dylan Jones
Tan ei ymddeoliad diweddar, roedd Dylan Jones, Dinbych, yn newyddiadurwr amlwg gyda’r BBC yng Nghymru. Yn ystod ei yrfa mae wedi cyflwyno rhaglenni megis ‘Taro Naw’, ‘Pawb a’i Farn’, ‘Taro’r Post’, ‘Post Cynta’, ‘Dros Frecwast Sadwrn’ a’r ‘Post Prynhawn’, ac mae’n cyflwyno’r rhaglen bêl-droed ‘Ar y Marc’ yn ddi-dor er 1992. Bu’n sylwebu ar gemau pêl-droed o 1986, ac ar ôl sylwebu ar drychineb Hillsborough, cafodd ei wahodd i fod yn ohebydd newyddion yng ngogledd ddwyrain Cymru, gan weithio ar rai o straeon mwyaf y deng mlynedd ar hugain diwethaf yng Nghymru a thros y byd.

Dylan Rhys Jones
Mae Dylan Rhys Jones, Abergele, yn credu bod defnyddio’r Gymraeg mewn cyd-destun proffesiynol fel y gyfraith yn eithriadol bwysig, ac mae wedi cyfrannu’n sylweddol i’r gyfraith, academia, a’r cyfryngau wrth hyrwyddo’r iaith a diwylliant Cymraeg. Mae’n bosibl ei fod yn fwyaf adnabyddus fel cyfreithiwr amddiffyn i Peter Howard Moore, y llofrudd cyfresol. Ysbrydolodd yr achos dwys a heriol hwn ei lyfr, ‘The Man in Black’, sy’n cyflwyno ei bersbectif unigryw fel cyfreithiwr Moore. Mae Dylan yn eiriolwr dros ddiwylliant, iaith ac addysg Cymru. Bu’n hyrwyddo’r iaith yn gyson o fewn ei waith cyfreithiol ac addysgol, a hynny’n lleol ac yn genedlaethol.

Dylan Wyn Jones
I deulu’r Eisteddfod, ‘Dylan Carafáns’ yw Dylan Wyn Jones, Yr Wyddgrug, a hynny am iddo arwain ar drefnu maes carafanau’r Eisteddfod am flynyddoedd lawer. Bu hefyd yn gyfrifol am stiwardiaid yr ŵyl ers bron i 20 mlynedd, gan feithrin perthynas arbennig gyda channoedd os nad miloedd o wirfoddolwyr dros y blynyddoedd. Mae’n wirfoddolwr brwd ei hun, ac yn cefnogi a hybu nifer fawr o fudiadau Cymraeg lleol. Yn fathemategydd ac yn arbenigwr technoleg gwybodaeth wrth ei waith, treuliodd ddau ddegawd yn gweithio ar draws Ewrop cyn dychwelyd i Gymru er mwyn sicrhau addysg Gymraeg i’w blant.

Keris Jones
Fyddai’r Eisteddfod ddim yn Eisteddfod heb weld Keris Jones, Llangollen, wrthi’n brysur yn gwirfoddoli a stiwardio, a hynny ers hanner can mlynedd. Mae hi’n rhan enfawr o brofiad ein cystadleuwyr a’i gofal annwyl ohonynt wrth iddynt baratoi am eu rhagbrawf yn rhan hollbwysig o ethos yr ŵyl. Mae hi hefyd wedi gwirfoddoli yn yr Urdd ac Eisteddfod Llangollen am flynyddoedd lawer. Yn ogystal, mae Keris yn gymwynasgar a gweithgar iawn yn ei bro, ac yn angerddol dros bopeth Cymreig, ein hiaith a’n diwylliant.

Lili Mai Jones
Mae Lili Mai Jones yn rhan o’r chwyldro pêl-droed menywod yng Nghymru ac yn arbennig yn Wrecsam. Hi yw wyneb a llais Cymraeg y chwyldro hwnnw. Yn chwarae i Academi Clwb Wrecsam ers yn 12 oed, chwaraeodd am ddau dymor i glwb Everton cyn ailymuno â Wrecsam ac mae wedi ennill nifer o gapiau rhyngwladol dros ei gwlad ar lefel dan 15 a dan 17 oed. Mae’n llais cyfarwydd ar raglenni radio a theledu, yn trafod dylanwad cynyddol pêl-droed ar iechyd corfforol a meddyliol merched ifanc, ond y tu hwnt i hynny, mae hi hefyd yn bresenoldeb Cymraeg ar raglenni sy’n cael eu darlledu dros y byd, gan roi sylw i Wrecsam a’r Gymraeg.

Nia Wyn Jones
Mae’n anodd mesur y gwahaniaeth a wnaeth Nia Wyn Jones, Llangefni, i gadarnhau statws y proffesiwn cyfieithu drwy ei gwaith fel rheolwr systemau Cymdeithas Cyfieithwyr Cymru, ac yn sgil hynny gyfrannu at normaleiddio’r iaith mewn cynifer o feysydd. Hi oedd yn gyfrifol am redeg system arholi’r Gymdeithas, trefnu lleoliadau’r arholiadau a’r byrddau arholi, a’r gweithdai, gan redeg a datblygu gwefan y Gymdeithas am flynyddoedd lawer. Mae Nia yn weinyddwraig heb ei hail, ac mae’n bleser gan yr Orsedd ei hanrhydeddu eleni.

Richard Francis Jones
Yn wreiddiol o bentref Clocaenog, bu Richard (Dic) Jones, Yr Wyddgrug, yn blismon gyda Heddlu Gogledd Cymru o 1958 tan 1991, gan orffen ei yrfa fel Arolygwr yn ardal Yr Wyddgrug. Wedi ymddeol taflodd ei hun i waith gwirfoddol ac er 2007 mae’n wyneb cyfarwydd i filoedd o Eisteddfodwyr fel un o dîm y Prif Stiward yn yr Eisteddfod Genedlaethol, gyda chyfrifoldeb dros yr ochr drafnidiaeth. Mae’n weithgar iawn yn lleol, yn un o sefydlwyr a chyn-lywydd Cymdeithas Wil Bryan, yn gyn-gadeirydd ac yn llywydd Clwb Rygbi’r Wyddgrug ac yn is-gadeirydd undeb rygbi gogledd Cymru. Mae’n cynrychioli canghennau Cymru ar Bwyllgor Cenedlaethol Cymru a Lloegr o Heddlu sydd wedi ymddeol.

Dewi Llwyd
Yn newyddiadurwr a darlledwr sy’n llais cyfarwydd i’r mwyafrif ohonom yng Nghymru, mae Dewi Llwyd, Bangor, wedi adrodd ar rai o straeon newyddion mwyaf Cymru a’r byd yn y Gymraeg ers bron i hanner canrif. Bu’n wyneb rhaglenni etholiadol S4C, a bu’n cyflwyno prif raglen newyddion y sianel ynghyd â’r rhaglen drafod ‘Pawb a’i Farn’ am flynyddoedd. Mae’i raglenni ar Radio Cymru wedi cynnwys ‘Dewi Llwyd ar fore Sul’, ‘Hawl i Holi’, ‘Post Prynhawn’ a ‘Dros Ginio’, ac mae’n parhau i gyflwyno ‘Dros Ginio’ yn wythnosol. Mae’i gyfraniad i fyd newyddiaduraeth Gymraeg, a thrwy hynny at ein hiaith a’n diwylliant yn enfawr.

Lyndon Miles
Mae Dr Lyndon Miles wedi gwasanaethu cymunedau’r gogledd orllewin am 34 mlynedd. Yn wreiddiol o Ddowlais, cafodd ei addysg feddygol yn Sheffield cyn symud i Fangor lle y bu’n gweithio fel meddyg teulu. Yn frwdfrydig i wella gwasanaethau i bobl mewn ardaloedd difreintiedig, bu’n arwain y gymuned i sefydlu Canolfan Byw’n Iach, Maesgeirchen. Cyflawnodd amryw o rolau arweinyddiaeth ym maes iechyd, yn lleol a chenedlaethol. Bu’n gadeirydd Cydffederasiwn GIG Cymru ac, ar ôl ymddeol, bu’n gadeirydd Hosbis Dewi Sant am dros wyth mlynedd. Wedi dysgu Cymraeg, mae’n angerddol dros ein hiaith ac yn gallu ymdrin â chleifion a chynnal trafodaethau meddygol yn Gymraeg.

Gethin Rhys
Mae Gethin Rhys, Caerdydd, wedi gwasanaethu Cymru a’i chrefydd, ei gwleidyddiaeth a’i chymdeithas gyda’i graffter meddwl a chyda’i ymroddiad i weld cymuned gyfiawn ddi-ragfarn yn ein gwlad. Yn ei swydd fel swyddog polisi Cytûn mae wedi cyflwyno tystiolaeth ac awgrymiadau i bwyllgorau amrywiol y Llywodraeth a’r enwadau, i eglwysi ac unigolion er mwyn gwella polisïau a pherthnasau. Yn ystod y pandemig bu’n allweddol yn trafod canllawiau gyda’r Llywodraeth ac yn eu cyflwyno i eglwysi a chymunedau. Bu Gethin hefyd yn gwasanaethu ar Gyngor Rhyng Ffydd Cymru, corff hanfodol i hybu goddefgarwch a dealltwriaeth rhwng cymunedau yng Nghymru. Mae’n ddiwinydd craff, yn wleidydd amyneddgar ond penderfynol ac yn gymdeithasegwr tyner a deallus.

Enlli Môn Thomas
Ers penodiad cyntaf r Athro Enlli Thomas, Abergwyngregyn, fel Ymchwilydd Ôl-Ddoethur yn Ysgol Seicoleg Prifysgol Bangor, mae’r Gymraeg wedi bod yn ganolog i’w gyrfa fel darlithydd ac ymchwilydd. Mae ei chyfraniad i’r Gymraeg o fewn y sefydliad, ac yn genedlaethol, wedi bod yn sylweddol. Mae hefyd wedi ymgymryd â’i huchelgais o sicrhau mynediad at addysg Gymraeg ym Mangor ac o fewn pynciau seicoleg ac addysg yn ehangach. Mae ei brwdfrydedd at addysg Gymraeg, gan sicrhau fod darlithwyr ac adnoddau ar gael, wedi bod yn ganolbwynt i’w gweledigaeth. Mae hi’n parhau drwy osod strategaeth y Gymraeg ar lefel reoli’r Brifysgol a thrwy annog myfyrwyr PhD i ymgymryd ag ymchwil am addysg Gymraeg.

Tony Thomas
Mae Tony Thomas yn un o staff technegol yr Eisteddfod Genedlaethol, ac yn gweithio yn y stordy yn Llanybydder ers dros 40 mlynedd. Mae gan Tony ddiddordeb go iawn, a balchder yn yr Eisteddfod ac eisiau i’r profiad ar y Maes fod yn gofiadwy i’r ymwelydd. Y syniadau mwyaf trawiadol ganddo yw’r gair ‘Eisteddfod’ mewn llythrennau mawr coch a’r bwa croeso lliwgar ger y fynedfa. Mae’n gyfrifol am regalia a gwisgoedd yr Orsedd, gan sicrhau eu bod yn cael eu cludo a’u cadw’n ddiogel, ac mae urddas a llwyddiant seremonïau’r Orsedd yn ddibynnol iawn ar gyfraniad Tony yn paratoi ymlaen llaw yn y cefndir a’i flynyddoedd o brofiad.

Clare Vaughan
Yn wreiddiol o Abermorddu ger Wrecsam, lle y’i magwyd ar aelwyd ddi-Gymraeg, mae Clare Vaughan wedi ymgartrefu yng Nghwm Hyfryd ym Mhatagonia. Bu’n gweithio fel athrawes Gymraeg mewn ysgolion yn ardal Wrecsam cyn cael ei phenodi’n athrawes ym Mhatagonia. Mae wedi gwasanaethu’n ddi-dor dros y Gymraeg a’r diwylliant yn y Wladfa, fel cydlynydd addysgol prosiect yr iaith ac aelod gwerthfawr o’r gymdeithas am yr 20 mlynedd ddiwethaf. Mae’n agor ei chartref i groesawu ymwelwyr a gwirfoddolwyr yn gyson, yn cefnogi digwyddiadau lleol, yn weithgar gyda’r eisteddfodau, fel beirniad a hyfforddwr, ac yn cymryd rhan ei hun. Mae’n aelod o gorau a phartïon llefaru ac yn gwneud popeth o fewn ei gallu i hyrwyddo’r diwylliant a’r iaith o ddydd i ddydd.

Simon Ward
Yr Athro Simon Ward, Caerdydd, yw cyfarwyddwr y Sefydliad Darganfod Meddyginiaethau ym Mhrifysgol Caerdydd, ac mae’n arbenigwr ym maes darganfod cyffuriau trosiadol. Mae wedi arwain timau prosiect amlddisgyblaeth a grwpiau cemeg meddyginiaethol drwy brosiectau darganfod cyffuriau hyd at yr astudiaethau clinigol, gan gyflwyno moleciwlau lluosog i’w datblygu’n glinigol ar gyfer amrywiaeth o glefydau. Mae ganddo brofiad eang o ddarganfod cyffuriau mewn cwmnïau fferyllol mawr, biodechnoleg ac academia a phrofiad arbenigol o ddarganfod a datblygu cyffuriau ar gyfer cleifion â salwch niwrolegol a seiciatrig ac yn erbyn canser. Bu’n flaenllaw yn hybu pwysigrwydd trafod gwyddoniaeth yn y Gymraeg, yn enwedig drwy annog myfyrwyr i ddilyn astudiaethau pellach a chyhoeddi yn y Gymraeg.

Gareth Victor Williams
Mae Gareth Victor Williams, Yr Wyddgrug, wedi chwarae rhan allweddol ym maes ieuenctid ac addysg yng ngogledd ddwyrain Cymru am flynyddoedd. Bu’n gweithio fel athro anghenion dysgu ychwanegol mewn ysgol yn Ninbych, lle y sefydlodd a datblygodd addysg cyfrwng Cymraeg, cyn gweithio fel athro ymgynghorol plant â nam ar eu clyw. Bu hefyd yn gweithio yn y Ganolfan i Hwyrddyfodiaid yn Sir Ddinbych, gan greu pob math o adnoddau ar gyfer cyrsiau hyfforddiant mewn swydd. Mae’n olygydd y papur bro lleol, yn ymwneud â phob math o weithgareddau Cymraeg a diwylliannol yn ei ardal, ac yn rhan allweddol o bwyllgor yr Ŵyl Ban Geltaidd.

Menna Williams
Mae Menna Williams, Llangernyw, wedi rhoi o’i hamser yn wirfoddol i hyfforddi cenedlaethau o blant a ieuenctid am dros 50 mlynedd yn ei bro. Mae’n parhau i hyfforddi llu o ieuenctid yr ardal i berfformio ar lwyfannau lleol a chenedlaethol. Mae’n un o sylfaenwyr cangen Llangernyw o Ferched y Wawr, ac wedi bod yn Llywydd y gangen deirgwaith dros y blynyddoedd. Bu’n gwirfoddoli ar ran y mudiad, gan hybu’r defnydd o’r iaith Gymraeg yn yr Ysgol Feithrin. Mae’n cyfrannu’n fisol i’r papur bro ‘Y Gadlas’ ers blynyddoedd lawer, ac mae’i chyfraniad i’w bro yn amhrisiadwy, yn ogystal â’i chefnogaeth i’r Eisteddfod Genedlaethol, yr Urdd a’r Ŵyl Gerdd Dant – heb sôn am ei chyfraniad i’w chapel, i Gymorth Cristnogol a Chôr Cymysg Dyffryn Conwy. Fe’i hanrhydeddwyd â Thlws John a Ceridwen Hughes yn Eisteddfod Genedlaethol yr Urdd, Maldwyn 2024.

Gwisg Werdd

Dyma fanylion y rheini sy’n cael eu hanrhydeddu â’r Wisg Werdd yn Eisteddfod Wrecsam

Gwyn Anwyl
Mae Gwyn Anwyl, Ynys Môn, yn un o ffanfferwyr yr Orsedd, ac yn chwarae rhan allweddol ym mhob un o seremonïau’r Orsedd er 2021. Mae’n bennaeth cynorthwyol yn Ysgol Syr Thomas Jones. Mae’n aelod o Seindorf Beaumaris ac yn cystadlu’n gyson gyda’r band, gan gynnwys yn yr Eisteddfod; yn ogystal mae Gwyn yn aelod o barti Hogia Llanbobman sydd hefyd yn cystadlu’n gyson.

Geraint Cynan
Mae Geraint Cynan, Caerdydd, wedi cyfrannu i ddiwylliant cerddorol Cymru ers bron i hanner canrif, fel aelod o lu o fandiau, yn gyfansoddwr a threfnydd alawon gwerin, cyfoes a chlasurol, yn gyfarwyddwr cerdd i gwmnïau theatr, ac yn drefnydd cerdd i rai o’n rhaglenni teledu mwyaf poblogaidd. Mae ei gyfraniad heb os wedi codi safon cerddoriaeth Cymru ac wedi symud ein diwylliant cerddorol yn ei flaen yn gyffredinol. Rydym yn falch o gael ei anrhydeddu yn yr Eisteddfod eleni.

Gareth William Jones
Rhoddodd Gareth William Jones, Bow Street, oes o wasanaeth clodwiw i fyd addysg, fel athro drama, swyddog gweithgareddau diwylliannol gwasanaeth Llyfrgell Dyfed, a darlithio yn Adran Gymraeg Coleg y Drindod, Caerfyrddin. Ysgrifennodd ddeg o nofelau i blant. Bu hefyd yn arwain cwmni drama llewyrchus yn Rhydypennau am flynyddoedd. Ers ymddeol, mae wedi ymroi’n wirfoddol a diflino i gymdeithasau a mudiadau llenyddol a diwylliannol Gogledd Ceredigion ac i bapur bro ‘Y Tincer’. Mae’i gyfraniad a’i weithgarwch yn cael ei werthfawrogi gan ystod eang o oedrannau ac yn hybu sawl agwedd ar y Gymraeg a Chymreictod yn lleol ac yn genedlaethol.

Mark Lewis Jones
Yn wreiddiol o Rosllannerchrugog, mae Mark Lewis Jones, Caerdydd, yn un o’n hactorion blaenaf, sydd â’i wreiddiau’n ddwfn ym mro ei febyd. Mae wedi ymddangos mewn llu o gyfresi megis ‘Un Bore Mercher’, ‘Dal y Mellt’, ‘The Crown’, ‘Game of Thrones’ ac mae hefyd yn adnabyddus am ei rolau mewn ffilmiau mawr fel ‘Star Wars: Episode VIII’ a ‘The Far Side of the World’. Yn ddiweddar, bu’n rhan amlwg o brosiectau i gofio 90 mlynedd ers Trychineb Gresffordd, sy’n rhan o hanes glofaol yr ardal.

Mared Lewis
Mae Mared Lewis, Ynys Môn, wedi ac yn parhau i roi gwasanaeth diwyd i’w hardal, i Gymru, y Gymraeg a’n diwylliant ers blynyddoedd. Yn awdur saith o nofelau i oedolion, mae hi hefyd wedi cyfrannu sawl nofel ar gyfer dysgwyr fel rhan o’r gyfres ‘Amdani’. Mae’n weithgar gyda’r papur bro lleol, ‘Papur Menai’ a chydag Eisteddfod Môn. Yn wir, mae’n aelod o Orsedd Beirdd Ynys Môn, a hefyd yn diwtor poblogaidd sy’n dysgu Cymraeg i oedolion yn lleol. Braf yw ei chroesawu i’r Orsedd eleni.

John Morgans
Mae John Morgans wedi cyfrannu’n helaeth i fywyd ecwmenaidd eglwysi Cymru drwy ei weinidogaeth gyfoethog, yn arbennig yng nghymuned Pen-rhys yn y Rhondda. Mae’n gredwr cryf mewn cyfiawnder cymdeithasol, a bu’n weithgar iawn ymhlith cymunedau cymoedd de Cymru yn ystod streic y glowyr. Pan oedd yn gymedrolwr i’r Eglwys Unedig Ddiwygiedig yng Nghymru, penderfynodd y teulu symud o’u cartref yng Nghaerdydd i dŷ cyngor ar ystâd Pen-rhys, er mwyn cefnogi’r gweinidog, a phan y’i penodwyd yn weinidog, aeth ati gyda’i wraig, Norah, i sefydlu Eglwys Unedig Llanfair. Mae wedi dysgu’r Gymraeg ac yn gefnogol i bob math o weithgareddau celfyddydol Cymraeg. Mae ei lyfr newydd sy’n cofnodi stori Penrhys yn cael ei gyfieithu i’r Gymraeg, ’Penrhys – y pentre ar y Bryn’.

Elen Mai Nefydd
Mae cyfraniad Elen Mai Nefydd, Wrecsam, ym maes addysg uwch dros y chwarter canrif ddiwethaf wedi bod yn un hollbwysig i ardal Wrecsam, ar y cychwyn fel arweinydd yr Adran Theatr, Teledu a Pherfformio ym Mhrifysgol Wrecsam, cyn ei phenodi’n Bennaeth Darpariaeth y Gymraeg yno. Derbyniodd wobr cyfraniad eithriadol i addysg uwch cyfrwng Cymraeg gan y Coleg Cymraeg Cenedlaethol y llynedd. Balchder mawr i Elen Mai yw iddi gael ei hethol yn Is-gadeirydd Pwyllgor Gwaith Eisteddfod Genedlaethol Wrecsam 2025 gan arwain ar yr elfen ddiwylliannol, ac mae’n angerddol am ddenu cynulleidfaoedd newydd i’r Gymraeg a’r Eisteddfod.

Ann Parry Owen
Mae’r Athro Ann Parry Owen, Aberystwyth, yn academydd o’r radd flaenaf sy’n arbenigo ar iaith, gramadeg a barddoniaeth Gymraeg yr Oesoedd Canol. A hithau wedi derbyn ei haddysg uwchradd yn Llangollen, mae’n gweithio bellach yn y Ganolfan Uwchefrydiau Cymreig a Cheltaidd ac wedi cyfrannu’n helaeth at nifer fawr o brosiectau ymchwil dros y blynyddoedd; mae hi hefyd yn olygydd hŷn gyda Geiriadur Prifysgol Cymru. Yn ogystal ag arwain timoedd ymchwil dros y blynyddoedd, bu’n gyfrifol am feithrin ysgolheigion ifanc a thrwy hynny gyfrannu’n sylweddol at ddatblygiad y Gymraeg fel disgyblaeth academaidd. Mae hefyd yn brif olygydd y cylchgrawn ‘Studia Celtica’ ac yn aelod o banel Comisiynydd y Gymraeg ar enwau lleoedd.

Hywel Wyn Owen
Mae’r Athro Emeritws Hywel Wyn Owen, Llandegfan, yn adnabyddus fel arbenigwr ar enwau lleoedd Cymru. Yn wreiddiol o Benbedw, bu’n athro Lladin a Saesneg yn Ysgol Maes Garmon, Yr Wyddgrug, cyn symud i hyfforddi athrawon yn y Coleg Normal ym Mangor. Sefydlodd Ganolfan Ymchwil Enwau Lleoedd yn y brifysgol lle cafodd ei benodi’n gyfarwyddwr a dyfarnu cadair bersonol iddo. Yno roedd yn gyfrifol am y gwaith o ddigido Archif Melville Richards, un o drysorau’n cenedl bellach. Bu’n llywydd Cymdeithas Enwau Lleoedd Cymru, y Society for Name Studies in Britain and Ireland a’r English Place-Name Society, ac mae’n aelod o banel Comisiynydd y Gymraeg ar enwau lleoedd. Mae’n dal i gyfrannu at ddigwyddiadau cymunedol a chenedlaethol sy’n hyrwyddo enwau a Chymreictod.

Ceinwen Parry
Mae Ceinwen Parry, Treuddyn, Yr Wyddgrug, wedi ymroi’n llwyr i hyrwyddo ein hiaith a’n diwylliant mewn ardal sydd ond gwta ddeg milltir o’r ffin. Bu’n ysgrifennydd Eisteddfod Gadeiriol Treuddyn ers 1985, ac er ceisio ymddeol ryw flwyddyn yn ôl, mae’n dal i wneud llawer o’r gwaith. Cefnogodd i’r eithaf bob achos da yn yr ardal ac yn enwedig wrth sicrhau cronfa ariannol addas o’r pentref wrth i’r Eisteddfod Genedlaethol ddod i’r Wyddgrug ddwywaith a’r Urdd i Fflint yn 2017. Yn 2015 derbyniodd dystysgrif anrhydeddus Cymdeithas Eisteddfodau Cymru. Pobl fel Ceinwen sy’n sicrhau bod yr iaith Gymraeg i’w chlywed o hyd yn yr ardal hon; yn sicr mae’n llawn deilyngu cael ei hanrhydeddu gan yr Orsedd.

Shân Eleri Passmore

Rydym yn anrhydeddu Shân Eleri Passmore, Caerdydd, am ei gwasanaeth ym myd yr eisteddfodau mawr a mân dros gyfnod maith. Cyn symud i Gaerdydd yn 1981, bu Shân yn ysgrifennydd Eisteddfod Gadeiriol Maenclochog am sawl blwyddyn. Bu Cymdeithas Eisteddfodau Cymru yn ffodus iawn o’i chael hi’n Swyddog Datblygu am gyfnod, a bu’n gweithio hefyd i’r Urdd a’r Eisteddfod Genedlaethol. Yn fwy diweddar bu Shân yn gymorth mawr wrth sefydlu eisteddfod gadeiriol newydd yng Nghaerdydd, a ddatblygodd yn ddigwyddiad llwyddiannus bellach, a hi sydd wedi paratoi cadair yr eisteddfod honno dros y tair blynedd diwethaf.

Dilwyn Price
Mae Dilwyn Price, Hen Golwyn, yn adnabyddus i genedlaethau o blant Cymru fel arweinydd byrlymus a heintus Jamborîs yr Urdd. Mae wedi cyfrannu yn helaeth i fyd addysg yn y Gogledd. Bu’n weithgar yn hyfforddi plant ac ieuenctid yn yr ysgolion, a hefyd wedi arwain Adran ac Aelwyd yr Urdd yn Abergele. Yn gerddor amryddawn, mae’n arweinydd ar gôr cymysg, Côr Alaw, Bae Colwyn. Mae hefyd yn arweinydd Cymanfaoedd, yng Nghymru a’r tu hwnt, gan dderbyn gwahoddiadau i arwain Cymanfaoedd yn Taranaki, Seland Newydd, a Melbourne, Awstralia. Mae’n gymeriad egnïol a brwdfrydig sydd wedi ysbrydoli llu o blant ac ieuenctid Cymru, am bron i hanner canrif. Derbyniodd Dlws John a Ceridwen Hughes yn Eisteddfod yr Urdd, Caerffili 2015.

Rhys Roberts
’Does neb fel Rhys Roberts, Blaenau Ffestiniog am hyrwyddo ac atgyfnerthu’r celfyddydau ymysg pobl ifanc yn ei gymuned leol. Mae’n gweithio’n galed ac yn aml yn wirfoddol i sicrhau fod pobl ifanc dosbarth gweithiol yn cael cyfleoedd i ddatblygu sgiliau o fewn y celfyddydau, gan gynnwys cerddoriaeth, creu ffilmiau, trefnu gigs a digwyddiadau celfyddydol. Mae’r plant sy’n dod drwy raglenni Rhys yn cael eu hymbweru i deimlo balchder yn eu bro, ac mae’n cynnig cefnogaeth a chyfeiriad iddynt – ac yn credu yn eu potensial nhw. Mae hefyd yn aelod o’r band, Anweledig, sydd wedi ail-ffurfio i chwarae yn yr Eisteddfod eleni.

Jessica Robinson
Graddiodd y soprano, Jessica Robinson, Crymych, o Goleg Brenhinol Cerdd a Drama Cymru gyda gradd anrhydedd dosbarth cyntaf, rhagoriaeth yn ei MA Perfformio Opera a derbyniodd wobr goffa Aneurin Davies, gwobr Mansel Thomas, Gwobr Margaret Tann, a gwobr Soprano Elias. Hi hefyd oedd y cynrychiolydd cyntaf i gyrraedd rownd derfynol Canwr y Byd am 20 mlynedd a’r Gymraes gyntaf yn hanes y gystadleuaeth. Bu’n eisteddfodwraig i’r carn mewn cystadlaethau llefaru a cherdd ers yn ifanc iawn, a llwyddo yng nghystadlaethau Eisteddfodau’r Genedlaethol a’r Urdd. Bu hefyd yn aelod o’r CFfI am flynyddoedd, yn cystadlu’n lleol a chenedlaethol, ac mae’n bachu ar bob cyfle i hyrwyddo ein hiaith a’n diwylliant.

Stephen Owen Rule
Efallai fod Stephen Rule, Coed-llai, Sir y Fflint, yn fwy adnabyddus fel ei bersona digidol, y Doctor Cymraeg. Mae ganddo dros 80 o filoedd yn dilyn ei gyfrif Instagram ac mae pob un o’i ffilmiau’n amlygu ei angerdd dros y Gymraeg a’i awydd diflino i’w hyrwyddo. Yn athro Cymraeg (ail iaith) wrth ei alwedigaeth, mae’n cynnig cyngor a chefnogaeth i ddysgwyr a siaradwyr Cymraeg di-hyder ar draws y byd gyda’i frwdfrydedd heintus a’i ddealltwriaeth o darddiad enwau, ystyron dywediadau, y treigliadau, gramadeg a chystrawen. Mae’n un o’r cyfathrebwyr gorau dros ein hiaith a’n diwylliant, ac mae’n braf ei anrhydeddu gan yr Orsedd yn Eisteddfod Wrecsam eleni.

Dylan Williams
Mae ymroddiad Dylan Williams, Caernarfon, i addysgu, ysbrydoli a denu diddordeb ym myd cerddoriaeth yn uchel iawn, yn arbennig ymhlith bechgyn ifanc. Mae’n credu’n gryf mewn rhoi cyfle i bob plentyn dderbyn gwersi offerynnol ac yn pwysleisio fod cerddoriaeth i fod yn hwyl i bawb! Mae wedi addysgu cannoedd o blant yn ysgolion rhanbarth Caernarfon dros y blynyddoedd, yn arwain band iau y rhanbarth, band Pres Hŷn Gwynedd a Môn, ac wedi cael llwyddiannau mawr gyda bandiau Ysgol Brynrefail, Ysgol Syr Hugh Owen ac Ysgol Bontnewydd. Mae hefyd yn brif gornedydd Seindorf Arian Deiniolen, sy’n gystadleuwyr brwd bob blwyddyn.

2025 Cyhoeddi Eisteddfod Y Garreg Las – Arberth

Cyhoedd Eisteddfod Y Garreg Las 2026 yn Arberth 17 Mai 2025

Sut mae dod yn aelod o’r Orsedd?

A fyddech yn hoffi dod yn aelod o’r Orsedd? Mae sawl ffordd y gall unigolion fod yn gymwys i’w hurddo’n aelodau, ond rhaid pwysleisio bod y gallu i siarad a deall Cymraeg yn amod i bob un ohonynt.

Trwy ennill un o brif gystadlaethau’r Eisteddfod Genedlaethol neu’r Urdd

Mae enillwyr prif gystadlaethau’r Eisteddfod Genedlaethol ac Eisteddfod Genedlaethol yr Urdd yn derbyn gwahoddiad i ymaelodi oddi wrth y Cofiadur. Mae hyn yn digwydd yn awtomatig yn y flwyddyn yn dilyn eu llwyddiant, ac nid oes angen i’r enillwyr wneud dim. Mae’r Bardd Cenedlaethol a Bardd Plant Cymru hefyd yn cael gwahoddiad ar ddiwedd eu tymor.

Trwy arholiadau’r Orsedd

Gellir sefyll Arholiadau’r Orsedd, a gynhelir ar ddiwedd Ebrill bob blwyddyn. Y meysydd gosod yw Barddoniaeth, Cerddoriaeth, Iaith, a Rhyddiaith, yn ogystal â meysydd arbennig i Delynorion, Datgeiniaid Cerdd Dant, ac Utganwyr. Ceir mwy o wybodaeth yma: Arholiadau’r Orsedd | Eisteddfod

Trwy radd gymwys

Mae hawl gan raddegion yn y Gymraeg, Cerddoriaeth a Hanes Cymru, neu mewn unrhyw bwnc arall a astudiwyd yn bennaf trwy gyfrwng y Gymraeg, wneud cais am aelodaeth trwy gysylltu â’r Cofiadur: cofiadur@eisteddfod.cymru Bydd rhaid darparu llungopi o’r dystysgrif radd.

Trwy enwebiad

Derbynnir unigolion a wnaeth gyfraniad arbennig i fywyd Cymru, y Gymraeg a’i diwylliant, yn aelodau er anrhydedd. Y drefn yw bod aelod presennol o’r Orsedd yn enwebu, ac aelod arall yn eilio, ar ffurflen bwrpasol, gan amlinellu natur cyfraniad yr enwebai. Mae mwy o wybodaeth, ynghyd â’r ffurflen enwebu, i’w cael yma: Enwebu i Urdd Derwydd er Anrhydedd yn Yr Orsedd | Eisteddfod

Penodi Rhinedd Mair yn Arolygydd Gwisgoedd yr Orsedd

PENODI RHINEDD MAIR YN AROLYGYDD GWISGOEDD YR ORSEDD NEWYDD I OLYNU ELA JONES

Rhinedd Mair (Rhinedd Williams) fydd yn olynu Ela Cerrigellgwm (Ela Jones) yn swydd Arolygydd Gwisgoedd yr Orsedd.

Un o Faenclochog, Sir Benfro yw Rhinedd. Fe’i haddysgwyd yn Ysgol y Preseli, Crymych cyn graddio gyda Dosbarth 1af BA Anrhydedd yn y Dyniaethau o Goleg y Drindod, Caerfyrddin, lle y bu wedyn yn Gofrestrydd y Coleg. Wrth fagu’r plant, bu’n athrawes piano, yn gyfeilydd ac yn dysgu canu mewn ysgolion lleol. Ond dychwelyd i fyd gweinyddol oedd y nod, ac mae wedi gweithio yn Rheolwr Swyddfa i amryw o sefydliadau gan gynnwys y Coleg Cymraeg Cenedlaethol a’r Ganolfan Dysgu Cymraeg.

Yn ôl Rhinedd, “Cefais fy magu ar aelwyd lle’r oedd y Gymraeg a’i diwylliant a’i thraddodiadau yn holl bwysig a phwyslais mawr ar eisteddfota – cystadlu’n unigol yn yr Urdd a’r Genedlaethol, perfformio mewn cyngherddau ac yn y capel drwy ganu ac adrodd. Roedd gwaith gwnïo a chrefft hefyd yn rhan fawr o’m plentyndod gan fod mam yn wniyddes heb ei hail ac fe drosglwyddwyd yr arfer a’r ddawn i mi a’m chwaer, Shân.”

Urddwyd Rhinedd i’r Orsedd yn Eisteddfod Abertawe a’r Cylch 2006, gan gymryd yr enw gorseddol Rhinedd Mair. A hithau’n byw yn Llanddarog ers 33 o flynyddoedd gyda’i gŵr, Geraint, a’u tri o blant, cydsefydlodd Rhinedd ‘Adran y Neuadd Fach’ ym Mhorthyrhyd yn 2007 gyda’r bwriad o drosglwyddo profiadau gwerthfawr ei phlentyndod i’r genhedlaeth nesaf. Cyd-enillodd wobr Tlws John a Ceridwen Hughes, Uwchaled yn 2017 am ei gwaith diflino yn hyfforddi ac yn cydweithio gyda phobl ifanc ardal Cwm Gwendraeth.

“Mae’r Orsedd yn rhan allweddol o’n diwylliant fel Cymry,” meddai Rhinedd. “Mae’n hen draddodiad sy’n parhau i ddatblygu a mynd o nerth i nerth. Mae’n bwysig ei gwarchod, gan fod cymaint o’n traddodiadau Cymreig ni’n diflannu. Mae’r seremonïau’n lliwgar ac yn ystwyth, ond heb golli urddas. Anrhydedd fawr yw cael fy newis fel Arolygydd Gwisgoedd yr Orsedd, ac rwy’n edrych ymlaen at gael cysgodi Ela Cerrigellgwm a dysgu oddi wrthi yn ystod y misoedd sy’n dod, cyn ymgymryd â’r rôl yn llawn yn fy ardal enedigol, wrth ymbaratoi ar gyfer Eisteddfod Genedlaethol 2026 yn Sir Benfro.”

Meddai’r Archdderwydd Mererid, “Wrth ddiolch i bawb a ymgeisiodd ar gyfer swydd Arolygydd y Gwisgoedd, ac wrth ddiolch hefyd i Ela Cerrigellgwm am ei gwasanaeth ardderchog ar hyd y blynyddoedd, rydym ni’n falch iawn o groesawu Rhinedd Mair atom ni. Bydd yr Orsedd heb os yn elwa’n fawr o’i phrofiad, ei doniau a’i gweledigaeth.”

Swyddogaethau’r Orsedd

Swyddogaethau’r Orsedd

Bydd yr Eisteddfod Genedlaethol yn dychwelyd i Sir Benfro yn Awst 2026 ac ymhlith yr uchafbwyntiau bydd seremonïau’r Orsedd a gynhelir yn y Pafiliwn. Mae cyfle i oedolion a phobol ifanc leol gymryd rhan flaenllaw yn y seremonïau hyn fel dawnswyr y ddawns flodau a chyflwynwyr y Corn Hirlas a’r Flodeuged. Bydd y rhai llwyddiannus hefyd yn cymryd rhan yn Seremoni Cyhoeddi Eisteddfod 2026 a gynhelir ar 17 Mai eleni.

Ceir manylion pellach yma: Swyddogaethau Gorsedd Cymru 2026 | Eisteddfod

Sylwer mai’r dyddiad cau yw 23 Ionawr 2025

Hysbyseb swydd: Arolygydd Gwisgoedd yr Orsedd

Hysbyseb swydd: Arolygydd Gwisgoedd yr Orsedd

Yn sgil penderfyniad Arolygydd y Gwisgoedd, Ela Cerrigellgwm, i gamu’n ôl o’i swydd ar ddiwedd Eisteddfod Wrecsam 2025, mae Bwrdd yr Orsedd yn gwahodd ceisiadau am olynydd iddi.

Bydd y person a benodir yn medru cyfathrebu’n rhwydd yn Gymraeg ar lafar ac yn ysgrifenedig. Bydd yn meddu ac sgiliau a phrofiad o drefnu a goruchwylio, ac yn ddelfrydol (ond ddim yn hanfodol) bydd hefyd yn meddu ar sgiliau gwnïo. Disgwylir i’r ymgeisydd llwyddiannus gysgodi’r Arolygydd presennol hyd at ddiwedd Eisteddfod Wrecsam 2025, gan ymgymryd â’r holl gyfrifoldebau o fis Medi 2025 ymlaen.

Swydd ddi-dâl yw hon, ond gellid hawlio treuliau rhesymol. Mae’r swydd yn amodol ar dderbyn datgeliad DBS boddhaol.

Dyletswyddau Arolygydd y Gwisgoedd
Yn ôl Cyfansoddiad Yr Orsedd, swyddogaeth Arolygydd y Gwisgoedd yw gofalu bod y gwisgoedd a’r tlysau a wisgir yn cael eu cadw’n lân a chyfaddas ar gyfer y seremonïau, a chydlynu gwaith y cynorthwywyr lleol Golyga hyn fod cylch gwaith yr Arwyddfardd ar hyd yflwyddyn fel a ganlyn:
Parhau i ddarllen “Hysbyseb swydd: Arolygydd Gwisgoedd yr Orsedd”